Khúc tráng ca từ “địa ngục trần gian”

Cảnh lao động khổ sai của những người tù cách mạng tại Côn Đảo được tái hiện trong phim “Thanh âm vượt đại dương”.

Trong ký ức dân tộc, hệ thống Nhà tù Côn Đảo suốt 113 năm (1862 - 1975) từng là một “địa ngục trần gian” tàn khốc. Từ thời thực dân Pháp đến chính quyền Việt Nam Cộng hòa dưới sự hậu thuẫn của Mỹ, hệ thống nhà tù liên tục được duy trì, mở rộng với xà lim, “chuồng cọp” cùng nhiều hình thức tra tấn, đày ải nhằm đàn áp, khuất phục những người yêu nước và chiến sĩ cách mạng.

Để chạm tới chiều sâu của bức tranh lịch sử bi tráng ấy, kịch bản “Thanh âm vượt đại dương” do Đào Thùy Trang - Đào Duy Phúc cùng thực hiện đã trải qua 10 năm nghiên cứu, thai nghén và hoàn thiện. Biên kịch Đào Thùy Trang cho biết, những câu chuyện về các chiến sĩ bị đày ra Côn Đảo, chịu đựng cực hình nhưng vẫn giữ vững ý chí kiên trung để lại trong chị nhiều ám ảnh. “Tôi ấp ủ rằng câu chuyện ấy cần phải được kể lại”, chị chia sẻ. Từ kịch bản đầy tâm huyết ấy, qua lăng kính nghệ thuật của hai đạo diễn Đào Duy Phúc và Nguyễn Mạnh Hà, những trang sử đau thương mà hào hùng đã thăng hoa thành 116 phút điện ảnh giàu cảm xúc.

Được sản xuất từ tháng 11-2024 đến cuối tháng 1-2025, với phần lớn ngoại cảnh thực hiện trực tiếp tại Côn Đảo, “Thanh âm vượt đại dương” đưa người xem trở lại giai đoạn 1945 - 1954. Bối cảnh được tái tạo để đáp ứng yêu cầu điện ảnh nhưng vẫn giữ sự tôn trọng cần thiết đối với lịch sử. Sau lần ra mắt đầu tiên ngày 16-9-2025, phim chính thức phát hành rộng rãi tại các hệ thống rạp trên toàn quốc từ ngày 24-7-2026.

Mạch phim theo chân Tâm (diễn viên Nguyễn Thùy Dương) - cô gái chơi đàn bầu, dấn thân vào con đường cách mạng và nhận nhiệm vụ hóa thân thành y tá Mây để chăm sóc, hỗ trợ những người tù cách mạng. Tại Côn Đảo, Mây gặp lại Duy (diễn viên Nguyễn Quang Thuận) - người đồng chí đang cùng đồng đội bí mật thực hiện kế hoạch đóng thuyền vượt biển theo chỉ đạo của tổ chức.

Không dừng ở việc tái hiện những cực hình của chốn lao tù, “Thanh âm vượt đại dương” đi sâu khắc họa phần không thể khuất phục trong mỗi người tù cách mạng, đó là tình đồng chí, niềm tin và khát vọng tự do. Hình ảnh những người tù giữa xiềng xích, thương tích vẫn âm thầm đẽo gọt từng mảnh ván đóng thuyền trở thành hình tượng giàu sức gợi về ý chí cách mạng. Ngay giữa chốn lao tù được dựng lên để tước đoạt tự do, họ vẫn tìm phương thức vượt biển trở về đất liền, tiếp tục hoạt động cách mạng.

Qua hành trình của Tâm, Duy và những người tù, chiều sâu bi tráng của lịch sử Côn Đảo dần hiện lên. Suốt 113 năm tồn tại của hệ thống Nhà tù Côn Đảo, hơn 20.000 chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước đã hy sinh trên vùng đất này. Nghĩa trang Hàng Dương hiện có 1.922 phần mộ nhưng chỉ 714 phần mộ xác định được danh tính. Khoảng cách giữa những con số ấy càng khắc sâu quy mô mất mát và cái giá của độc lập, tự do. Nhưng cũng chính từ nơi “địa ngục trần gian” ấy, lịch sử đã làm sáng rõ một chân lý: Xiềng xích có thể giam cầm thân thể nhưng không thể khuất phục niềm tin cách mạng và khát vọng tự do.

