Giữ dòng vốn FDI bằng chính sách thuế ổn định

Nhà đầu tư cần khả năng dự báo

Sau gần 40 năm thu hút đầu tư nước ngoài, bài toán FDI của Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới. Nếu trước đây trọng tâm là tạo môi trường đủ hấp dẫn để dòng vốn quốc tế tìm đến, thì nay yêu cầu lớn hơn là làm thế nào để dòng vốn có chất lượng ở lại, mở rộng đầu tư và tạo ra nhiều giá trị hơn cho nền kinh tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI ngày càng quyết liệt, các tập đoàn quốc tế không chỉ tính toán mức thuế phải nộp mà còn phải dự liệu chi phí tuân thủ, khả năng thay đổi chính sách, cách thức áp dụng quy định và thời gian xử lý các vấn đề phát sinh. Vì vậy, một chính sách thuế rõ ràng, ổn định và có khả năng dự báo đang trở thành một bộ phận của năng lực cạnh tranh đầu tư.

Sản xuất linh kiện điện tử tại Công ty TNHH Rhythm Precision Việt Nam (Khu công nghiệp Nội Bài). Ảnh: Hương Bình

Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành cho rằng, với một nhà đầu tư dài hạn, thuế không đơn thuần chỉ là một khoản chi phí. Doanh nghiệp còn quan tâm chính sách có rõ ràng, nghĩa vụ có thể dự liệu, cách thức thực hiện có thống nhất và khi phát sinh vấn đề có cơ chế phù hợp để trao đổi, xử lý hay không.

Yêu cầu này đặc biệt rõ đối với doanh nghiệp FDI, khi hoạt động sản xuất, kinh doanh thường gắn với nhiều thị trường, chủ thể và hệ thống pháp luật thuế. Các vấn đề về giao dịch liên kết, Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế, trao đổi thông tin và minh bạch dữ liệu có thể tác động trực tiếp đến chi phí và kế hoạch kinh doanh.

Từ phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Thành Hưng, Kế toán tổng hợp Công ty cổ phần Scavi cho biết: Các quy định mới về giao dịch liên kết đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải chủ động rà soát dữ liệu, hồ sơ và phương pháp phân tích. Doanh nghiệp còn băn khoăn khi lựa chọn nguồn dữ liệu, phương pháp phân tích khác với cơ quan Thuế có thể dẫn đến chênh lệch trong quá trình giải trình.

Theo ông Nguyễn Thành Hưng, doanh nghiệp thường phải chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu ngay từ khi giao dịch phát sinh, thay vì chờ đến khi quyết toán hoặc có yêu cầu giải trình mới tập hợp tài liệu.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE) cũng cho rằng, điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là nội dung chính sách mà còn là tính ổn định, minh bạch và nhất quán trong thực hiện. Doanh nghiệp mong muốn được tham vấn sớm khi chính sách thay đổi, được cung cấp thông tin kịp thời và duy trì cơ chế đối thoại để xử lý vướng mắc.

Những yêu cầu này cho thấy, chi phí của doanh nghiệp không chỉ nằm ở khoản thuế phải nộp mà còn ở khả năng dự liệu và quản trị rủi ro chính sách. Với những dự án FDI có tầm nhìn nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, khả năng dự báo môi trường pháp lý có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mở rộng đầu tư.

Từ ưu đãi thuế đến môi trường đầu tư dài hạn

Thực tế trên đặt ra yêu cầu điều chỉnh cách tiếp cận đối với thu hút FDI. Việt Nam không thể chỉ cạnh tranh bằng việc đưa ra mức ưu đãi cao hơn mà cần tạo dựng môi trường trong đó nhà đầu tư có thể tính toán chi phí, rủi ro và hiệu quả dài hạn.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính, mục tiêu thu hút đầu tư nước ngoài hiện nay không chỉ là gia tăng số lượng vốn hay dự án mà phải nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của dòng vốn, gắn khu vực FDI với năng lực nội sinh và các mục tiêu phát triển dài hạn.

Định hướng này được thể hiện trong Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8-6-2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, với yêu cầu chuyển từ chú trọng quy mô, số lượng sang chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng; ưu tiên dự án có công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Điều đó cũng đồng nghĩa chính sách đối với FDI cần được nhìn rộng hơn chính sách ưu đãi. Một doanh nghiệp có thể đến Việt Nam vì ưu đãi, nhưng quyết định mở rộng nhà máy, đầu tư trung tâm nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực hay xây dựng chuỗi cung ứng lại phụ thuộc vào chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực, thủ tục hành chính, năng lượng, hệ sinh thái nhà cung ứng và mức độ ổn định của môi trường pháp lý.

Bà Roux Eloïse, đại diện Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam cho rằng, khả năng dự đoán là yếu tố quan trọng đối với các quốc gia muốn thu hút và giữ chân doanh nghiệp FDI. Việt Nam có nhiều lợi thế về thị trường nội địa, hạ tầng, logistics và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do, nhưng môi trường pháp lý, thuế minh bạch, ổn định sẽ góp phần khai mở thêm dư địa hợp tác đầu tư.

Như vậy, “giữ chân” FDI không chỉ là giữ một dự án đang hoạt động, mà phải tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp tục tái đầu tư và nâng cấp hoạt động tại Việt Nam, từ mở rộng công suất, đưa thêm công đoạn có giá trị gia tăng cao vào Việt Nam đến xây dựng trung tâm R&D, đào tạo nhân lực và liên kết với doanh nghiệp trong nước.

Ngày 22-9-2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 280/NQ-CP về Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 10-NQ/TW, giao 61 nhiệm vụ cho các bộ, ngành và địa phương. Bộ Tài chính được giao 22 nhiệm vụ trọng tâm liên quan đến đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp và phát triển thị trường vốn.

Trong đó, việc tăng cường phối hợp giữa cơ quan đầu tư, thuế và hải quan có ý nghĩa quan trọng nhằm vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa bảo đảm chính sách được thực hiện đúng mục tiêu. Cùng với hoàn thiện pháp luật đầu tư, quản lý thuế cũng cần dựa trên dữ liệu và quản lý rủi ro, giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ.

Cục trưởng Mai Xuân Thành nhấn mạnh “minh bạch là yêu cầu từ cả hai phía”. Doanh nghiệp phải bảo đảm hồ sơ, dữ liệu phản ánh trung thực bản chất giao dịch và chủ động trao đổi khi có vấn đề phức tạp. Ở chiều ngược lại, cơ quan Thuế cần công khai chính sách, hướng dẫn rõ ràng, thực hiện thống nhất và cung cấp thông tin kịp thời.