"Bảo tàng gia vị" - Khi công nghệ đa giác quan kể chuyện văn hóa Việt

Ra mắt từ tháng 8/2026, Zero Gallery tạo dấu ấn khác biệt với các mô hình bảo tàng truyền thống khi “đánh thức” được mọi giác quan: nhìn, ngửi, chạm, nghe của người tham quan.

Điểm gây chú ý của không gian triển lãm là phong cách bài trí mang chủ đề vũ trụ được xây dựng dựa trên cốt truyện viễn tưởng thú vị: Trong tương lai xa xôi, khi nhân loại bắt đầu cuộc di cư đến những hành tinh lạ và con người không còn ở Trái đất, robot Zero sẽ trở thành người lưu giữ những dữ liệu về văn hóa ẩm thực và gia vị Việt Nam trong chuyến du hành…

Khu vực trưng bày các mẫu vật. (Ảnh: DIỆU HƯƠNG)

Chị Ngô Thảo Chi - Quản lý vận hành tại Zero Gallery cho biết, thời gian xây dựng không gian “bảo tàng” không dài, chỉ khoảng gần 3 tháng, nhưng để nghiên cứu, tìm hiểu, sưu tầm và làm nên những mẫu vật trưng bày cần những một năm rưỡi.

Phở được lựa chọn làm chủ đề đầu tiên. Không gian lần lượt mở ra câu chuyện về những loại gia vị góp phần tạo nên hương vị đặc trưng của món ăn này. Du khách trong vai các “phi hành gia” được khám phá thế giới gia vị thông qua 5 căn phòng lấy cảm hứng từ các khoang tàu vũ trụ.

Đáng chú ý, không dừng lại ở quan sát thông thường, sự kết hợp công nghệ vật lý trong trưng bày còn cho phép người xem trực tiếp "chạm" vào không gian ánh sáng, hương thơm và âm thanh, từ đó cảm nhận sâu sắc hơn câu chuyện văn hóa mà các gia vị gửi gắm.

Điểm khởi đầu là mô hình phi thuyền Nón Lá với những tiểu hành tinh gia vị như quế, gừng, hồi… Lấy cảm hứng từ cấu trúc hình học của chiếc nón lá mang biểu tượng văn hóa cùng họa tiết trống đồng Đông Sơn cách điệu phía dưới bệ phóng, “con tàu gia vị” đưa du khách đến với một vũ trụ đầy huyền ảo.

Optic Vault là nơi du khách được khám phá những gia vị làm nên món phở thông qua thị giác. Ở đây, du khách có thể tự tay xoay các mẫu vật gia vị 360 độ trên màn hình để quan sát chi tiết, tìm hiểu thông tin về nguồn gốc và đặc điểm của từng nguyên liệu. Cũng tại căn phòng này, du khách còn được chiêm ngưỡng hai tác phẩm điêu khắc độc đáo hình chú bò và chú lợn được chế tác hoàn toàn từ nguyên liệu muối và tiêu.

Không gian trải nghiệm bằng thị giác Optic Vault. (Ảnh: DIỆU HƯƠNG)

Mô hình “Bò tiêu” và “Lợn muối”. (Ảnh: DIỆU HƯƠNG)

Aroma Vault là không gian đánh thức khứu giác, nơi du khách có thể trải nghiệm hương thơm từ các loại gia vị được chiết xuất và đưa qua hệ thống ống dẫn, bình khuếch tán cơ khí. Hệ thống khuếch tán kiểm soát nghiêm ngặt về nồng độ và độ tinh khiết để mang lại mùi hương dễ chịu, tạo cảm giác chân thực nhất cho người trải nghiệm.

Đây cũng là khu vực trưng bày hai bức tranh: “Tết Nguyên Đán” và “Phở” biết tỏa hương. Khi du khách ghé sát mũi vào bộ phận cảm biến, tranh tự động tỏa ra hương thơm đặc trưng liên quan chủ đề.

