Chú trọng hậu kiểm phân bón nhập khẩu

Nhiều năm nay, nguồn dinh dưỡng cho hơn 4 ha chanh tứ thì tại trang trại của anh Trần Việt Trung, phường Nông Tiến, phụ thuộc phần lớn vào phân bón nhập khẩu. Anh Trung chia sẻ, khi chăn nuôi tại địa phương thu hẹp, nguồn phân hữu cơ tại chỗ cũng ngày càng khan hiếm. Để đảm bảo cây cho năng suất đều đặn, mỗi năm anh phải dành ra một khoản kinh phí không nhỏ để đầu tư các loại phân tổng hợp ngoại nhập chất lượng cao.

Với những nhà vườn có quy mô lớn như anh Trung, thông tin nới lỏng thủ tục tiền kiểm tại cửa khẩu mang lại niềm vui về thủ tục, nhưng cũng đi kèm cả những nỗi băn khoăn. Người nông dân vốn không có máy móc hay công cụ chuyên dụng để đo lường hàm lượng dinh dưỡng thật - giả. Nếu chẳng may hàng kém chất lượng lưu thông trên thị trường, thiệt hại của nhà vườn không chỉ là chi phí mua phân bón, mà xót xa hơn là làm suy kiệt bộ rễ, tổn thương đất đai và khiến công sức chăm sóc cả mùa vụ khó thu về quả ngọt.

Lực lượng Thanh tra kiểm tra sản phẩm phân bón tại cửa hàng vật tư xã Yên Sơn.

Anh Nguyễn Xuân Tiến, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tiên Phong, phường Hà Giang 2 cũng rất băn khoăn với việc nới lỏng thủ tục nhập khẩu tại cửa khẩu, dù tạo thuận lợi cho thương mại, nhưng lại vô tình đặt những người làm nông nghiệp công nghệ cao như anh vào thế lo âu. Với anh Tiến, phân bón ngoại vốn là đầu vào rất quan trọng trong quy trình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao nhà màng, nhà lưới như HTX.

Anh Tiến phân tích, ở giai đoạn nuôi quả, hàm lượng Kali, Nitơ hay các nguyên tố vi lượng phải chuẩn xác đến từng phần trăm. Công nghệ cao không có chỗ cho sự ước chừng hay gần đúng. Chỉ cần một bao phân bón thiếu hụt dưỡng chất, cây sẽ lập tức phản ứng: Quả rụng hàng loạt, mẫu mã biến dạng. Với nông sản cao cấp, một sai số nhỏ ở đầu vào sẽ phải trả giá bằng toàn bộ giá trị thương phẩm ở đầu ra. Đó là lý do vì sao người làm nông nghiệp công nghệ cao sợ nhất là sự lập lờ về chất lượng vật tư khi chuyển giao sang cơ chế hậu kiểm.

Từ thực tế của anh Trung và anh Tiến, nhìn rộng ra toàn tỉnh, chất lượng phân bón nhập khẩu chính là bài toán sinh kế của hàng vạn nhà nông. Theo ước tính, mỗi năm, ngành nông nghiệp của tỉnh tiêu thụ khoảng 200.000 tấn phân bón, phần lớn là hàng nhập khẩu cao cấp. Do đó, nếu khâu hậu kiểm không chặt chẽ lập tức đẩy rủi ro về phía người dân, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định và bền vững của nền nông nghiệp địa phương.

Nới lỏng cửa khẩu không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Để cơ chế hậu kiểm không rơi vào tình trạng “sự đã rồi”, tức là khi phát hiện ra phân bón giả, kém chất lượng thì phân đã bón xuống đất, sản xuất bị ảnh hưởng, thiệt hại lớn là chính người nông dân.

Tiến sĩ Vi Xuân Học, Tiến sĩ nông nghiệp, Trường Đại học Tân Trào chia sẻ: Nền tảng của hậu kiểm hiệu quả là năng lực giám sát chặt chẽ dòng chảy của hàng hóa sau khi thông quan. Cơ quan Hải quan và ngành Nông nghiệp cần đồng bộ hóa dữ liệu ngay khi lô hàng qua cửa khẩu. Mọi thông tin về doanh nghiệp nhập khẩu, chủng loại, số lượng và địa bàn phân phối dự kiến phải được cập nhật theo thời gian thực.

Bên cạnh đó, cần hướng tới việc bắt buộc dán mã QR truy xuất nguồn gốc trên toàn bộ bao bì phân bón nhập khẩu lưu thông trên thị trường. Chỉ cần một thao tác quét mã, từ cơ quan chức năng, đại lý bán lẻ cho đến người nông dân đều có thể kiểm tra được lô hàng này nhập khẩu ngày nào, đơn vị nào kiểm định chất lượng và đã được cấp phép lưu hành hay chưa.

Cũng theo Tiến sĩ Vi Xuân Học, khi rào cản tiền kiểm tại cửa khẩu được gỡ bỏ, áp lực kiểm soát sẽ dồn lên vai lực lượng Quản lý thị trường và Thanh tra chuyên ngành nông nghiệp tại địa phương. Do đó, các cơ quan chức năng cần chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức kiểm tra định kỳ (có thông báo trước) sang kiểm tra đột xuất các kho tổng, đại lý phân phối lớn ngay khi hàng vừa từ cửa khẩu chuyển về.

Quy trình lấy mẫu thử nghiệm cũng phải được tối ưu hóa về thời gian để cho ra kết quả nhanh nhất. Nếu phát hiện sai lệch về hàm lượng dinh dưỡng so với công bố, chế tài xử phạt phải đủ sức răn đe. Không chỉ dừng lại ở phạt tiền mà cần tịch thu, tiêu hủy ngay lô hàng, thậm chí tước giấy phép nhập khẩu vĩnh viễn đối với các doanh nghiệp cố tình gian lận.

Đại diện Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh chia sẻ: Chi cục sẽ tăng cường kiểm tra hệ thống đại lý phân phối giống, vật tư phân bón trên địa bàn; kiên quyết xử lý với những chủ cơ sở, đại lý kinh doanh vật tư, phân bón không đảm bảo chất lượng, ngoài danh mục được cấp phép. Ngành cũng khuyến khích các HTX chủ động ký kết hợp đồng mua trực tiếp từ các nhà phân phối chính hãng được ủy quyền, có cam kết bảo hành chất lượng bằng văn bản pháp lý, thay vì mua qua các kênh trung gian trôi nổi trên thị trường.

Theo các nhà quản lý, chuyên gia nông nghiệp, việc chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm là xu thế tất yếu của một nền kinh tế thị trường hiện đại, giúp giảm bớt chi phí và thời gian cho các doanh nghiệp chân chính. Tuy nhiên, để chính sách này thực sự mang lại hiệu quả, các cơ quan quản lý phải luôn trong tư thế chủ động, đi trước một bước bằng những hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt có như vậy mới bảo vệ được đồng ruộng và giữ vững sinh kế cho người nông dân.

Bài, ảnh: Đoàn Thư