Việt Nam-Canada mở rộng không gian hợp tác từ thương mại đến công nghệ

Từ những hợp đồng phần mềm đầu tiên tại Canada

Hơn hai thập kỷ trước, ngày 13/6/1999, FPT ký hợp đồng với Winsoft, một khách hàng Canada, thực hiện dự án Lifeserve. Đây là hợp đồng xuất khẩu phần mềm đầu tiên của Tập đoàn tại thị trường Bắc Mỹ, trong bối cảnh ngành phần mềm Việt Nam bắt đầu quá trình vươn ra thị trường quốc tế.

Từ những dự án ban đầu, hoạt động của FPT tại Canada từng bước được mở rộng. Năm 2018, FPT Canada được thành lập, cùng FPT Mỹ đảm nhiệm vai trò thị trường tại chỗ ở châu Mỹ, cung cấp các dịch vụ liên quan phát triển phần mềm, điện toán đám mây, dữ liệu và tự động hóa kiểm thử cho khách hàng trong nhiều lĩnh vực.

Đáng chú ý, hợp tác sau đó không chỉ dừng ở cung cấp dịch vụ công nghệ. Năm 2020, FPT trở thành đối tác chiến lược đầu tiên tại Đông Nam Á của Viện Nghiên cứu trí tuệ nhân tạo Mila, mở rộng quan hệ sang lĩnh vực nghiên cứu.

Năm 2024, FPT đầu tư vào First North Consulting và ký thỏa thuận với Tổ chức Phát triển Xuất khẩu Canada (EDC), hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp Canada kết nối với các công ty thành viên của FPT. Ngày 13/8/2026, FPT và Mila tiếp tục ký kết mở rộng hợp tác.

Những bước phát triển này cho thấy một chiều hướng đáng chú ý trong quan hệ kinh tế Việt Nam-Canada: từ trao đổi hàng hóa, dịch vụ sang hợp tác nghiên cứu, phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực.

Khoa học, công nghệ trở thành không gian hợp tác mới

Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN. Theo Bộ Công thương, kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 đạt gần 8,6 tỷ USD. Cùng với nền tảng thương mại, hợp tác song phương đang được mở rộng sang những lĩnh vực mới.

Chiều 24/9, tại Nhà Quốc hội Canada, lãnh đạo cấp cao hai nước nhấn mạnh khoa học và công nghệ cần trở thành một trụ cột quan trọng trong quan hệ Đối tác Chiến lược Việt Nam-Canada.

Theo định hướng này, hai bên thúc đẩy kết nối giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực và nghiên cứu chung trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo ứng dụng, công nghệ sạch và công nghệ biển.

Ngày 25/9, định hướng trên được thể hiện trong Tuyên bố chung về Quan hệ Đối tác Chiến lược Việt Nam-Canada. Trong 8 trụ cột hợp tác, trụ cột thứ tư dành cho chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến và đổi mới sáng tạo.

Lãnh đạo hai nước hoan nghênh quan hệ đối tác ngày càng phát triển giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; đồng thời nhất trí hỗ trợ hợp tác nghiên cứu và lưu chuyển nhân tài trong những lĩnh vực chiến lược như STEM, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử và bán dẫn.

Đây là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực nghiên cứu, nhân lực chất lượng cao và khả năng kết nối giữa khu vực công, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp. Vì vậy, việc mở rộng hợp tác sang khoa học và công nghệ có thể tạo thêm những kênh kết nối mới giữa hai nền kinh tế.

Từ hợp tác thương mại đến cùng phát triển công nghệ

Thực tiễn hợp tác giữa FPT và Mila là một ví dụ về sự chuyển dịch từ quan hệ thương mại sang hợp tác nghiên cứu.

FPT và Mila ký kết mở rộng hợp tác.

Sau sáu năm hợp tác, chương trình ghi nhận 162 công trình khoa học, trong đó 126 công trình được công bố tại các hội nghị và tạp chí quốc tế hàng đầu; 5 bằng sáng chế được chấp nhận và 80 nhà nghiên cứu trẻ được đào tạo.

Thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2029 tập trung vào AI vật lý, AI có trách nhiệm và an ninh mạng trước những nguy cơ mới từ AI, đồng thời tiếp tục chú trọng đào tạo nhân tài.

Trao đổi với phóng viên, Tổng Giám đốc FPT Nguyễn Văn Khoa cho rằng quan hệ Việt Nam-Canada đang bước sang một giai đoạn mới, trong đó công nghệ có thể trở thành một động lực hợp tác.

“Nếu chặng đường vừa qua được vun đắp chủ yếu bằng ngoại giao và thương mại, chúng tôi tin rằng chặng đường tiếp theo sẽ được định hình bằng công nghệ: hai nước không chỉ trao đổi sản phẩm, mà còn cùng nghiên cứu, cùng phát triển và cùng đưa sản phẩm ra thị trường thế giới. FPT nhìn thấy cơ hội góp phần mở ra chặng đường ấy từ lĩnh vực trí tuệ nhân tạo”, ông Nguyễn Văn Khoa nói.

Theo ông, tiềm năng hợp tác còn nằm ở sự bổ trợ giữa định hướng phát triển AI của hai nước. Canada có nền tảng nghiên cứu AI, trong khi Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển AI và xây dựng nguồn nhân lực công nghệ.

Từ thực tiễn hợp tác với Mila, ông Nguyễn Văn Khoa đề xuất xây dựng phòng thí nghiệm chung Việt Nam-Canada, với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học và các tổ chức nghiên cứu.

Theo đề xuất này, Nhà nước bảo đảm hạ tầng tính toán và cơ chế thử nghiệm; doanh nghiệp và các trường đại học Việt Nam đặt ra các bài toán thực tiễn; phía Mila chia sẻ phương pháp nghiên cứu, hướng tới phát triển mô hình, mã nguồn và dữ liệu theo định hướng “Make in Viet Nam”.

Ông cũng đề xuất tăng cường kết nối giữa các cơ quan phụ trách an toàn AI của hai nước, đồng thời nghiên cứu xây dựng bộ kiểm thử cho các hệ thống AI rủi ro cao.

“Chúng tôi tin rằng giá trị bền vững nhất của hợp tác không chỉ nằm ở công nghệ được chuyển giao, mà ở năng lực hai nước cùng tạo dựng”, ông Nguyễn Văn Khoa nói.

Từ nền tảng quan hệ thương mại đã được hình thành qua nhiều năm, việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược đang tạo thêm cơ sở để mở rộng hợp tác sang những lĩnh vực có hàm lượng tri thức cao. Trong đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể trở thành những không gian kết nối mới giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu của Việt Nam và Canada.