Bồi đắp sức sống văn hóa dân gian trong đời sống đương đại

Văn hóa dân gian là bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam, được hình thành, bồi đắp và trao truyền qua nhiều thế hệ. Trong bối cảnh đời sống xã hội và phương thức tiếp nhận văn hóa có nhiều thay đổi, việc bảo tồn các giá trị văn hóa dân gian đặt ra yêu cầu gắn nghiên cứu, sưu tầm với khả năng đưa di sản trở lại đời sống cộng đồng.

Theo báo cáo tại Đại hội, trong nhiệm kỳ 2020-2025, mặc dù còn nhiều khó khăn, công tác sưu tầm, nghiên cứu của Hội tiếp tục được triển khai và đạt một số kết quả đáng ghi nhận. Nhiều công trình được thực hiện, tham dự xét giải thưởng; nhiều đầu sách được xuất bản. Công tác phát triển hội viên được duy trì, trong đó số lượng hội viên trẻ tăng so với nhiệm kỳ trước.

Tại các địa phương, hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam tích cực tham gia các hoạt động của Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật các tỉnh, thành phố, đồng thời góp phần sưu tầm, nghiên cứu văn hóa dân gian của các dân tộc trên địa bàn. Qua đó, các giá trị văn hóa được nhận diện, tư liệu hóa và góp phần phục vụ công tác bảo vệ, phát huy bản sắc văn hóa tại địa phương.

Đồng chí Trần Thắng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát biểu tại Đại hội. (Ảnh: Quang Vinh)

Một hình thức hoạt động được ghi nhận trong nhiệm kỳ qua là sự phối hợp giữa các chi hội trong cùng khu vực, tạo diễn đàn giao lưu, trao đổi kinh nghiệm chuyên môn và hoạt động hội. Đây là mô hình được đánh giá có thể tiếp tục nhân rộng trong nhiệm kỳ mới.

Phát biểu tại Đại hội, đồng chí Trần Thắng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhấn mạnh, văn hóa dân gian là cội nguồn nuôi dưỡng tâm hồn, cốt cách, bản lĩnh và sức sống của dân tộc Việt Nam qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Các giá trị ấy không chỉ thuộc về quá khứ mà còn là nguồn lực tinh thần, góp phần bồi đắp sức mạnh nội sinh của đất nước. Trong nhiệm kỳ vừa qua, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đã bám sát chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam; triển khai các mặt công tác, qua đó góp phần nâng cao vai trò, vị thế của Hội trong đời sống văn hóa.

Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam lần thứ 9 diễn ra trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đang nỗ lực thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Đất nước bước vào kỷ nguyên mới, đặt ra yêu cầu phát huy các nguồn lực cho phát triển, trong đó văn hóa tiếp tục được xác định là nền tảng tinh thần, mục tiêu và động lực nội sinh quan trọng của phát triển bền vững.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Lý trình bày báo cáo tại Đại hội.

Báo cáo của Hội cũng thẳng thắn chỉ ra một số hạn chế trong việc nắm bắt tình hình cơ sở ở một số địa bàn; công tác cập nhật thông tin hội viên, chuyển tài liệu, ấn phẩm và quảng bá hình ảnh của Hội còn bất cập, cần được khắc phục trong nhiệm kỳ mới...

Trên cơ sở đó, nhiệm kỳ 2026-2031, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm, trong đó đẩy mạnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Hội đặt mục tiêu chú trọng đổi mới phương thức hoạt động, tăng cường ứng dụng công nghệ và số hóa tư liệu, đồng thời đẩy mạnh phổ biến, quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống trên môi trường số, phát huy các nền tảng mạng xã hội để mở rộng công chúng, thu hút sự quan tâm và tham gia của thế hệ trẻ.

Đề cập nhiệm vụ này, đồng chí Trần Thắng cho rằng Hội cần đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động để thích ứng với bối cảnh mới; đẩy mạnh chuyển đổi số trong bảo tồn và lan tỏa văn hóa dân gian; triển khai hiệu quả những nội dung đã được cụ thể hóa trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031.

Các hình thức truyền thông trên nền tảng số cần phù hợp với từng nhóm công chúng, nhất là thế hệ trẻ, qua đó đưa văn hóa dân gian đến gần hơn với đời sống đương đại. Tuy nhiên, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa dân gian không chỉ dừng ở việc đưa tư liệu lên môi trường số.

Ban Chấp hành Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam khóa 9 ra mắt. (Ảnh: Quang Vinh)

Vấn đề quan trọng hơn là làm thế nào để những giá trị đã được sưu tầm, nghiên cứu tiếp tục được cộng đồng tiếp nhận, thực hành và trao truyền. Hội tiếp tục làm tốt công tác bảo tồn, kế thừa và trao truyền di sản qua các thế hệ; phát huy vai trò cầu nối giữa các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nghệ nhân và cộng đồng; chú trọng phát hiện, bồi dưỡng thế hệ trẻ, nhất là những người có năng lực và niềm say mê văn hóa truyền thống.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với hoạt động của Hội trong nhiệm kỳ mới: từ bảo tồn sang phát huy, từ lưu giữ tư liệu sang tạo điều kiện để di sản được thực hành và tiếp tục có đời sống trong xã hội. Bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn, Hội cần tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ hội viên, nghệ nhân trong việc gìn giữ và trao truyền các giá trị văn hóa dân gian. Mỗi hội viên, nghệ nhân cần nhận thức sâu sắc hơn về vai trò, trách nhiệm của mình, từ đó khơi dậy tinh thần cống hiến, sức sáng tạo và ý thức trao truyền di sản. Đây là lực lượng trực tiếp gắn bó với cộng đồng, nắm giữ nhiều tri thức, tập quán, thực hành văn hóa được hình thành qua nhiều thế hệ.

Bên cạnh đó, Hội cần nghiên cứu, đề xuất với Đảng, Nhà nước những cơ chế, chính sách phù hợp để chăm lo, động viên đội ngũ hội viên, nhà nghiên cứu, đặc biệt là các nghệ nhân dân gian ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thực tế, nhiều nghệ nhân đang trực tiếp gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng. Việc tôn vinh, đãi ngộ và tạo điều kiện để họ truyền dạy cho thế hệ sau có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình bảo tồn văn hóa dân gian.

Với vai trò là Hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ và là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam được đề nghị tiếp tục quán triệt, cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam; đồng thời nâng cao chất lượng hoạt động, gắn công tác hội với yêu cầu của đời sống văn hóa hiện nay.

Đại hội đã bầu ra Ban Chấp hành Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam khóa 9, nhiệm kỳ 2026-2031 với 13 ủy viên; Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Lý tiếp tục được tín nhiệm bầu làm Chủ tịch Hội.