Kỳ 2: Công nghệ chắp cánh sản vật quê

►Kỳ 1: Gùi nông sản qua miền sóng số

Vượt ra ngoài phạm vi một xã vùng cao, mô hình “Làng sáng tạo nội dung số” Lâm Bình đang thu hút nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh đến học tập kinh nghiệm.

Tại thôn Khau Cau, vợ chồng chị Lý Thị Ca, anh Triệu Mạnh Dương đưa nhịp sống bản làng lên YouTube bằng những thước phim mộc mạc về hành trình lên rừng tìm nguyên liệu, chế biến sản vật rồi gùi hàng xuống chợ quê. Với 757 video, kênh “Lý Thị Ca” thu hút 1,48 triệu người đăng ký, đưa những câu chuyện đời thường của vùng cao đến với đông đảo khán giả. Chính nét mộc mạc, nguyên bản ấy tạo nên sức hút riêng, mở thêm cơ hội quảng bá và kết nối giao thương cho nông sản vùng cao.

Nhịp sống chợ phiên là chất liệu để người dân xã Lâm Bình sáng tạo nội dung, quảng bá văn hóa vùng cao trên không gian số.

Nhận diện tiềm năng kinh tế từ sức sáng tạo của người dân, Ban Thường vụ Đảng ủy xã Lâm Bình ban hành Nghị quyết 56, UBND xã ban hành Đề án 01 thí điểm xây dựng “Làng sáng tạo nội dung số gắn với phát triển du lịch” giai đoạn 2026 - 2030. Qua đó, những sáng kiến cá nhân từng bước được kết nối thành hướng phát triển kinh tế có sự chung sức của cộng đồng. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2028, trên 60% số hộ trong mô hình có hoạt động kinh tế số, thu nhập tăng tối thiểu 30% so với năm 2026; đến năm 2030, trên 90% số hộ được đào tạo kỹ năng và trực tiếp ứng dụng công nghệ vào hoạt động kinh tế.

Đến nay, xã Lâm Bình có gần 100 kênh mạng xã hội, trong đó hơn 30 kênh thu hút lượng tương tác cao. Doanh thu từ hoạt động sáng tạo nội dung số năm 2025 đạt 34,6 tỷ đồng; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đã vượt mốc 50 tỷ đồng, đóng góp hàng tỷ đồng vào ngân sách địa phương. Bình quân mỗi tháng, Lâm Bình đón hơn 10 đoàn công tác từ các địa phương trong và ngoài tỉnh đến tìm hiểu, trao đổi kinh nghiệm, cho thấy sức lan tỏa ngày càng sâu rộng của mô hình “Làng sáng tạo nội dung số”.

Sau chuyến học tập tại Lâm Bình hồi tháng 5/2026, anh Cao Ngọc Quyết, thôn Tân Cương, xã Bắc Quang đã xây dựng trang Facebook “Quyết ở quê” nhằm đưa sản vật quê hương đến với thị trường bằng công nghệ số. Duy trì 15 - 25 video mỗi tháng, trang thu hút hơn 10.700 người theo dõi. Anh Quyết chia sẻ: “Ngay tháng đầu tiên, trang đã mang lại cho tôi nguồn thu gần 200 USD từ sáng tạo nội dung số. Đặc biệt, nhờ quảng bá trên Facebook, lượng cốm tiêu thụ tăng từ 60 lên 150 kg/ngày, doanh thu đạt 30 triệu đồng/vụ, cao gấp 2,5 lần so với bán hàng tại chợ truyền thống”.

Từ Lâm Bình, kinh nghiệm phát triển kinh tế trên nền tảng số đã được nhiều địa phương ngoài tỉnh tìm hiểu, vận dụng. Đồng chí Phạm Trung Kiên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Lâm Thượng (tỉnh Lào Cai) cho biết: “Sau chuyến học tập kinh nghiệm, khoảng 10 cá nhân đã chủ động xây dựng các kênh mạng xã hội, quảng bá cảnh sắc, văn hóa và những đặc sản như gạo nếp Nà Mu, cốm, măng, thịt chua… Những cách làm mới này góp phần phát huy lợi thế bản địa, mở rộng quảng bá du lịch, kết nối tiêu thụ sản vật, phục vụ mục tiêu xây dựng làng du lịch cộng đồng hướng tới tiêu chuẩn ASEAN của địa phương”.

