Vẽ sáp ong, nhuộm chàm giữa sắc vàng Tả Van

Có thể thấy, thực hành nghề thủ công truyền thống trở thành điểm nhấn cho các tour khám phá văn hóa bản địa. Sức hút nằm ở những câu chuyện gắn với di sản và bản sắc văn hóa trong mỗi sản phẩm. Những trải nghiệm mộc mạc giúp du khách hiểu thêm về đời sống, lao động và tri thức dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ, làm nên giá trị riêng cho hành trình khám phá.

Giữa thung lũng Mường Hoa mùa lúa chín, từng nhóm du khách thong thả dạo qua bản làng, tìm hiểu đời sống và nếp sinh hoạt của bà con ở Lao Chải, Tả Van. Sau hành trình khám phá ruộng bậc thang, những ngôi nhà giản dị trở thành điểm dừng chân thú vị. Tại đây, du khách tìm hiểu kỹ thuật trang trí hoa văn bằng sáp ong, nhuộm chàm và tự tay làm những sản phẩm từ chất liệu truyền thống.

Du khách trải nghiệm tour khám phá văn hóa bản địa. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Nghệ thuật trang trí hoa văn bằng sáp ong gắn bó lâu đời với đời sống cộng đồng vùng cao Tây Bắc. Trên nền vải lanh, những người thợ sẽ dùng sáp nóng tạo đường nét, hình khối trước khi đưa vào nhuộm chàm. Sau nhiều lần nhuộm, lớp sáp giữ lại những khoảng sáng trên nền vải, tạo nên hoa văn đặc trưng trên trang phục truyền thống và sản phẩm thổ cẩm. Hiện nay, một số công đoạn của nghề thủ công truyền thống được đưa vào các sản phẩm du lịch, mang đến những trải nghiệm thực hành mới mẻ. Vừa tạo hoa văn, nhuộm chàm, du khách vừa trò chuyện tìm hiểu tri thức dân gian gắn với đời sống cộng đồng vùng cao.

Du khách nước ngoài tìm hiểu kỹ thuật vẽ hoa văn bằng sáp ong. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Chị Tẩn Sử Mẩy, thành viên Hợp tác xã Mường Hoa (thôn Tả Van Dáy 2, xã Tả Van) hướng dẫn người tham gia những bước cơ bản trong kỹ thuật vẽ sáp ong và quy trình nhuộm chàm. Giao tiếp bằng tiếng Anh trôi chảy, chị giới thiệu các mẫu họa tiết, hướng dẫn du khách nước ngoài cách chấm sáp ong lên mặt vải, cách tạo những đường thẳng, đường cong theo ý muốn...

Chị Tẩn Sử Mẩy giới thiệu một số họa tiết trang trí. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Nguyên liệu thực hành gồm vải, sáp ong và bút vẽ. Đáng chú ý nhất trong bộ dụng cụ này là chiếc bút vẽ sáp ong. Cán bút làm từ tre, phần ngòi ghép từ những lá đồng hình tam giác.

Nguyên liệu và dụng cụ thực hành vẽ sáp ong. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Sau khi nghe phần giới thiệu, người tham gia bắt đầu dùng bút chì phác họa những họa tiết trên nền vải lanh. Những đường nét đầu tiên giúp định hình bố cục và vị trí các hoa văn, họa tiết trên mặt vải. Bản phác thảo hoàn thiện cũng là lúc người vẽ làm quen với sáp ong và chiếc bút chuyên dụng.

Nhóm du khách hào hứng tìm hiểu kỹ thuật trang trí bằng sáp ong. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Sáp ong được nấu chảy trên bếp lửa nhỏ. Trong quá trình vẽ, nhiệt độ luôn được giữ ở khoảng 50-70⁰C bằng than nóng. Người vẽ chấm đầu bút vào chảo sáp, lấy một lượng vừa đủ rồi đưa bút xuống mặt vải được trải phẳng phiu. Lực tay và tốc độ di chuyển quyết định độ đều của đường sáp. Mỗi lần bút chạm vào vải, sáp nóng thấm vào các sợi vải, tạo thành các đường ngăn màu. Những đường sáp màu vàng nâu đánh dấu phần họa tiết sẽ được giữ lại sau công đoạn nhuộm. Lớp sáp phủ trên hoa văn ngăn nước chàm thấm vào phần vải bên dưới.

Hướng dẫn du khách cách sử dụng bút vẽ sáp ong. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Với người mới làm quen cách cầm bút, những nét vẽ đầu tiên thường chưa đều và nguệch ngoạc. Sau vài lần quen tay, đường thẳng, đường cong và các mảng hoa văn dần hiện lên trên nền vải lanh trắng sắc nét, rõ ràng hơn.

Sáp ong luôn được giữ nóng khoảng 50-70 độ C. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Sự khéo léo nằm ở từng chuyển động của bàn tay. Nét vẽ cần đủ đều để sáp tạo thành lớp ngăn màu nhưng vẫn giữ được hình dáng của hoa văn. Qua những thao tác tưởng chừng đơn giản, người tham gia cảm nhận rõ sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và kinh nghiệm đúc kết trong từng công đoạn.

Du khách mặc trang phục dân tộc và thực hành vẽ sáp ong. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Hoàn tất công đoạn vẽ sáp ong, tấm vải được đưa vào nhuộm chàm. Qua các khâu ngâm, phơi rồi nhuộm lặp lại nhiều lần, màu chàm bám thêm vào sợi vải. Thời gian nhuộm càng lâu, sắc độ đậm dần theo mong muốn.

Công đoạn nhuộm chàm trong quy trình tạo hoa văn trên vải. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Kết thúc quá trình nhuộm, lớp sáp được loại bỏ. Nền vải chuyển dần sang xanh chàm, còn những đường nét được bảo vệ bởi sáp vẫn giữ màu sáng ban đầu. Hoa văn hiện rõ trên nền xanh chàm với những mảng sáng tối tương phản. Từ nét vẽ ban đầu trên tấm vải trắng đến hoa văn hoàn chỉnh sau nhiều lần nhuộm, người tham gia có thể hình dung trọn vẹn hành trình tạo nên một sản phẩm từ nghề thủ công truyền thống.

Những buổi thực hành nghề thủ công tạo thêm sức hút cho du lịch trải nghiệm. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Có thể thấy, thực hành nghề thủ công truyền thống trở thành điểm nhấn cho các tour khám phá văn hóa bản địa. Sức hút nằm ở những câu chuyện gắn với di sản và bản sắc văn hóa trong mỗi sản phẩm. Những trải nghiệm mộc mạc giúp du khách hiểu thêm về đời sống, lao động và tri thức dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ, làm nên giá trị riêng cho hành trình khám phá.