Điển hình tiên tiến ở Há Lìa

Đến thôn Há Lìa, xã Thắng Mố những ngày này, có thể thấy rõ nếp sống mới đang hình thành trong từng gia đình. Đám tang không còn kéo dài nhiều ngày, chuồng trại chăn nuôi được làm tách khỏi nhà ở, các mâu thuẫn trong thôn được hòa giải từ cơ sở, lực lượng tuần tra biên giới có thêm người dân đồng hành. Những thay đổi ấy gắn với công tác tuyên truyền, vận động thực hiện Tiểu dự án 1 – Dự án 10 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Ông Sính Mí Lử (ở giữa) tích cực dùng báo chí, tài liệu tuyên truyền để vận động đồng bào Mông ở Há Lìa thực hiện nếp sống văn hóa.

Há Lìa là thôn vùng cao của xã Thắng Mố, điều kiện sản xuất còn nhiều khó khăn. Anh Cháng Mí Pó, Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Há Lìa cho biết, hiện thôn có 96 hộ, 584 nhân khẩu, 100% là đồng bào dân tộc Mông. Đất đai cằn cỗi, khí hậu khắc nghiệt, trước đây phần lớn hộ trong thôn thuộc diện nghèo. Nguyên nhân do bà con quen cách canh tác cũ, lại còn chịu ảnh hưởng của nhiều hủ tục trong đời sống.

Để đưa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống, cấp ủy, chính quyền xã Thắng Mố đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực; trọng tâm là biểu dương, tôn vinh và nhân rộng các điển hình tiên tiến. Thay vì tuyên truyền chung chung, xã chọn những người có thực tế sản xuất, có uy tín trong dòng họ, bản làng để làm gương. Bà con nhìn thấy cái làm được ngay bên cạnh nhà mình nên dễ tin, dễ làm theo.

Trong số các hộ làm kinh tế giỏi, anh Sính Mí Pó được bà con trong thôn nhắc đến nhiều nhất. Cách đây vài năm, thu nhập của gia đình anh chủ yếu trông vào mấy nương ngô, mùa màng bấp bênh nên quanh năm thiếu ăn, thiếu mặc. Được cán bộ xã, thôn định hướng chuyển đổi vật nuôi, anh quyết định đầu tư nuôi bò sinh sản.

Cán bộ xã Thắng Mố phối hợp cùng Người có uy tín thôn Há Lìa tuyên truyền tài liệu chính sách, vận động bà con phát triển kinh tế và xóa bỏ các hủ tục lạc hậu.

Lúc đầu, gia đình anh chỉ đủ tiền mua 3 con bò giống. Anh chịu khó học hỏi kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh, nhờ vậy đàn bò khỏe mạnh, sinh sản đều. Hiện chuồng nhà anh luôn duy trì 8 con bò. Mỗi năm anh bán từ 4 đến 5 con bò thương phẩm, thu lãi hơn 50 triệu đồng.

Ngoài nuôi bò, anh Pó tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để nuôi thêm 4 đến 5 con lợn nái sinh sản. Đàn lợn nái cung cấp giống cho gia đình và những hộ trong thôn, đồng thời bán lợn thịt ra thị trường, tạo nguồn thu đều đặn hằng tháng. Nhận thấy chăn nuôi nhốt chuồng muốn bền vững phải có thức ăn thô xanh quanh năm, anh chuyển 2 ha đất nương trồng ngô kém hiệu quả sang trồng cỏ voi.

Từ mô hình của anh, nhiều hộ trong thôn đã đến tham quan, học hỏi. Anh không giữ kinh nghiệm cho riêng mình mà hướng dẫn bà con cách ủ chua thức ăn dự trữ cho gia súc vào mùa đông giá rét, cách tiêm vắc xin phòng bệnh dịch tả lợn, lở mồm long móng. Nhờ vậy, cách nuôi thả rông theo tập quán đang dần được thay bằng chăn nuôi nhốt chuồng, theo hướng sản xuất hàng hóa, mở ra hướng thoát nghèo bền vững cho nhiều hộ.

Anh Sính Mí Pó chăm sóc đàn bò của gia đình.

Nếu anh Sính Mí Pó là điển hình về phát triển kinh tế thì ông Sính Mí Lử là chỗ dựa tin cậy của cấp ủy, chính quyền và bà con về công tác vận động, giữ gìn an ninh, trật tự. Nhiều năm làm Tổ trưởng Tổ an ninh trật tự thôn, ông nắm rõ hoàn cảnh từng hộ dân. Năm 2023, ông được bà con tín nhiệm bầu làm Người có uy tín của thôn.

Ông Lử chủ động phối hợp với các đoàn thể “đi từng ngõ, gõ từng nhà” tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Ông đặc biệt chú trọng vận động bà con bỏ các hủ tục trong việc tang, việc cưới.

Trước đây, đám tang của người Mông ở Há Lìa rất nặng nề. Người mất để trong nhà cả tuần, mỗi đám mổ từ 4 đến 5 con bò, người đến viếng ăn uống kéo dài. Sau mỗi đám tang, nhiều gia đình lâm vào cảnh nợ nần, môi trường ô nhiễm, dịch bệnh dễ phát sinh.

Mô hình chăn nuôi bò vỗ béo nhốt chuồng mang lại nguồn thu nhập ổn định và mở ra hướng thoát nghèo bền vững cho người dân thôn Há Lìa.

Hiểu rằng phong tục không thể thay đổi ngay một sớm một chiều, ông Lử kiên trì gặp gỡ, phân tích cho các già làng, trưởng dòng họ thấy rõ cái hại của việc tổ chức tang ma rườm rà, tốn kém. Bằng cách nói thấu tình, đạt lý và sự gương mẫu của chính gia đình mình, ông thuyết phục được dòng họ ký cam kết thực hiện nếp sống văn minh. Đến nay, các đám tang trong thôn được tổ chức gọn gàng, không mổ bò tràn lan, không ăn uống kéo dài nhiều ngày. Cách làm mới tiết kiệm, sạch sẽ nên được nhân dân đồng tình.

Ông Lử còn được bà con quen gọi là người hòa giải giỏi ở cơ sở. Đầu năm 2026, hai hộ trong thôn xảy ra mâu thuẫn gay gắt do tranh chấp ranh giới đất sản xuất, lại thêm bất hòa trong họ hàng, có nguy cơ dẫn đến xung đột lớn. Nắm được sự việc, ông cùng Ban Công tác Mặt trận thôn đến từng nhà lắng nghe, giải thích bằng quy định của pháp luật và quy ước của thôn. Nhờ sự công tâm và uy tín của ông, hai gia đình tự nguyện làm hòa, nhường nhịn nhau, giữ được tình làng nghĩa xóm.

Từ thực tế ở Há Lìa có thể thấy, khi người đi đầu làm có hiệu quả, nói có sức thuyết phục thì chủ trương, chính sách dễ đi vào cuộc sống. Một người làm kinh tế giỏi sẽ kéo theo nhiều hộ cùng làm; một người có uy tín biết lắng nghe, biết nêu gương sẽ góp phần thay đổi nếp nghĩ, cách làm của cả cộng đồng. Đó cũng là kết quả thiết thực của việc biểu dương, nhân rộng điển hình tiên tiến theo Tiểu dự án 1 – Dự án 10 tại Thắng Mố.

Bài, ảnh: Lý Thu – Trần Huyền