Hệ thống ống dẫn và bình khuếch tán trích xuất hương thơm từ các loại gia vị đã được chọn lọc. (Ảnh: DIỆU HƯƠNG)

Trong khi đó, tại phòng xúc giác Haptic Chamber, với hệ thống nâng hạ cơ khí và đèn LED hiện đại, người xem được tìm hiểu về vùng nguyên liệu, nguồn gốc, quy trình trồng trọt, sản xuất và chế biến gia vị.

Thông qua thao tác chạm trên “bàn tay năng lượng”, du khách có thể khám phá sự khác biệt về thổ nhưỡng, phương thức chế biến và tác động của những yếu tố này đến hương vị của từng loại gia vị.

Thông tin chi tiết về từng loại gia vị đặc trưng của các vùng miền được thể hiện trong không gian Haptic Chamber. (Ảnh: DIỆU HƯƠNG)

Khu vực trải nghiệm thứ tư là Sonic Relay, đưa du khách đến với bữa tiệc âm thanh sống động. Tại đây, những tia sáng trở thành công cụ tương tác. Khi người tham quan đưa tay chạm hoặc cắt ngang tia sáng, hệ thống lập tức phát ra những âm thanh mô phỏng các công đoạn nấu ăn như rửa, băm, xào, nấu…

Không gian tương tác thông qua thính giác mô phỏng âm thanh sống động của từng công đoạn nấu phở. (Ảnh: DIỆU HƯƠNG)

Hành trình khám phá vũ trụ gia vị khép lại trong không gian trải nghiệm đa giác quan cuối cùng. Người tham quan có thể theo dõi câu chuyện về robot Zero và hành trình thu thập, lưu giữ những gia vị Việt Nam. Câu chuyện viễn tưởng tạo ra một lớp nghĩa khác cho toàn bộ triển lãm: Nếu một ngày những ký ức về đời sống trên Trái đất cần được lưu giữ, những hương vị quen thuộc của một căn bếp cũng có thể trở thành một phần của ký ức văn hóa.

Nằm ở khu vực trưng bày nghệ thuật, các tác phẩm tạo hình cũng được sử dụng để mở rộng câu chuyện về gia vị. Nổi bật là mô hình rồng cao khoảng 1,25m được tạo nên từ ớt thật. Những nguyên liệu quen thuộc vốn gắn với căn bếp giờ đây trở thành chất liệu tạo nên những tác phẩm nghệ thuật giàu hiệu ứng thị giác.

Những loại gia vị truyền thống Việt Nam được sử dụng làm chất liệu của các tác phẩm nghệ thuật. (Ảnh: DIỆU HƯƠNG)

Chị Thảo Chi chia sẻ, một trong những điểm khác biệt rõ nhất của Zero Gallery nằm ở việc đặt người tham quan vào trung tâm của không gian. Thay vì chỉ quan sát hiện vật, công chúng có thể trực tiếp tương tác với không gian và khám phá những câu chuyện phía sau chúng. Đây cũng là định hướng được Zero Gallery xác định ngay từ đầu để xây dựng một “Interactive Culture Space” (Không gian tương tác văn hóa), đưa người xem từ vị trí quan sát thụ động thành người trực tiếp tham gia vào câu chuyện văn hóa.

Với chủ đề gia vị, cách làm này càng phù hợp, bởi gia vị vốn không chỉ có hình dáng mà còn có mùi, vị, âm thanh của quá trình chế biến và câu chuyện về vùng đất, con người nơi chúng được tạo ra.

“Gia vị vốn là những thứ rất thân thuộc nhưng không phải ai cũng hiểu rõ về gia vị cũng như sự đa dạng của nó. Vì thế, Zero Gallery được tạo dựng, tập trung vào việc tái tưởng tượng lại văn hóa để kể câu chuyện về gia vị Việt Nam tới du khách trong, ngoài nước”, chị Thảo Chi nhấn mạnh. Đây cũng là cách để gia vị Việt Nam nói riêng, văn hóa ẩm thực Việt Nam nói chung được tiếp cận theo cách trực quan, sinh động, giàu cảm xúc hơn.