VinFuture 2026 và 5 từ khóa về những đột phá khoa học

Theo ông, những tiến bộ khoa học có sức ảnh hưởng lớn ngày càng đòi hỏi sự kết nối giữa các lĩnh vực, từ khám phá tri thức nền tảng đến giải quyết những thách thức thực tiễn của nhân loại.

Năm từ khóa và sức mạnh của khoa học liên ngành

Khi được đề nghị lựa chọn 5 từ khóa để mô tả Giải thưởng VinFuture 2026, Giáo sư Daniel Kammen đưa ra những khái niệm: Đổi mới (Innovative), Truyền cảm hứng (Inspirational), Liên lĩnh vực (Intersectoral), Sáng tạo (Creative) và Phát triển bền vững (Sustainability).

Theo Giáo sư, những từ khóa này phản ánh một khía cạnh vừa thú vị, vừa mang tính nền tảng trong cách những tiến bộ khoa học được tạo nên.

Có những phát minh ra đời từ nỗ lực độc lập của một nhà khoa học trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, trong thời đại nghiên cứu liên ngành ngày càng phát triển, nhiều đột phá lại đòi hỏi sự hợp tác giữa các chuyên gia, với tri thức và kinh nghiệm đến từ những lĩnh vực rất khác nhau.

Đó có thể là sự kết hợp giữa khoa học cơ bản và công nghệ, hoặc sự kết nối giữa những khám phá khoa học với quá trình hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng, cùng sự tham gia của những người trực tiếp hoạt động trong thực tiễn và các bên có góc nhìn đa dạng.

Giáo sư Daniel Kammen cho rằng, để giải quyết những thách thức lớn nhất của thế giới, con người không chỉ cần những tri thức mới mà còn cần sự sáng tạo trong cách kết nối và vận dụng những tri thức ấy.

Từ góc nhìn của một thành viên Hội đồng Giải thưởng, điều ông đặc biệt đánh giá cao trong cách tiếp cận của VinFuture là sự kết nối giữa những đổi mới khoa học và các nhu cầu cụ thể của xã hội.

Theo ông, những công trình khoa học có giá trị không đơn thuần chỉ là các thành tựu nghiên cứu ứng dụng. Nhiều công trình bắt nguồn từ nghiên cứu cơ bản, hướng tới khám phá những nguyên lý và tri thức nền tảng, nhưng đồng thời có khả năng góp phần giải quyết các thách thức thực tế mà nhân loại đang đối mặt.

Một nghiên cứu có thể bắt đầu bằng câu hỏi về cách thế giới vận hành, nhưng những tri thức mà nó tạo ra có thể trở thành nền tảng cho các giải pháp mang lại lợi ích thiết thực cho xã hội.

Giáo sư cho rằng Giải thưởng Chính năm nay chính là minh chứng cho tinh thần đó: không chỉ dừng lại ở việc đề xuất những ý tưởng đổi mới, mà còn hướng tới hành động và triển khai các giải pháp thực tiễn nhằm giải quyết những thách thức lớn nhất của thế giới.

Khi nghiên cứu cơ bản gắn với nhu cầu thực tiễn

Một trong những vấn đề được Giáo sư Daniel Kammen đặc biệt quan tâm là mối quan hệ giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng.

Ông nhắc đến khái niệm “nghiên cứu cơ bản được định hướng bởi nhu cầu thực tiễn” để lý giải sự gắn kết giữa việc khám phá những tri thức nền tảng với giải quyết các vấn đề của cuộc sống.

Theo Giáo sư, nghiên cứu cơ bản thường hướng tới khám phá những nguyên lý và tri thức nền tảng, trong khi nghiên cứu ứng dụng tập trung giải quyết các vấn đề thực tiễn. Tuy nhiên, hai hướng nghiên cứu này không nhất thiết phải tách rời.

Những thách thức trong cuộc sống có thể đặt ra câu hỏi cho nghiên cứu cơ bản. Ngược lại, chính những khám phá nền tảng lại mở ra các hướng ứng dụng mới.

Điều ông đặc biệt quan tâm là tính liên tục trong quá trình ấy, khi các nhà khoa học vừa theo đuổi sự hiểu biết sâu sắc về thế giới, vừa nhận ra những con đường để tri thức khoa học góp phần cải thiện cuộc sống.

Đó cũng là điều Giáo sư kỳ vọng sẽ được tôn vinh tại VinFuture 2026.

Từ kinh nghiệm nghiên cứu của bản thân, Giáo sư Daniel Kammen cho biết đề tài tiến sĩ của ông cũng nằm ở giao điểm của nhiều lĩnh vực, từ vật lý, mô hình hóa các hệ thống phức tạp, đặc biệt là mạng lưới thần kinh, đến việc tìm hiểu những đặc tính mới hình thành từ sự tương tác giữa các thành phần trong những hệ thống ấy.

