Chiến dịch 500 ngày đêm: Đã giám định ADN, trả kết quả gần 800 mẫu hài cốt liệt sĩ

Mang lại niềm an ủi lớn lao với nhiều gia đình liệt sĩ

Chia sẻ về thực trạng và kết quả công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN thời gian qua, bà Ngô Kiều Liên, Trưởng phòng Dữ liệu-Thông tin Người có công, Cục Người có công (Bộ Nội vụ), cho biết, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thiêng liêng luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm, chỉ đạo.

Theo quy định hiện hành, việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được thực hiện bằng hai phương pháp: thực chứng và giám định ADN. Phương pháp giám định ADN được triển khai từ năm 2013 theo Đề án 150 trong Quyết định số 150/QĐ-TTg ngày 14/1/2013 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án xác định hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Thực tiễn đã chứng minh, đây là phương pháp khoa học, có độ tin cậy cao, góp phần quan trọng trong việc trả lại tên cho các liệt sĩ.

Hiện nay, trong quá trình triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (sau đây gọi tắt là Chiến dịch 500 ngày đêm), các bộ, ngành, địa phương và đơn vị giám định đã phối hợp chặt chẽ, nỗ lực rất lớn.

Cụ thể, trong 7 tháng diễn ra Chiến dịch, từ ngày 15/3/2026 đến 15/10/2026, các đơn vị đã giám định, trả kết quả gần 800 mẫu hài cốt liệt sĩ, xác định được danh tính hàng chục liệt sĩ; các kết quả đã được trân trọng gửi đến thân nhân. Mỗi kết quả là sự ghi nhận tinh thần trách nhiệm của các lực lượng tham gia, đồng thời là niềm an ủi lớn lao đối với các gia đình liệt sĩ.

Quang cảnh tọa đàm trực tuyến “Nhìn lại những thành quả của hơn 200 ngày đêm nỗ lực đưa các liệt sĩ trở về” của Báo Nhân Dân. (Ảnh: MINH DUY)

Đây là thông tin được bà Liên chia sẻ tại tọa đàm trực tuyến “Nhìn lại những thành quả của hơn 200 ngày đêm nỗ lực đưa các liệt sĩ trở về” do Báo Nhân Dân tổ chức.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Phòng Dữ liệu-Thông tin Người có công, so với số lượng hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin và sự mong mỏi của thân nhân, kết quả này vẫn còn khiêm tốn. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ nhiều khó khăn khách quan, đang được các cơ quan chức năng phối hợp tháo gỡ.

Theo phân công của Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo quốc gia 515), trong những tháng cuối năm 2026, Bộ Nội vụ sẽ tổ chức các đoàn kiểm tra tại các đơn vị giám định ADN được giao nhiệm vụ. Cụ thể là các đơn vị: Viện Pháp y Quân đội (Bộ Quốc phòng), Viện Pháp y Quốc gia (Bộ Y tế), Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an) và tại Ban Chỉ đạo 515 thành phố Hà Nội.

Nội dung kiểm tra tập trung vào tiến độ tiếp nhận, phân tích, trả kết quả mẫu hài cốt liệt sĩ; những khó khăn, vướng mắc và giải pháp để kịp thời tháo gỡ hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý, bảo đảm hiệu quả nhiệm vụ trong thời gian tới. Riêng tại Ban Chỉ đạo 515 thành phố Hà Nội, đoàn sẽ kiểm tra kết quả lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang liệt sĩ, công tác bảo quản và bàn giao mẫu.

Hướng tới nâng cao năng suất giám định ADN hài cốt liệt sĩ

Bà Ngô Kiều Liên cho hay, theo báo cáo của các đơn vị, đến nay, việc giám định mẫu hài cốt liệt sĩ chủ yếu vẫn sử dụng công nghệ phân tích ADN ty thể. Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đang thí điểm giải trình tự gene thế hệ mới. Các đơn vị cũng đã ứng dụng các phương pháp xử lý mẫu xương, răng bị xuống cấp nặng. Năng lực đội ngũ chuyên gia từng bước được nâng lên; việc xây dựng cơ sở dữ liệu gene phục vụ đối chiếu đang được đẩy mạnh.

Bà Ngô Kiều Liên, Trưởng phòng Dữ liệu-Thông tin Người có công, Cục Người có công (Bộ Nội vụ) tại tọa đàm trực tuyến “Nhìn lại những thành quả của hơn 200 ngày đêm nỗ lực đưa các liệt sĩ trở về”. (Ảnh: MINH DUY)

Đặc biệt, thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, dự kiến từ trung tuần tháng 10/2026, các đơn vị sẽ tiếp nhận các dây chuyền giám định công nghệ mới, góp phần nâng cao năng suất giám định.

Về khó khăn, vướng mắc, qua thực tế triển khai và báo cáo của các đơn vị, có thể thấy, giám định ADN hài cốt liệt sĩ là lĩnh vực đặc biệt khó, kể cả với các nước có nền khoa học phát triển. Kết quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có những yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát của con người.

Thứ nhất, về chất lượng mẫu. Phần lớn hài cốt đã nằm trong lòng đất hơn 50 năm, trong điều kiện đất chua, ẩm, khí hậu nhiệt đới nên ADN bị phân hủy, đứt gãy nghiêm trọng. Nhiều mẫu chỉ còn rất ít xương hoặc bị nhiễm tạp; có mẫu phải phân tích nhiều lần vẫn chưa thu được kết quả.

Thứ hai, thông tin về liệt sĩ trên nhiều phần mộ không còn hoặc không chính xác, khiến việc khoanh vùng, đối chiếu rất phức tạp.

Thứ ba, số lượng mẫu cần giám định rất lớn. Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, công tác lấy mẫu đã hoàn thành với gần 150 nghìn mẫu hài cốt liệt sĩ; cộng với khoảng 17 nghìn mẫu lấy từ trước, tổng số lên tới khoảng 167 nghìn mẫu, trong khi năng lực hiện tại của các đơn vị giám định còn hạn chế.

“Vì vậy, chúng tôi mong các gia đình liệt sĩ thấu hiểu, chia sẻ. Có những trường hợp cần thêm thời gian, thậm chí có trường hợp khoa học hiện nay chưa thể xác định được. Dù vậy, chúng tôi khẳng định các cơ quan chức năng sẽ không bỏ cuộc. Mẫu và dữ liệu sẽ được lưu giữ lâu dài để tiếp tục đối chiếu khi có thêm thông tin hoặc khi công nghệ cho phép”, bà Ngô Kiều Liên nói.