50 năm bền bỉ trên "mặt trận không tiếng súng"

Tên phim tài liệu "Mặt trận không tiếng súng" bắt nguồn từ công việc đặc thù của những người lính Hóa học-Môi trường, đó là khảo sát, đánh giá và xử lý ô nhiễm; ứng phó sự cố hóa chất; bảo đảm an toàn môi trường trong dịch bệnh; khắc phục hậu quả chất độc, dioxin sau chiến tranh. Trên "mặt trận" ấy, những người lính luôn thực hiện nhiệm vụ bằng tri thức, công nghệ, kinh nghiệm và bản lĩnh được tôi luyện trong môi trường quân đội.

Từ môi trường nghiên cứu đến thực tiễn công tác, mỗi nhiệm vụ đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, khả năng làm chủ chuyên môn và tinh thần trách nhiệm. Qua những công việc cụ thể, hình ảnh người lính Hóa học-Môi trường hiện lên với sự bền bỉ, cẩn trọng và chủ động trước những yêu cầu của nhiệm vụ.

Ở những nhiệm vụ liên quan đến bảo đảm an toàn, xử lý các vấn đề môi trường, ứng phó với những tình huống phức tạp hay khắc phục hậu quả chiến tranh, yêu cầu về sự chính xác luôn được đặt lên hàng đầu. Phía sau mỗi kết quả là quá trình làm việc nghiêm túc, sự tích lũy kinh nghiệm và bản lĩnh người lính.

Nhiệm vụ lặng lẽ của người lính thời bình. (Ảnh: Điện ảnh Quân đội nhân dân)

Từ góc nhìn của người viết kịch bản, Thiếu tá Bạch Hoàng Đạt chia sẻ: "Tôi nghĩ điều khó nhất khi viết về hóa học môi trường quân sự là nhiều nguy cơ không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Vì thế, khi viết kịch bản, tôi không muốn biến bộ phim thành một bài giới thiệu về máy móc, thiết bị hay những khái niệm chuyên môn. Tôi đi tìm những con người và những địa điểm mà ở đó cái 'vô hình' trở thành một nguy cơ có thật."

"Đó là những lần cán bộ, chiến sĩ trực tiếp có mặt tại những khu vực xảy ra sự cố môi trường, từ Rạng Đông, những điểm nóng về ô nhiễm, đến các địa bàn liên quan đến hóa chất độc hại, dịch bệnh; là những mẫu đất, mẫu nước, mẫu không khí được lấy trong điều kiện rất khẩn trương và đưa về phòng thí nghiệm để phân tích. Từ công việc tưởng như rất âm thầm, tôi muốn khán giả nhận ra rằng phía sau một con số trên kết quả phân tích là sức khỏe của con người, là sự an toàn của cộng đồng và là sự bình yên của môi trường sống", anh nói.

Khoa học thường được hình dung qua phòng nghiên cứu, máy móc, con số hay quy trình kỹ thuật. Và khi khoa học gắn với nhiệm vụ của người lính, phía sau mỗi kết quả chuyên môn là trách nhiệm cụ thể đối với cộng đồng. Đánh giá chính xác giúp nhận diện nguy cơ; phương án kịp thời góp phần hạn chế tác động của sự cố; làm chủ công nghệ mở rộng thêm khả năng giải quyết những vấn đề đặt ra trong thực tiễn.

Thiếu tá Bạch Hoàng Đạt, tác giả kịch bản phim tài liệu "Mặt trận không tiếng súng". (Ảnh: Điện ảnh Quân đội nhân dân)

Làm nên tính đặc thù của Viện Hóa học-Môi trường quân sự còn nằm ở yêu cầu cao đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Mỗi công việc đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn, khả năng tổ chức và phối hợp trong môi trường quân đội. Sự nghiêm cẩn, chính xác và tinh thần trách nhiệm là nền tảng để họ hoàn thành nhiệm vụ trong những điều kiện khác nhau.

Bên cạnh năng lực chuyên môn là quá trình bền bỉ tích lũy kinh nghiệm. Có những kết quả được tạo nên từ quá trình nghiên cứu lâu dài, từ kinh nghiệm được trao truyền qua nhiều thế hệ và tinh thần sẵn sàng thích ứng với yêu cầu mới. Qua công việc hằng ngày, chân dung người lính hiện lên với sự thận trọng, chính xác, chủ động, sẵn sàng đi vào những nơi khó khăn, nguy hiểm để nhận và hoàn thành nhiệm vụ, góp phần bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân.