Từ sức hút trên không gian mạng, xã Lâm Bình đang từng bước gắn hoạt động sáng tạo nội dung số với sản xuất, kinh doanh. Tháng 10-2026, xã thành lập Chi hội Doanh nghiệp nhằm tăng cường liên kết các chủ thể kinh tế; ban hành Bộ quy tắc ứng xử để định hướng sáng tạo nội dung văn minh, gìn giữ bản sắc; tổ chức “Chợ phiên số KM0”, nơi người sáng tạo nội dung trực tiếp quảng bá, kết nối tiêu thụ sản phẩm OCOP, nông sản địa phương. Những hoạt động này từng bước kết nối sức sáng tạo cá nhân với nhu cầu sản xuất, tiêu thụ, mở thêm cơ hội phát triển kinh tế cho cộng đồng.

Nếu mô hình sáng tạo nội dung số ở Lâm Bình mở đường bằng những cá nhân tiên phong, thì phong trào “Chợ quê - Chợ số” đang tạo bước chuyển từ kinh doanh riêng lẻ sang liên kết cộng đồng.

Tại xã Kiên Đài, những phiên livestream giới thiệu nông sản đã mở đầu cho sự ra đời của mô hình “Chợ quê - Chợ số”. Trong khi chợ quê vẫn là nơi người dân trao đổi, mua bán và sinh hoạt văn hóa, trang Facebook “Chợ vùng cao Kiên Đài” do chị Đặng Thị Ngà cùng Ban quản trị vận hành đảm nhận việc quảng bá sản vật, kết nối khách hàng trực tuyến. Những sản phẩm như trà hoa sâm, củ sâm, mật ong rừng được giới thiệu qua livestream, có phiên thu hút tới 57.000 lượt xem, ghi nhận nhiều đơn hàng được chốt trực tiếp.

Ở xã Tân An, trang Facebook “Chợ số - Nông thôn số” do Hội Liên hiệp Phụ nữ xã triển khai từ tháng 5-2026 lại nổi bật ở cách tổ chức tiêu thụ theo mạng lưới cộng đồng. Đến nay, trang Facebook thu hút trên 1.200 người, trong đó hơn 200 hội viên trực tiếp giới thiệu, kinh doanh sản phẩm.

Chị Ma Thị Hiếu, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã cho biết, Hội đã kết nối với Nhà hàng Sơn Tùng, xã Chiêm Hóa, mở thêm kênh tiêu thụ nông sản cho hội viên. Qua mạng lưới này, nhiều hội viên như chị Hoàng Thị Quế (thôn An Thịnh), Triệu Thị Hạnh (thôn An Thái), Hoàng Thị Nguyệt (thôn Tân Hội) đã tìm được đầu ra cho cả đàn gà, vịt; riêng lượng trứng kết nối tiêu thụ vượt 20.000 quả. Từ chỗ mỗi hộ tự tìm đầu ra, xã Tân An đang kết nối những nguồn hàng nhỏ lẻ thành mạng lưới tiêu thụ chung, giúp hội viên có thêm cơ hội tiếp cận thị trường.

Không dừng ở những mô hình điểm, chợ số đang lan tỏa đến các xã Khuôn Lùng, Minh Quang, Yên Minh và nhiều địa phương khác. Mỗi nơi một sản vật, một sắc màu văn hóa, nhưng cùng chung cách làm: Kết hợp giữ gìn không gian chợ truyền thống với ứng dụng công nghệ trong quảng bá, mua bán và thanh toán.

Đưa chợ quê lên mạng mới là bước khởi đầu; để chợ số phát triển bền vững, người dân phải thực sự làm chủ công nghệ. Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Trần Kim Ngọc, toàn tỉnh hiện có 1.929 tổ công nghệ số cộng đồng với 10.265 thành viên. Gắn với phong trào “Bình dân học vụ số”, mạng lưới này góp phần đưa kỹ năng tiếp thị trực tuyến, thanh toán điện tử đến từng thôn, bản.

