Quyền và nghĩa vụ của người tham gia bảo hiểm xã hội phải được quy định rõ trong luật

Đáng chú ý, thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn Hà Nội) cho rằng, việc sửa luật cần bảo đảm tính rõ ràng, ổn định của quyền lợi người tham gia.

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà điều hành phiên thảo luận tại tổ. Ảnh: Văn Tuyến

Cần làm rõ chính sách đối với lao động nền tảng số

Đại biểu Tô Huy Vũ nhấn mạnh, năm 2025 cả nước có hơn 21,5 triệu người tham gia bảo hiểm xã hội. Mỗi lần sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội cần đặt quyền lợi của người tham gia ở vị trí trung tâm, bảo đảm khi về già, ốm đau hoặc gặp rủi ro, quyền lợi của họ được xác định rõ ràng và giải quyết kịp thời.

Đại biểu ghi nhận cơ quan soạn thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến, trong đó giữ quy định về quyền kiểm tra của cơ quan bảo hiểm xã hội, quy định cụ thể thành phần Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội và thu hẹp phạm vi các điều, khoản đề xuất bãi bỏ. Tuy nhiên, theo đại biểu, cần tiếp tục quán triệt nguyên tắc chỉ luật hóa những nội dung đã chín, đã rõ, đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; đồng thời không chuyển những quy định về quyền, nghĩa vụ của người tham gia xuống văn bản dưới luật.

Đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn Hà Nội) phát biểu thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

Về đề xuất bổ sung người làm việc trên nền tảng số vào nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại khoản 6 Điều 2, đại biểu Tô Huy Vũ đồng tình với mục tiêu mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, song đề nghị giữ nguyên quy định hiện hành.

Theo đại biểu, quy định hiện hành đã giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, trên cơ sở đề xuất của Chính phủ. Báo cáo thẩm tra cũng nhận định quy định này đã bao phủ các trường hợp được Chính phủ đề xuất.

Mặt khác, Tờ trình của Chính phủ cho biết chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với nhóm lao động này sẽ được cụ thể hóa sau khi Ban Chấp hành Trung ương thông qua nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.

Đại biểu cũng lưu ý dự thảo chưa giải thích rõ khái niệm “người làm việc trên nền tảng số”. Do đó, cần có thời gian nghiên cứu, xác định khái niệm, tiêu chí phân loại người lao động có hoặc không có quan hệ lao động, cũng như phương thức xác định thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội. Đây là cơ sở để quy định nghĩa vụ phù hợp, bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Bảo đảm quyền lợi của người tham gia hưu trí bổ sung

Các đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ Hà Nội chiều 21-10. Ảnh: Văn Tuyến

Đối với đề xuất cho phép người lao động tự đóng vào quỹ hưu trí bổ sung tại khoản 5 Điều 3, đại biểu chia sẻ vướng mắc của những người đang tham gia thông qua doanh nghiệp nhưng không thể tiếp tục đóng khi nghỉ việc hoặc khi doanh nghiệp dừng chương trình.

Tuy nhiên, theo số liệu đại biểu dẫn từ báo cáo tổng kết, đến cuối năm 2025, hệ thống quỹ hưu trí bổ sung có 28.538 người tham gia, tổng tài sản 2.274 tỷ đồng. Đến ngày 10-5-2026, số tài khoản cá nhân tham gia trực tiếp là 111. Trong khi đó, cơ quan thẩm tra đã lưu ý nguy cơ lạm dụng ưu đãi thuế thu nhập cá nhân nếu mở rộng hình thức tự đóng, đồng thời cho rằng hồ sơ chưa làm rõ kết quả thực hiện chính sách.

Vì vậy, đại biểu đề nghị giữ nguyên quy định hiện hành, đồng thời nghiên cứu bổ sung quy định chuyển tiếp theo hướng cho phép người lao động đã có tài khoản hưu trí bổ sung trước ngày luật có hiệu lực được tiếp tục đóng khi nghỉ việc hoặc khi doanh nghiệp dừng chương trình. Cách làm này vừa giải quyết vướng mắc của người đã tham gia, vừa tránh mở rộng chính sách khi chưa đủ dữ liệu đánh giá.

Về việc bãi bỏ 25 điều, 6 khoản để chuyển các quy định về hồ sơ, thủ tục xuống nghị định, đại biểu Tô Huy Vũ cơ bản đồng tình với chủ trương đơn giản hóa quy định. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị phải phân định rõ nội dung nào thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ và nội dung nào cần được giữ trong luật.

Các đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ Hà Nội chiều 21-10. Ảnh: Văn Tuyến

Trước hết, cần giữ thời hạn 30 ngày trong luật để bảo đảm ổn định căn cứ xác định hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội. Theo số liệu từ báo cáo tổng kết của Bộ Nội vụ, số tiền chậm đóng, trốn đóng năm 2025 là 14.887 tỷ đồng, bằng 3,4% số phải thu; quý I-2026 là 17.576 tỷ đồng, chiếm 3,7%.

Đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện Điều 82 và khoản 2 Điều 115, bởi quy định sau sửa đổi mới nêu trường hợp người đang hưởng lương hưu, trợ cấp có nguyện vọng thay đổi hình thức hoặc nơi nhận, nhưng chưa xác định rõ quyền được thay đổi và trách nhiệm giải quyết. Đồng thời, cần bổ sung quy định chuyển tiếp đối với hồ sơ đã nộp trước ngày 1-3-2027, bảo đảm việc giải quyết không bị gián đoạn khi luật mới có hiệu lực.

Về thu hồi khoản chi sai tại Điều 93 và Điều 114, đại biểu cho biết đến hết tháng 4-2026, khoảng 88,4% người hưởng đã nhận tiền qua tài khoản. Vì vậy, cần có cơ chế phù hợp để thu hồi khoản chi sai, nhất là khoản tiền được chuyển sau khi người hưởng đã qua đời.

Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế khấu trừ, thu hồi trên cơ sở quyết định có hiệu lực, quy định mức khấu trừ tối đa trong mỗi kỳ chi trả và bảo đảm quyền khiếu nại của người hưởng. Đối với khoản tiền được chuyển sau ngày người hưởng qua đời, cần có căn cứ pháp lý để thu hồi, hoàn trả về quỹ; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết cách thức thực hiện.

Đại biểu đề nghị giữ nguyên quy định về lao động nền tảng số và hưu trí bổ sung trong dự thảo hiện nay, đồng thời nghiên cứu cơ chế chuyển tiếp phù hợp; giữ thời hạn 30 ngày trong luật, hoàn thiện quy định về thay đổi hình thức, nơi nhận trợ cấp, bổ sung quy định chuyển tiếp và cơ chế thu hồi khoản chi sai.

Theo đại biểu, luật sửa đổi lần này tuy có phạm vi không lớn nhưng sẽ tác động đến quyền lợi của hàng triệu người trong nhiều năm. Vì vậy, những nội dung chưa đủ cơ sở cần tiếp tục nghiên cứu, còn các quy định xác lập quyền và nghĩa vụ của người tham gia bảo hiểm xã hội phải được quy định rõ ràng, ổn định trong luật.