Khâu Vai giữ hồn văn hóa

Chợ tình Khâu Vai - nét đẹp văn hóa đặc sắc được xã Khâu Vai quan tâm bảo tồn và phát huy giá trị.

Là địa phương có 11 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào Mông chiếm trên 95% dân số, Khâu Vai được thiên nhiên ưu đãi với cảnh quan hùng vĩ và một kho tàng văn hóa đặc sắc, phong phú. Nơi đây không chỉ nổi tiếng với Chợ tình Khâu Vai - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, mà còn lưu giữ nhiều lễ hội, nghề truyền thống, dân ca, dân vũ và phong tục độc đáo của đồng bào các dân tộc.

Nhằm bảo tồn và gìn giữ những giá trị văn hóa đó, nhiều giải pháp đã được xã Khâu Vai triển khai, thực hiện. Đơn cử trung tuần tháng 6 vừa qua, xã đã phối hợp tổ chức lớp năng khiếu hè dạy thổi khèn, múa khèn Mông tại thôn Sán Sì Lủng. Trong suốt hai tháng hè, 21 học viên là học sinh trên địa bàn xã được trực tiếp học tập dưới sự hướng dẫn của hai nghệ nhân Ly Sính Ca và Lầu Sìa Và, xã Lũng Phìn - những người có nhiều năm gắn bó với nghệ thuật khèn Mông.

Tại lớp học, các em được hướng dẫn từ cách cầm khèn, lấy hơi, giữ nhịp đến những động tác múa khèn cơ bản. Không khí học tập luôn sôi nổi bởi sự tận tâm của các nghệ nhân và niềm háo hức của học viên.

Nghệ nhân Ly Sính Ca chia sẻ: “Khèn Mông không chỉ là nhạc cụ mà còn gắn với đời sống văn hóa, phong tục và tâm hồn của người Mông. Chúng tôi mong các cháu hiểu và yêu văn hóa dân tộc mình để tiếp tục gìn giữ cho mai sau”.

Trong số những học viên tham gia lớp học, em Vừ Mí Chơ, sinh năm 2012 là một trong những em chăm chỉ nhất. Sau nhiều buổi tập luyện, những ngón tay còn vụng về ngày nào đã bắt đầu tạo nên những giai điệu quen thuộc của dân tộc mình. Chơ cho biết em rất thích tiếng khèn Mông và mong muốn sau này có thể biểu diễn thành thạo trong các hoạt động văn hóa của địa phương.

Không chỉ riêng lớp học khèn, nhiều giá trị văn hóa truyền thống khác cũng đang được người dân Khâu Vai gìn giữ và phát huy. Những bộ trang phục truyền thống vẫn được đồng bào mặc trong các dịp lễ hội, ngày vui của gia đình; các nghi lễ cưới hỏi, lễ cúng tổ tiên, chợ phiên vùng cao vẫn được duy trì. Các nghề truyền thống như dệt lanh, thêu trang phục dân tộc, chế tác khèn Mông, đan lát hay rèn nông cụ vẫn hiện diện trong đời sống của nhiều hộ dân.

Tại các trường học, nội dung giáo dục văn hóa dân tộc được lồng ghép thông qua nhiều hoạt động ngoại khóa. Học sinh được tìm hiểu về trang phục, nhạc cụ, trò chơi dân gian, đồng thời được khuyến khích mặc trang phục truyền thống trong các ngày lễ, ngày hội. Các đội văn nghệ quần chúng tại thôn, bản cũng duy trì hoạt động thường xuyên, trở thành môi trường để các nghệ nhân truyền dạy dân ca, dân vũ cho thế hệ trẻ.

Nếu như trước đây, văn hóa chủ yếu được gìn giữ trong đời sống cộng đồng thì những năm gần đây, Khâu Vai đang từng bước khai thác các giá trị văn hóa để phát triển du lịch, tạo sinh kế cho người dân.

Đến Khâu Vai vào mùa lễ hội, du khách không chỉ tìm đến câu chuyện tình Chàng Ba - Nàng Út hay Chợ tình Khâu Vai nổi tiếng, mà còn bị cuốn hút bởi sắc màu văn hóa đặc trưng của đồng bào các dân tộc nơi đây. Những điệu múa khèn, tiếng hát dân gian, trang phục truyền thống rực rỡ cùng nét đẹp của các lễ hội đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho vùng đất cao nguyên đá.

Hiện nay, xã Khâu Vai duy trì Làng văn hóa du lịch cộng đồng dân tộc Nùng tại thôn Khâu Vai và đang định hướng xây dựng thêm các điểm du lịch gắn với văn hóa bản địa tại Lũng Lừ A, Há Ía. Nhiều hộ dân đã mạnh dạn tham gia làm homestay, cung cấp dịch vụ ăn uống, giới thiệu sản phẩm thủ công truyền thống phục vụ khách du lịch. Việc phát triển du lịch không chỉ tạo thêm nguồn thu nhập mà còn góp phần nâng cao ý thức của người dân trong bảo tồn cảnh quan, kiến trúc truyền thống và các giá trị văn hóa đặc sắc.

Theo thống kê của địa phương, trong 6 tháng đầu năm 2026, Khâu Vai đón 53.480 lượt khách du lịch, đạt 75,32% kế hoạch năm. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy tiềm năng và sức hấp dẫn của vùng đất giàu bản sắc văn hóa này.

Đồng chí Lê Văn Quý, Phó Chủ tịch UBND xã Khâu Vai cho biết: Xã xác định bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch là hai nhiệm vụ gắn bó chặt chẽ với nhau. Khi những giá trị văn hóa góp phần nâng cao thu nhập, người dân sẽ càng thêm trân trọng và có trách nhiệm gìn giữ bản sắc của dân tộc mình”.

Chiều buông trên cao nguyên đá, tiếng khèn Mông ở Sán Sì Lủng lại ngân lên giữa không gian mênh mang của núi đá. Những thanh âm ấy không chỉ là giai điệu của một nhạc cụ dân tộc mà còn là nhịp đập của văn hóa, của ký ức và niềm tự hào đang được tiếp nối qua nhiều thế hệ. Đó cũng là một trong những giải pháp mà xã Khâu Vai đang gìn giữ bản sắc của mình, để những giá trị truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực cho phát triển trong tương lai.

Bài, ảnh: Trần Kế