Những khía cạnh này có liên hệ chặt chẽ với nền tảng của trí tuệ nhân tạo, lĩnh vực mà các nhà khoa học đang nỗ lực nghiên cứu, định hướng phát triển và ứng dụng nhằm giải quyết những thách thức thực tiễn.

Giáo sư đặc biệt quan tâm đến cách con người phát triển, quản lý và sử dụng trí tuệ nhân tạo, học máy, cũng như những tiến bộ khoa học giúp hiểu sâu hơn về các hệ sinh thái và đô thị.

Bên cạnh đó là việc kết hợp khoa học và công nghệ để tìm kiếm những phương thức phát triển bền vững hơn trong lâm nghiệp, nông nghiệp và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Theo Giáo sư, trí tuệ nhân tạo có thể được nghiên cứu, định hướng phát triển và ứng dụng để giải quyết những thách thức như biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học, bất bình đẳng xã hội, giới và chủng tộc.

Ông hy vọng những nỗ lực này sẽ được phát triển và nhân rộng theo tinh thần “AI for Good” - trí tuệ nhân tạo vì những giá trị tốt đẹp cho xã hội.

Giáo sư Daniel Kammen trình bày tại tọa đàm Khoa học vì Cuộc sống, trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture thường niên.

Kỳ vọng về một mùa giải đặc biệt

Nhìn về VinFuture 2026, Giáo sư Daniel Kammen cho rằng năm nào giải thưởng cũng mang đến nhiều điều thú vị, nhưng mùa giải năm nay sẽ đặc biệt đáng mong đợi.

Theo ông, những cá nhân và tập thể được tôn vinh là những người đã dành nhiều tâm huyết để đi sâu vào lĩnh vực chuyên môn của mình, đồng thời chủ động tìm hiểu các ngành khoa học lân cận và tìm cách hợp tác vượt qua những ranh giới về chuyên môn, văn hóa và bối cảnh khác nhau.

Đối với Giáo sư, sự kết hợp ấy còn gắn với những mục tiêu rộng lớn hơn, như công bằng môi trường và tăng trưởng bao trùm, công bằng.

Những vấn đề lớn mà thế giới đang đối mặt không chỉ có một khía cạnh, vì vậy cũng khó có thể được giải quyết từ một góc nhìn duy nhất.

Điều quan trọng là nhận ra giá trị của những kiến thức, kinh nghiệm và cách tiếp cận khác nhau, từ đó tìm ra phương thức hợp tác phù hợp để cùng hướng đến những mục tiêu chung.

Từ góc nhìn này, Giáo sư Daniel Kammen cho rằng VinFuture 2026 cũng là cơ hội để nhìn nhận lại cách đầu tư cho khoa học và tổ chức hoạt động nghiên cứu.

Để giải quyết những thách thức mang quy mô toàn cầu, cần quan tâm đến vai trò của các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức nghiên cứu chính sách và phòng thí nghiệm tư nhân.

Không chỉ là nguồn lực tài chính, điều quan trọng còn nằm ở cách các tổ chức và chuyên gia từ những lĩnh vực khác nhau có thể kết nối, học hỏi và phối hợp với nhau.

Có những nhóm nghiên cứu được hình thành từ một kế hoạch hợp tác có chủ đích. Nhưng cũng có những sự kết nối bắt đầu từ tinh thần cởi mở, sẵn sàng lắng nghe và học hỏi những người có chuyên môn, kinh nghiệm hay góc nhìn khác biệt.

Với Giáo sư Daniel Kammen, đó là một trong những điều đáng trân trọng nhất của khoa học: sự xuất sắc trong từng lĩnh vực có thể được nhân lên khi biết kết hợp những thế mạnh khác nhau.

Giáo sư Daniel Kammen chia sẻ tại buổi tọa đàm khoa học “Đổi mới và hành động cho chuyển dịch năng lượng công bằng” do VinFuture phối hợp tổ chức cùng Đại học Đà Nẵng năm 2025. (Ảnh: Đại học Đà Nẵng)

Giáo sư Daniel Kammen tin rằng VinFuture 2026 sẽ là dịp đặc biệt để tôn vinh tinh thần sáng tạo và hợp tác, cùng những thành tựu cho thấy khoa học có thể đóng góp như thế nào vào việc giải quyết các thách thức chung của nhân loại.

Với ông, 5 từ khóa được lựa chọn không chỉ thể hiện những kỳ vọng về mùa giải năm nay mà còn phản ánh giá trị của sự kết nối giữa các lĩnh vực khoa học, nơi những khám phá nền tảng và các giải pháp thực tiễn cùng hướng đến mục tiêu cải thiện cuộc sống.