Thiếu tá Nguyễn Quang Quyết, đạo diễn phim. (Ảnh: Điện ảnh Quân đội nhân dân)

Sự phát triển của khoa học, công nghệ cùng những thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng phức tạp đang đặt ra những yêu cầu mới. Các nguy cơ liên quan đến hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân đòi hỏi cán bộ, chiến sĩ thường xuyên cập nhật tri thức, làm chủ phương tiện kỹ thuật, nâng cao năng lực dự báo và khả năng ứng phó trong những tình huống khác nhau.

Cùng với thực hiện nhiệm vụ trong nước, hoạt động đối ngoại quốc phòng, hợp tác quốc tế và thực thi các công ước trong lĩnh vực CBRN (lĩnh vực bảo đảm an toàn, ứng phó, khắc phục hậu quả, phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro các sự cố hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân) đã mở rộng phạm vi hoạt động của lực lượng Hóa học-Môi trường quân sự.

Phim đã tiếp cận thực tế sống động về người lính Hóa học-Môi trường. (Ảnh: Điện ảnh Quân đội nhân dân)

Đây vừa là yêu cầu của quá trình hội nhập, vừa tạo điều kiện để cán bộ, chiến sĩ nâng cao trình độ, chia sẻ kinh nghiệm và đáp ứng những nhiệm vụ ngày càng đa dạng. Trước những nhiệm vụ ngày càng đa dạng và yêu cầu chuyên môn ngày càng cao, sự tiếp nối giữa các thế hệ trở thành một nền tảng quan trọng. Kinh nghiệm, bản lĩnh của những người đi trước được trao truyền, tiếp tục bồi đắp bằng tri thức mới, công nghệ mới và tinh thần chủ động của lớp cán bộ hôm nay.

Sự kế thừa tạo nên sức mạnh để Viện Hóa học-Môi trường quân sự đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Với đề tài giàu yếu tố khoa học, kỹ thuật, thách thức đối với đạo diễn là chuyển những nội dung chuyên môn thành hình ảnh gần gũi, có sức gợi mà vẫn bảo đảm tính chân thực.

Chân dung người lính trong nhiệm vụ đặc biệt. (Ảnh: Điện ảnh Quân đội nhân dân)

Việc lựa chọn chi tiết, tổ chức khuôn hình và xây dựng nhịp điệu vì thế giữ vai trò quan trọng trong quá trình kể chuyện bằng hình ảnh. Chia sẻ về góc độ chuyên môn, Thiếu tá Nguyễn Quang Quyết, đạo diễn bộ phim, cho biết: "Với một bộ phim tài liệu, có những cảnh quay rất tâm huyết nhưng để bảo đảm yêu cầu của phim và tính cô đọng của tác phẩm thì vẫn phải quyết định cắt bỏ".

"Trong quá trình thực hiện bộ phim, chúng tôi lựa chọn cách thâm nhập sâu vào thực tế, sử dụng thiết bị gọn nhẹ để bám sát nhân vật và cố gắng bắt được những khoảnh khắc chân thực nhất. Lời bình được tiết chế để giữ rõ chất phim tài liệu, âm thanh hiện trường được tận dụng tối đa; riêng âm nhạc cũng được trao đổi rất kỹ với nhạc sĩ để vừa nâng đỡ cảm xúc, vừa không lấn át tính chân thực của tác phẩm", đạo diễn trao đổi.

Một cảnh trong phim tài liệu. (Ảnh: Điện ảnh Quân đội nhân dân)

Qua bộ phim tài liệu "Mặt trận không tiếng súng", hình ảnh người lính Hóa học-Môi trường hiện lên trong những yêu cầu mới của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Khi các nguy cơ đối với con người, môi trường và đời sống xã hội ngày càng đa dạng, vai trò của tri thức, khoa học và khả năng ứng phó càng trở nên quan trọng. Người lính vẫn giữ tinh thần sẵn sàng nhận nhiệm vụ, đồng thời phải làm chủ chuyên môn, công nghệ và thích ứng với những thách thức mới.

Hai chữ "mặt trận" vì thế được nhìn nhận theo một nghĩa rộng hơn. Đó có thể là nơi xuất hiện những nguy cơ với đất nước, người dân và môi trường sống. Dù hình thái nhiệm vụ thay đổi, người lính vẫn sẵn sàng có mặt ở nơi khó khăn, nguy hiểm, mang theo bản lĩnh, trách nhiệm và tri thức để hoàn thành nhiệm vụ được giao.

"Mặt trận không tiếng súng" qua đó giúp khán giả hiểu thêm về một lĩnh vực công tác đặc thù của quân đội, đồng thời nhận diện phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ trong nhiệm vụ mới của người lính thời bình. Tinh thần tận tụy, dấn thân, ý thức phục vụ nhân dân và trách nhiệm trước nhiệm vụ được tiếp nối bằng năng lực làm chủ khoa học, công nghệ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.