Truyện ngắn: Ánh lửa nơi núi rừng

1/ Mưa đầu đông rơi lất phất trên con đường dẫn vào bản, một điểm trường nhỏ nằm nép mình bên sườn núi. Lúc chiếc xe khách thả Hải xuống con dốc đầy đá, cậu chợt cảm thấy lòng nặng trĩu. Con đường đất ngoằn ngoèo phía trước dường như kéo dài vô tận, còn tấm biển gỗ cũ kỹ “Điểm trường Nà Mìn” như một lời nhắc nhở rằng hành trình sắp tới sẽ chẳng hề dễ dàng.

Hải mới ra trường, mang trong mình háo hức của tuổi hai mươi ba và những ước mơ đẹp đẽ về nghề giáo. Nhưng chỉ vừa đặt chân đến vùng núi này, cậu cảm giác như mọi thứ đã thách thức mình từ phút đầu.

Minh họa: Bích Ngọc

Cả bản chìm trong sương. Những mái nhà lợp ngói âm dương ẩn hiện sau màu khói bếp.

Thỉnh thoảng có tiếng trẻ con gọi nhau í ới, nghe trong trẻo và hoang dã. Hải kéo chiếc ba lô nặng trĩu giáo án, bước từng bước trên con đường ướt sũng.

Khi đến nơi, ngôi trường bé nhỏ hiện ra: vách gỗ, mái tôn đã hoen gỉ, dưới sân là những vũng nước đục ngầu. Cô hiệu trưởng - một phụ nữ tầm năm mươi, tóc bạc loang lổ đang cầm chổi quét lá, thấy Hải đến liền mỉm cười:

- Em là thầy giáo mới đúng không? Vất vả rồi. Cô là Hoài, hiệu trưởng điểm trường.

Hải lễ phép chào, nhưng ánh mắt không giấu được sự bất ngờ.

Cô Hoài hiểu điều đó. Bà chỉ khẽ bảo:

- Chúng ta còn thiếu đủ thứ. Nhưng giáo viên ở đây, ai cũng cố gắng hết sức. Hy vọng em cũng vậy.

Ngày đầu đứng lớp, Hải bước vào phòng học mà lòng không khỏi chùng xuống. Căn phòng nhỏ, nền đất lồi lõm, bàn ghế xiêu vẹo, tường gỗ gió thốc lạnh buốt. Trên bục giảng là một chiếc bảng đen đã mờ tróc, chỉ cần kéo mạnh tay là lớp bụi phấn rơi xuống như sương.

Học sinh của Hải có hơn hai chục em, đứa lớn nhất mười bốn tuổi, đứa nhỏ nhất chỉ mới tám. Ở vùng núi, lớp ghép là chuyện bình thường. Những gương mặt lem luốc, đôi mắt đen láy nhìn cậu đầy ngạc nhiên và tò mò.

- Thầy… từ dưới xuôi lên ạ? - Một bé gái hỏi, giọng lí nhí.

- Ừ. Tên thầy là Hải. Từ hôm nay, thầy sẽ dạy các em.

Cả lớp im lặng, rồi đồng loạt nở nụ cười. Nụ cười của các em mộc mạc đến mức khiến Hải chợt thấy tim mình mềm lại. Có lẽ, đây chính là lý do cậu chọn nghề này.

Nhưng rồi cái khó khăn cũng đến nhanh hơn cậu tưởng. Mỗi hôm đến lớp, Hải đều phải vượt qua con suối rộng, nước chảy xiết sau mưa. Hôm thì bùn đất trơn trượt, hôm thì gió rét cắt da. Nhiều học sinh thường xuyên nghỉ học để phụ cha mẹ lên nương hoặc chăn trâu. Mỗi lần nhìn bảng điểm, Hải lại thở dài vì kiến thức của các em rơi rụng nhiều như lá mùa đông. Dạy một bài toán đơn giản thôi phải mất gấp đôi thời gian.

Một buổi chiều, khi Hải đang sửa lại mấy trang vở bị ướt mưa của học trò thì cô Hoài bước vào. Bà đặt trước mặt cậu một bó hoa lan rừng nhỏ, vẫn còn đọng giọt nước.

- Học sinh lớp em gửi đấy, gọi là chào mừng thầy mới. Ngày mai là 20/11 rồi mà.

Hải ngỡ ngàng nhìn bó hoa giản dị ấy. Không giấy gói, không ruy băng, chỉ vài nhánh lan vàng đã hơi dập. Nhưng cậu lại cảm thấy xúc động hơn bao giờ hết.

Tối 20/11, trời lại đổ mưa. Căn phòng tập thể của giáo viên chỉ có ánh đèn vàng yếu ớt.

Tiếng gió rít qua khe cửa nghe buồn đến nao lòng. Hải ngồi bên bàn gỗ cũ, mở cuốn sổ ghi chép mà học trò tặng. Trang đầu có vài dòng gượng viết bằng nét chữ nguệch ngoạc: “Thầy ơi, thầy đừng đi nha. Con muốn được học chữ để sau này giống thầy”.

Dòng chữ đơn sơ mà khiến mắt Hải cay xè. Chưa bao giờ cậu thấy mình được cần đến như vậy.

Nhưng khó khăn vẫn đè nặng. Mùa đông nơi núi rừng khắc nghiệt hơn những gì cậu tưởng. Một hôm trời rét đậm, sương dày đặc đến mức không thấy rõ đường đi. Hải đang đạp xe thì bánh trượt vào một tảng đá, cả người ngã dúi xuống đất. Gối rách, máu chảy, nhưng Hải vẫn cố gắng đứng dậy để kịp giờ dạy.