Phiên chợ vùng cao có thể vãn khách khi mặt trời đứng bóng, nhưng hành trình của sản vật quê hương vẫn tiếp nối trên không gian số. Nếu công nghệ mở đường, kết nối và kiến tạo phương thức giao thương mới thì chất lượng, thương hiệu và sự minh bạch về nguồn gốc tạo nên sức cạnh tranh bền vững. Sự hội tụ ấy chính là nền tảng để sản vật xứ Tuyên không chỉ bước ra thế giới, mà còn khẳng định vị thế trên thương trường quốc tế.

Từ dãy núi Tây Côn Lĩnh, chè Shan tuyết cổ thụ của đồng bào Dao đã vươn tới thị trường Đức, Pháp nhờ tư duy sản xuất bài bản, chiến lược xây dựng thương hiệu và ứng dụng nền tảng số để kết nối thị trường. Anh Triệu Văn Mềnh, Giám đốc Công ty TNHH Trà Việt Shan (xã Nậm Dịch) cho biết, doanh nghiệp đã liên kết hơn 200 hộ trồng chè, đầu tư trên 2 tỷ đồng xây dựng dây chuyền chế biến, phát triển 20 dòng sản phẩm, trong đó có 2 sản phẩm đạt OCOP 3 sao. Những năm gần đây, doanh nghiệp xuất khẩu sang thị trường châu Âu hơn 6 tấn chè cao cấp, đạt tổng doanh thu gần 14 tỷ đồng.

Bên cạnh chè Shan tuyết, những sản vật bình dị của Tuyên Quang cũng đang vươn ra thị trường quốc tế. Tại xã Yên Sơn, Hợp tác xã Nông sản hữu cơ Bình Minh đầu tư công nghệ sấy lạnh, dây chuyền đóng gói tự động, phát triển 14 sản phẩm, trong đó 7 sản phẩm đạt OCOP 3 sao. Trà ổi túi lọc, hoa đu đủ đực ngâm mật ong đã có mặt tại thị trường Anh, góp phần đưa doanh thu hợp tác xã đạt khoảng 7 tỷ đồng/năm. Song song với chuẩn hóa chất lượng, Hợp tác xã quảng bá sản phẩm qua Shopee, Lazada, TikTok, mở thêm kênh tiếp cận khách hàng.

Không chỉ nông sản, những sản phẩm thủ công vốn quen thuộc nơi chợ phiên vùng cao đã vượt khỏi không gian giao thương truyền thống, khẳng định giá trị trên thị trường quốc tế. Tại xã Lùng Tám, Hợp tác xã Dệt lanh Lùng Tám đã đưa sản phẩm thổ cẩm đến hơn 20 quốc gia. Trong khi đó, Hợp tác xã Dệt lanh Cán Tỷ (xã Cán Tỷ) có 7 sản phẩm đạt OCOP 3 sao, 4 sao, xuất khẩu sang Pháp, Đức, Anh, Nhật Bản. Nhờ đẩy mạnh quảng bá qua Facebook, Zalo, TikTok, lượng đơn đặt hàng tăng gấp 2 - 3 lần so với phương thức bán hàng truyền thống.

Hiện nay, toàn tỉnh có 357 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó 2 sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia; 21 vùng trồng và 3 cơ sở đóng gói được cấp mã số phục vụ xuất khẩu. Cổng truy xuất nguồn gốc đã cấp mã QR cho 922 sản phẩm của 231 doanh nghiệp, hợp tác xã, bao gồm cả sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương. Nếu các mô hình tiên phong chứng minh khả năng đưa sản vật quê vươn ra thế giới, thì việc chuẩn hóa chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng vùng nguyên liệu chính là nền tảng để cơ hội ấy được mở rộng.

Từ những sáng kiến cá nhân ở Lâm Bình đến các mô hình chợ số cộng đồng và những sản vật vươn ra thị trường quốc tế, Tuyên Quang đang từng bước hình thành phương thức phát triển kinh tế mới, dựa trên sức sáng tạo của người dân và sự liên kết các nguồn lực.

(còn nữa)

Bài, ảnh: Biện Luân, Thu Phương, Lê Duy