Câu chuyện đời dung dị

Một cảnh trong phim “Dưới ô cửa sáng đèn”.

“Dưới ô cửa sáng đèn” chọn một lối đi khác với phần lớn phim truyền hình đô thị: thay vì bối cảnh chung cư hào nhoáng hay công sở sang trọng, phim quay về khu tập thể cũ giữa lòng Hà Nội, nơi đang chờ ngày giải tỏa. Không gian ấy không chỉ là phông nền, mà gần như một nhân vật có hơi thở riêng với hành lang hẹp, tiếng gọi nhau í ới, những bữa cơm sẻ chia qua vách tường mỏng. Đạo diễn Trịnh Lê Phong cho biết ông đã đưa vào phim phần lớn ký ức tuổi thơ của chính mình: “Tôi cố gắng đưa vào nhiều nhất những ký ức của bản thân mình hồi nhỏ. Mọi thứ thay đổi rất nhanh, chỉ một vài năm nữa, có thể các khu tập thể cũ sẽ dần dần biến mất. Tôi hy vọng phim sẽ góp phần nào đó giữ lại những ký ức, những hình ảnh về các khu tập thể cũ trong khán giả”.

Chính sự chân thành gần như riêng tư ấy lý giải vì sao không gian phim thuyết phục được cả những người từng sống trong đó. NSƯT Chí Trung, người từng cộng tác nhiều lần với đạo diễn Trịnh Lê Phong kể lại trải nghiệm khi quay tại những căn hộ tập thể thật: “Khi tôi đóng phim tại những căn hộ tập thể, mới thấy sự sắp xếp tỉ mỉ và hợp lý của các chủ nhà đã sinh sống ở đây hàng chục năm trong điều kiện nhà ở rất cũ và chật chội”. Một chi tiết nhỏ nhưng cho thấy ê kíp không dừng lại ở việc dựng bối cảnh, mà thực sự quan sát đời sống thật để đưa vào phim.

Trên nền không gian ấy là những phận người rất đời. Lưu Đình Sinh - ông bố đơn thân nguyên tắc, trách nhiệm là hiện thân của không ít người đàn ông đang âm thầm gánh vác gia đình giữa biến cố. Diệu - nữ doanh nhân thành đạt, phải chọn giữa sự nghiệp và hạnh phúc riêng; Tài - chăm mẹ mắc Alzheimer trong nỗi lo triền miên; Nguyệt - trở về sau 20 năm với vết thương chưa lành; Bằng - gã đàn ông hâm dở nhưng sống hết mình vì bạn bè. Không ai trong số họ hoàn hảo, ai cũng có sai lầm và góc khuất, chính sự không hoàn hảo ấy khiến khán giả, dù ở lứa tuổi nào, cũng dễ soi thấy bóng dáng mình: áp lực kinh tế, đổ vỡ hôn nhân, hay đơn giản là cảm giác cô đơn ngay trong chính gia đình mình.

Dàn diễn viên tại buổi ra mắt phim.

Điểm khác biệt lớn nhất của “Dưới ô cửa sáng đèn” so với nhiều phim gia đình - xã hội trước đây nằm ở cách xử lý. Dưới bàn tay đạo diễn Trịnh Lê Phong, mỗi biến cố không bị đẩy đến cùng cực để tạo kịch tính đơn thuần, mà trở thành cơ hội để nhân vật nhìn lại mình, chữa lành và trưởng thành. Đây là lựa chọn có chủ đích: phim muốn khán giả rơi nước mắt vì đồng cảm, chứ không phải vì bị dồn vào cảm giác bế tắc. NSND Bùi Bài Bình, người vào vai ông bố mà ông tự nhận là “kiểu nhân vật mình thích nhất”, cho biết ai cũng mang trong mình một ký ức về khu tập thể, làng xóm - thứ ký ức gắn với tuổi thơ hoặc thanh xuân mà khi đi xa, người ta vẫn nhớ. Chính chất liệu ký ức tập thể ấy là thứ kết nối hai đầu thế hệ khán giả: người lớn tuổi tìm lại một thời đã sống, người trẻ nhận ra một thứ tình cảm cộng đồng mà nhịp sống cá nhân hóa hôm nay đang dần đánh mất.

Tuy vậy, nhìn ở góc độ phân tích, không phải mọi lựa chọn của phim đều tránh khỏi lối mòn quen thuộc của dòng phim gia đình Việt: một ông bố đơn thân nguyên tắc, một nữ doanh nhân mạnh mẽ nhưng tổn thương, một người trở về sau nhiều năm mang vết thương lòng, đều là những mô-típ nhân vật đã xuất hiện trong không ít bộ phim truyền hình gần đây. Sức nặng của “Dưới ô cửa sáng đèn” vì vậy không đến từ sự mới lạ trong cấu trúc nhân vật, mà đến từ việc bối cảnh khu tập thể và diễn xuất đủ dày để lấp đầy những mô-típ ấy bằng chi tiết sống, khiến chúng không còn là công thức mà trở thành con người cụ thể.

Và diễn xuất chính là nơi phim ghi điểm rõ nhất. Quang Sự khắc họa Lưu Đình Sinh với vẻ gai góc bên ngoài nhưng nội tâm giằng xé bên trong. Quỳnh Châu, trong vai Diệu, đối diện với một thử thách mà chính cô thừa nhận là khác biệt so với các vai trước - hình ảnh người phụ nữ đã có gia đình, với tạo hình và tâm lý phức tạp hơn. Sự góp mặt của các nghệ sĩ gạo cội như NSND Bùi Bài Bình, NSƯT Chí Trung mang vào phim độ dày trải nghiệm sống thực, còn dàn diễn viên trẻ như Tuấn Tú, Thanh Hương, Ngọc Huyền, Du Ka… góp phần làm tuyến nhân vật phụ không bị mờ nhạt.

Xét cho cùng, “Dưới ô cửa sáng đèn” thành công không phải vì kể một câu chuyện chưa từng có, mà vì đã chọn đúng thời điểm để kể một câu chuyện quen thuộc: khi các khu tập thể cũ ở Hà Nội đang dần biến mất, khi con người đô thị ngày càng sống khép kín sau những cánh cửa riêng, bộ phim như một lời nhắc rằng đâu đó dưới những ô cửa ấy, ánh sáng của tình người vẫn chưa từng tắt.

Thanh Hà