Chuyển biến trong phát triển khoa học, công nghệ sau gần 2 năm thực hiện Nghị quyết 57

Hoàn thiện chính sách, tăng nguồn lực

Nghị quyết 57 xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Sau khi Nghị quyết được ban hành, các bộ, ngành và địa phương tổ chức triển khai dưới sự chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương thông qua các phiên họp thường kỳ và chuyên đề. Bộ Chính trị đã ban hành các kết luận về sở hữu trí tuệ, khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp, đồng thời thông qua Đề án phát triển ngành công nghiệp năng lượng nguyên tử.

Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời thông qua 11 luật do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì soạn thảo. Chính phủ ban hành và cập nhật chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57. Ngày 16/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 29/CT-TTg về đẩy nhanh tiến độ triển khai các nhiệm vụ trong năm 2026. Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành danh mục công nghệ chiến lược, danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược và phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo (AI) đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì xây dựng 195 văn bản quy phạm pháp luật, trình cấp có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền. Bộ cũng tham mưu, tổ chức đợt cao điểm 100 ngày tháo gỡ các điểm nghẽn về chuyển đổi số.

Trước khi có Nghị quyết 57, ngân sách nhà nước bố trí cho khoa học và công nghệ khoảng 12.000 tỷ đồng mỗi năm. Sau khi Nghị quyết được ban hành, kinh phí bố trí cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là 75.000 tỷ đồng năm 2025 và 95.000 tỷ đồng năm 2026. Mức dự tính cho năm 2027 là 120.000 tỷ đồng.

Việc giao nhiệm vụ khoa học và công nghệ đang hướng vào những bài toán cụ thể, lấy sản phẩm đầu ra làm trọng tâm. Thủ tướng Chính phủ đã xác định 20 bài toán lớn, giao 10 bộ, ngành, cơ quan chủ trì và phê duyệt Đề án tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026-2035. Đến ngày 3/11/2026, 18 nhiệm vụ công nghệ chiến lược đã được phê duyệt.

Mở rộng hạ tầng số, đưa kết nối đến vùng lõm sóng

Trong lĩnh vực viễn thông, lượng tài nguyên tần số cấp phép cho doanh nghiệp tăng từ 340MHz trước năm 2024 lên 640MHz. Giai đoạn 2024-2026, sáu cuộc đấu giá tần số thành công, với tổng số tiền nộp ngân sách nhà nước khoảng 20.000 tỷ đồng.

Đến hết quý III/2026, cả nước có 60.034 trạm 5G, vùng phủ đạt 93,4% dân số. Số thuê bao 5G đạt 27,2 triệu vào tháng 8/2026, gần gấp đôi so với tháng 9/2025. Theo dữ liệu của Ookla (Hoa Kỳ), tốc độ Internet di động của Việt Nam tăng từ 50,9Mbps, xếp thứ 58 thế giới vào tháng 4/2024, lên khoảng 230Mbps, xếp thứ 8 thế giới vào tháng 9/2026, gấp khoảng 4,5 lần. Tốc độ Internet cố định đạt 297,64Mbps, đưa Việt Nam vào nhóm 10 nước dẫn đầu thế giới. Hà Nội cũng thuộc nhóm năm thành phố có tốc độ mạng di động nhanh nhất thế giới.

Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Cửa Việt hướng dẫn người dân thôn Xuân Hoàng, tỉnh Quảng Trị thực hiện thủ tục hành chính trên điện thoại thông minh. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Ở những địa bàn khó triển khai mạng mặt đất, kết nối vệ tinh đã được đưa vào sử dụng. Đến ngày 1/11/2026, internet vệ tinh đã được kích hoạt tại 196 điểm lõm sóng, gồm 154 thôn, bản và 42 cơ sở công lập. Tính từ năm 2021 đến hết quý III/2026, các doanh nghiệp viễn thông đã phủ sóng di động cho 3.513 thôn, bản lõm sóng.

Từ kết quả nghiên cứu đến sản phẩm

Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), tăng một bậc so với năm 2025. Việt Nam đứng thứ 3 trong ASEAN, thứ 2 trong nhóm các nền kinh tế thu nhập trung bình thấp.

Đáng chú ý, đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam xếp thứ 35 thế giới, cải thiện hai bậc so với năm trước. Việt Nam dẫn đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và sản xuất sản phẩm sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo xếp thứ 50 toàn cầu, tăng 5 bậc so với năm 2025.

Về AI, năm 2025, Việt Nam đứng thứ 45 trong 195 quốc gia, vùng lãnh thổ về mức độ sẵn sàng AI của Chính phủ, tăng sáu bậc so với năm trước. Trong Bảng xếp hạng Chỉ số AI toàn cầu cùng năm, Việt Nam đứng thứ 40 trong 93 quốc gia, tăng 18 bậc. Năm 2026, Hiệp hội Di động toàn cầu (GSMA) trao Giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ cho Việt Nam.

