Công nghệ giải mã bài toán minh bạch nguồn gốc toàn chuỗi

Người dân quét mã QR để tra cứu thông tin và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Ảnh: hanoimoi

Thách thức hệ thống phân tán và giải pháp công nghệ

Hành trình sản phẩm từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng thường qua nhiều doanh nghiệp, đặt ra thách thức lớn trong việc xác thực thông tin. Trên thực tế, mỗi chủ thể, từ nhà sản xuất, đơn vị vận chuyển, nhà phân phối đến điểm bán, chỉ quản lý dữ liệu ở một công đoạn riêng lẻ. Khi dữ liệu bị phân tán và thiếu kết nối, việc truy xuất toàn bộ hành trình sản phẩm gặp nhiều hạn chế.

Mặc dù không còn là khái niệm mới tại Việt Nam, bài toán minh bạch nguồn gốc vẫn chưa được giải quyết triệt để do dữ liệu giữa các khâu chưa được kết nối thống nhất. Ngay cả khi đầu tư hệ thống hiện đại, doanh nghiệp vẫn khó truy xuất đầy đủ hành trình nếu các mắt xích khác không bảo đảm dữ liệu.

Theo ông Vũ Thế Tuấn, Tổng giám đốc Công ty cổ phần iCheck, truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp bảo vệ thương hiệu, duy trì niềm tin khách hàng mà còn thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh trên thị trường.

Khi thị trường thiếu công cụ kiểm chứng, hàng hóa chất lượng cao, dù đã đầu tư chi phí lớn cho nguyên liệu, quy trình sản xuất và bảo quản, rất dễ bị đánh đồng với sản phẩm kém chất lượng. Ngược lại, dữ liệu minh bạch xuyên suốt mang lại lợi ích thiết thực cho mọi bên, là cơ sở để người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm, là căn cứ để nhà bán lẻ xác minh nhà cung cấp, đồng thời giúp chủ sở hữu thương hiệu khoanh vùng xử lý sự cố nhanh chóng.

Đại diện iCheck chia sẻ, một trong những lợi thế đáng chú ý của Nghị định 372 là ứng dụng giải pháp công nghệ để tạo cơ chế liên thông dữ liệu thống nhất, thay vì để doanh nghiệp phải tự kết nối riêng lẻ với nhiều hệ thống quản lý chuyên ngành.

Dữ liệu được chuẩn hóa và đồng bộ theo các tiêu chuẩn, quy định chung, giúp giảm bớt đầu mối triển khai, hạn chế những thủ tục và chi phí phát sinh trong quá trình tuân thủ, qua đó tiết kiệm nguồn lực và chi phí cho doanh nghiệp.

Thông tin thêm, ông Nguyễn Viết Hồng, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Phát triển khoa học công nghệ Vina phân tích, điểm mới quan trọng trong Nghị định 372/2026/NĐ-CP là việc chính thức quy định về mã định danh sản phẩm, hàng hóa (UID) và mã định danh phi tập trung (DID).

Trong đó, mã UID được xác định là đường dẫn số tạo lập tự động trên nền tảng quốc gia, cho phép định danh và truy xuất chi tiết đến từng đơn vị sản phẩm hoặc từng lô, mẻ hàng hóa. Mỗi mã UID gắn với một bản ghi dữ liệu chủ duy nhất trên hệ thống và không thay thế cho các mã GTIN, GLN hay mã truy vết hiện có.

“Cơ chế này sẽ giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu hiệu quả hơn, ngăn chặn gian lận thương mại, đồng thời nâng cao năng lực quản lý của cơ quan chức năng trong việc phòng, chống hàng giả, bảo vệ thị trường và người tiêu dùng”, ông Hồng nói.

Người dân truy xuất nguồn gốc sản phẩm tại các siêu thị ở Hà Nội. Ảnh: Hanoimoi

Nền tảng công nghệ chung để kết nối và hướng đi cho doanh nghiệp

Theo các chuyên gia, để bảo đảm tính thống nhất trong quản lý và truy xuất nguồn gốc hàng hóa, cần một hệ thống công nghệ dùng chung, kết nối các chủ thể xuyên suốt chuỗi cung ứng. Nghị định 372/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 29-9-2026 và có hiệu lực từ 1-1-2027 đã tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc trên môi trường số.

Trong đó, “Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hoá” tạo cơ chế kết nối, đối chiếu và lưu vết dữ liệu, giúp thông tin về sản phẩm được quản lý xuyên suốt thay vì phân tán trong các hệ thống riêng lẻ.

Được vận hành trên nền tảng chuỗi khối quốc gia, Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hoá đảm bảo tính toàn vẹn, minh bạch và khả năng truy vết lịch sử dữ liệu sau khi được ghi nhận. Trách nhiệm về tính chính xác của dữ liệu thuộc về tổ chức, cá nhân phát hành và cung cấp dữ liệu.

Bên cạnh đó, Nghị định 363/2026/NĐ-CP quy định về mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực dữ liệu, tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc cung cấp và bảo đảm tính chính xác của thông tin hàng hóa sản phẩm.

Việc định danh, xác thực dữ liệu chủ và truy xuất nguồn gốc đối với hàng hóa rủi ro cao được thực hiện bắt buộc theo danh mục, lộ trình và yêu cầu chuyên ngành. Đối với hàng hóa rủi ro trung bình và thấp, việc áp dụng công nghệ được khuyến khích trên cơ sở tự nguyện. Cụ thể, danh mục sản phẩm, hàng hóa phân theo mức độ rủi ro do 7 bộ quản lý ngành, lĩnh vực ban hành tại các thông tư hướng dẫn tương ứng.

Về lộ trình, doanh nghiệp có tối đa 6 tháng để hoàn thành kết nối, chia sẻ và đồng bộ dữ liệu kể từ khi Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hoá được công bố đủ điều kiện hoạt động.

Đây là khoảng thời gian để doanh nghiệp chủ động rà soát, chuẩn hóa dữ liệu và hoàn thiện hệ thống công nghệ, bảo đảm sẵn sàng kết nối đúng lộ trình...

Liên quan đến việc triển khai, luật sư Nguyễn Thanh Thư (Văn phòng Luật sư Sao Liên Việt, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng, doanh nghiệp cần chủ động rà soát danh mục sản phẩm để xác định phạm vi và lộ trình thực hiện; đồng thời kiểm kê, chuẩn hóa dữ liệu hiện có, từ thông tin định danh, mã số mã vạch đến hồ sơ chất lượng và thông tin các công đoạn trong chuỗi cung ứng.

Với những đơn vị đã có hệ thống truy xuất, cần đánh giá cấu trúc dữ liệu, khả năng quản lý mã định danh, ghi nhận các sự kiện trọng yếu, xác thực thông tin và tích hợp với nền tảng quốc gia. Việc chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp chủ động về nguồn lực, chi phí và tiến độ, không lúng túng khi bước vào giai đoạn triển khai.