Khi vào lớp, học trò xôn xao thấy thầy bị thương. Bé Tỉnh - cậu học trò nhỏ nhất chạy lại, đưa cho thầy chiếc khăn quàng cũ:

- Thầy lau máu đi ạ. Con xin lỗi, sáng nay con không ra đỡ thầy qua suối như mọi hôm, tại mẹ con gọi con phụ việc…

Hải bật cười, xoa đầu cậu bé:

- Không sao. Thầy tự lo được mà.

Học trò nhìn cậu bằng ánh mắt thương mến. Khoảnh khắc ấy, Hải bỗng cảm thấy mọi nỗi đau như tan biến.

Tháng sau, bản xảy ra trận lũ quét nhỏ. Đường vào trường bị chặn, nhiều nhà bị cuốn trôi mái. Nước suối dâng cao khiến thầy trò phải nghỉ học vài ngày. Khi quay lại, điểm trường tan hoang: vài tấm vách bị gió thổi bay, sách vở ướt sũng, bàn ghế nghiêng ngả.

Hải cùng cô Hoài và các giáo viên khác phải dọn dẹp suốt ba ngày liền.

Đang loay hoay kê lại bàn, Hải thấy một cậu học trò đứng tần ngần ngoài cửa. Đó là Lục - một đứa trẻ nghèo và lầm lì, thường xuyên nghỉ học. Cậu bé ôm trước ngực một túi nhỏ.

- Thầy… cái này tặng thầy.

Hải mở túi ra, bên trong là mấy quả ngô được bọc cẩn thận bằng lá chuối.

- Mẹ bảo nhà con chẳng có gì quý. Nhưng thầy giúp con học chữ, nên con mang ít ngô mới thu hoạch cho thầy.

Hải lặng im. Đôi bàn tay nhỏ, rám nắng của Lục run run vì lạnh, nhưng ánh mắt em sáng lên đầy tự hào. Trong khoảnh khắc đó, cậu hiểu rằng việc mình ở lại hay rời đi không chỉ là một lựa chọn nghề nghiệp, mà có thể làm thay đổi cả tương lai của những đứa trẻ này.

Rồi mùa xuân đến. Hoa mận nở trắng khắp núi. Cây hoa ban trước sân trường cũng bắt đầu hé nở những cánh hoa đầu tiên. Trẻ con trong bản đi học đầy đủ hơn. Chúng ríu rít mỗi sáng, tiếng cười vang lên trong sương làm ngôi trường như sáng bừng sức sống.

Hải dần quen với cuộc sống nơi vùng núi: quen cái rét, quen con suối mỗi sáng phải lội qua, quen những bữa cơm với rau rừng và măng chua. Nhưng quan trọng nhất, cậu quen với trách nhiệm mà các em đặt lên vai mình.

Có những hôm trời mưa, đường trơn, Hải định cho cả lớp nghỉ học. Nhưng khi vừa nghĩ đến điều đó, cậu lại nhớ đến ánh mắt của Lục, nụ cười của Tỉnh, bó hoa lan rừng hôm 20/11 đầu tiên. Và rồi, cậu khoác áo mưa, đi bộ đến từng nhà, gọi học trò đến lớp.

Một buổi chiều, khi đứng nhìn đám học sinh đang chơi đá cầu ngoài sân, cô Hoài đến bên cạnh Hải, nói chậm rãi:

- Hồi mới lên đây, cô cũng sợ lắm. Nhưng rồi quen. Người ta bảo, lòng người như ngọn lửa. Chỉ cần một chút yêu thương, nó sẽ đủ ấm để vượt qua cả mùa đông dài nhất.

Hải gật đầu. Cậu hiểu hơn bao giờ hết.

2/ Năm học kết thúc, Hải được điều động quay về huyện, nhận công tác ở một trường lớn hơn. Tin ấy khiến cả lớp học nhốn nháo. Nhiều đứa òa khóc. Lục nắm chặt tay Hải, nước mắt rơi lã chã:

- Thầy đừng đi. Thầy hứa dạy con hết lớp 5 mà…

Hải cũng muốn ở lại, nhưng quyết định điều động không thể thay đổi. Đêm cuối cùng ở bản, cậu nằm nghe tiếng gió rì rào qua vách gỗ, thấy lòng nặng như đá. Dù chỉ gắn bó một năm, Nà Mìn đã trở thành một phần ký ức khó quên.

Sáng hôm sau, khi Hải chuẩn bị lên đường, học sinh tụ tập đầy sân. Không hoa, không quà, chỉ có vài gói xôi rừng, vài quả táo mèo hái vội. Nhưng với Hải, đó là những món quà quý nhất đời.

Cô Hoài đặt tay lên vai cậu:

- Dù em đi đâu, hãy nhớ: nghề giáo không chỉ là dạy chữ. Đôi khi, nó là giữ lại niềm tin cho những nơi tưởng như chẳng còn gì hy vọng.

Hải cúi đầu. Mắt cậu cay xè.

Khi xe bắt đầu lăn bánh, lũ trẻ chạy theo gọi to:

- Thầy Hải ơi! Khi nào thầy lại về thăm bọn con!

Hải nhìn qua cửa sổ. Những gương mặt bé nhỏ mờ dần trong sương. Cậu khẽ thì thầm:

- Thầy nhất định sẽ quay lại.

Và trong làn sương trắng của buổi sáng, Hải biết rằng dù đi đến đâu, mình sẽ mãi mang theo một mùa 20/11 bình dị nhưng thiêng liêng nhất - mùa của những bó hoa lan rừng, của ánh mắt trẻ thơ trong vắt, và của trái tim người thầy lần đầu biết thế nào là sống vì một nơi xa xôi mà thiêng liêng đến vậy.

Tác giả: Nguyễn Trần Thanh Trúc