Các cơ sở giáo dục đại học chiếm 9 trong số 10 tổ chức Việt Nam có nhiều công bố quốc tế nhất. Theo SCImago, năm 2025, Việt Nam đứng thứ 42 thế giới về số lượng công bố khoa học, tăng 3 bậc so với năm 2024, đứng thứ 12 châu Á và thứ 5 Đông Nam Á.

Trong 10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam có 26.107 công bố trên hệ thống Scopus, vượt tổng số của cả năm 2025. Đến tháng 6/2026, có 61 cơ sở giáo dục đại học Việt Nam được SCImago xếp hạng, tăng 15 cơ sở so với năm 2024.

Để hỗ trợ lực lượng nghiên cứu, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030 và chương trình nghiên cứu cơ bản xuất sắc trong lĩnh vực khoa học tự nhiên giai đoạn 2026-2035.

Trong hợp tác quốc tế, UNESCO tiếp tục công nhận Trung tâm Nghiên cứu và đào tạo Toán học và Trung tâm Vật lý quốc tế thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam là các trung tâm dạng II giai đoạn 2026-2034. Một dự án do Liên minh châu Âu tài trợ đã thiết lập 41 trạm quan trắc bức xạ trực tuyến, phục vụ theo dõi và chia sẻ dữ liệu cảnh báo sớm trong khu vực.

Trong lĩnh vực công nghệ sinh học, vaccine phòng dịch tả lợn châu Phi do Việt Nam nghiên cứu, sản xuất đã được xuất khẩu, đồng thời tháng 10/2026, hoàn tất đơn hàng 300.000 liều sang Philippines.

Ban Cơ yếu Chính phủ phối hợp doanh nghiệp trong nước chế tạo thành công chip bảo mật chuyên dụng. Với công nghệ chiếu xạ, Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội được cơ quan kiểm dịch thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ chứng nhận đáp ứng yêu cầu kỹ thuật xử lý trái cây tươi xuất khẩu. Đây là cơ sở thứ 3 của Việt Nam được chứng nhận, tạo điều kiện xử lý kiểm dịch ngay tại miền bắc đối với vải thiều xuất sang Hoa Kỳ.

Năm 2025, cơ quan chức năng xử lý 251.676 đơn và cấp 83.385 văn bằng bảo hộ. So với năm 2024, số đơn sáng chế của tổ chức, cá nhân Việt Nam tăng 36%, số văn bằng sáng chế tăng 134,2%. Trong 10 tháng đầu năm 2026, cơ quan chức năng đã xử lý 182.415 đơn và cấp 76.804 văn bằng bảo hộ sở hữu công nghiệp.

Công nghiệp công nghệ số tăng trưởng, mở rộng dịch vụ công trực tuyến

Năm 2025, doanh thu ngành công nghiệp công nghệ số đạt 215 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu đạt 172 tỷ USD, tăng lần lượt 36% và 30% so với năm 2024. Trong 10 tháng đầu năm 2026, doanh thu ước đạt 254,6 tỷ USD, xuất khẩu ước đạt 212 tỷ USD, tăng tương ứng 53% và 46,2% so với cùng kỳ năm trước.

Trong chuyển đổi số quốc gia, các nền tảng số dùng chung, cơ sở dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến tiếp tục được phát triển. Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được ban hành, tạo căn cứ để các bộ, ngành, địa phương thiết kế hệ thống thông tin bảo đảm kết nối và tái sử dụng dữ liệu. Đến ngày 30/9/2026, có 37/79 nền tảng số dùng chung quốc gia đang vận hành, 12 nền tảng đang thử nghiệm.

Cổng Dịch vụ công quốc gia cung cấp 3.745 thủ tục trực tuyến, trong đó có 2.361 thủ tục được cung cấp toàn trình. Đến tháng 10/2026, cả nước đã cấp khoảng 36,16 triệu chứng thư chữ ký số, tăng 36,71% so với cuối năm 2025.

Một điểm đáng chú ý là việc đưa AI vào hỗ trợ hoạt động công vụ. Hai nền tảng AI hỗ trợ công vụ ở phạm vi quốc gia, do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt đang được cung cấp miễn phí trong giai đoạn thử nghiệm tại 24/24 bộ, cơ quan trung ương và 34/34 địa phương. Các nền tảng hỗ trợ tra cứu pháp luật có dẫn chiếu, soạn thảo, tóm tắt, so sánh và rà soát văn bản. Tính đến ngày 2/11/2026, tổng số tài khoản được tạo đạt khoảng 761.000.