Cây đàn bầu trong “Thanh âm vượt đại dương” trở thành biểu tượng kết tinh bản sắc văn hóa và khát vọng tự do.

Trong “Thanh âm vượt đại dương”, nếu con thuyền gỗ là phương tiện vượt sóng tìm về đất liền, thì tiếng đàn bầu của Tâm - y tá Mây lại chuyên chở phần tự do sâu kín nhất trong tâm hồn. Giữa tiếng xích sắt và bạo lực ngục tù, tiếng đàn cất lên như một điểm tựa tinh thần, đánh thức ký ức quê hương, nâng đỡ con người trước những thử thách khắc nghiệt. Mang âm sắc đặc trưng của văn hóa Việt, đàn bầu từ một chi tiết nghệ thuật trở thành biểu tượng của sức mạnh tinh thần, khẳng định rằng bạo lực có thể làm tổn thương thân thể nhưng không thể khuất phục phẩm giá, xóa nhòa bản sắc và dập tắt khát vọng tự do.

Từ màn ảnh bước ra đời thực, “Thanh âm vượt đại dương” đã khơi dậy nhiều xúc cảm trong thế hệ trẻ. Tháng 1-2026, hơn 600 sinh viên Trường Cao đẳng Sư phạm Bắc Ninh cùng xem “Thanh âm vượt đại dương” và giao lưu với đoàn làm phim. Ngô Hà Vy, sinh viên lớp Cao đẳng Mầm non K43A bày tỏ sự xúc động: “Hành trình của Tâm, Duy và những người tù cách mạng giúp em cảm nhận rõ hơn lòng dũng cảm, sự hy sinh và tình yêu Tổ quốc của thế hệ cha anh, từ đó thêm trân trọng cuộc sống hòa bình hôm nay”.

Đặc biệt, tháng 8 vừa qua, 270 cán bộ Đoàn - Hội, sinh viên Trường Đại học Quốc gia Hà Nội cùng xem “Thanh âm vượt đại dương” trong một chương trình sinh hoạt chính trị - văn hóa. Trước đó, tối 24-7 tại Quảng Trị, dù trời mưa, đông đảo người dân, đoàn viên, thanh niên vẫn khoác áo mưa, lặng lẽ theo dõi bộ phim đến phút cuối trong chương trình “Từ điện ảnh tới trái tim - thắp sáng lý tưởng thanh niên”. Những khoảnh khắc ấy cho thấy điện ảnh bằng sức mạnh của hình ảnh, âm thanh và số phận con người có thể đưa lịch sử bước vào đời sống hiện tại, trở thành nguồn sức mạnh tinh thần nuôi dưỡng tình yêu Tổ quốc và ý thức gìn giữ hòa bình.

Không chỉ lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng người trẻ, “thanh âm” lịch sử từ phòng chiếu còn đi sâu vào từng mái ấm gia đình, trở thành sợi dây kết nối giữa các thế hệ. Bà Nguyễn Thị Liên (quê Tuyên Quang, hiện làm việc tại Hà Nội) bộc bạch: “Tôi chủ động đưa các con, cháu tới rạp xem phim để thế hệ trẻ trong gia đình tiếp cận lịch sử một cách tự nhiên và gần gũi hơn. Từng thước phim là bài học trực quan vô giá, giúp các con, cháu biết trân quý hòa bình và sống xứng đáng hơn với những hy sinh của cha ông”.

Sức lan tỏa của “Thanh âm vượt đại dương” tiếp tục được mở rộng khi tác phẩm trở thành phim Nhà nước đặt hàng đầu tiên được chiếu thương mại theo Nghị định số 189/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị. Ngay ngày đầu ra rạp, phim lọt nhóm 4 tác phẩm có doanh thu cao nhất trong ngày; xấp xỉ 200 cụm rạp thuộc 16/16 đơn vị phát hành trên cả nước tham gia trình chiếu. Nhưng giá trị lớn hơn những con số phòng vé nằm ở việc mỗi suất chiếu mở thêm một con đường để lịch sử đến gần công chúng bằng ngôn ngữ điện ảnh giàu sức lay động.

Phương Thùy