Ứng dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm trong giáo dục đại học

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trịnh Tiến Việt, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong giáo dục đại học, từ giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học đến kiểm tra, đánh giá và quản trị nhà trường. Bên cạnh cơ hội nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra nhiều thách thức về đạo đức, pháp lý và quản trị, nhất là yêu cầu bảo đảm an toàn, minh bạch, trách nhiệm giải trình và liêm chính học thuật.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trịnh Tiến Việt, trên cơ sở đặt hàng nghiên cứu của Chương trình Aus4Innovation, Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội đang triển khai dự án “Thúc đẩy trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm nhằm góp phần vào tiến trình phát triển bền vững và bao trùm của Việt Nam”.

Trong quá trình triển khai dự án, thể chế quản trị trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam đã có những bước phát triển quan trọng, với việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025, Nghị định số 142/2026/NĐ-CP ngày 30/4/2026 của Chính phủ và Thông tư số 05/2026/TT-BKHCN ngày 10/3/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trịnh Tiến Việt, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại tọa đàm. (Ảnh: QUỲNH TRANG)

Các văn bản này tạo nền tảng pháp lý và định hướng quan trọng cho việc phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, có trách nhiệm, lấy con người làm trung tâm. Trong đó, Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia xác lập 4 trụ cột cốt lõi, gồm bảo đảm an toàn; tôn trọng quyền con người; thúc đẩy phát triển bền vững; khuyến khích đổi mới sáng tạo có trách nhiệm.

Đối với lĩnh vực giáo dục, việc thực hiện các nguyên tắc đạo đức trí tuệ nhân tạo không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn góp phần hình thành văn hóa đạo đức trong các cơ sở giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh công nghệ không ngừng đổi mới.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, tọa đàm được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi học thuật, làm rõ mối liên hệ giữa Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia, các quy định pháp luật có liên quan và thực tiễn ứng dụng trong giáo dục.

Các nội dung thảo luận tập trung vào định hướng quản trị rủi ro; bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, liêm chính học thuật và vai trò kiểm soát của con người; đồng thời trao đổi giải pháp xây dựng hệ sinh thái công nghệ giáo dục có trách nhiệm. Những trao đổi khoa học tại tọa đàm sẽ góp phần đưa các nguyên tắc đạo đức trí tuệ nhân tạo từ khuôn khổ chính sách vào thực tiễn giáo dục đại học, qua đó đề xuất những kiến nghị thiết thực nhằm thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm tại Việt Nam.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Quế Anh, Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội trình bày tham luận tại tọa đàm. (Ảnh: QUỲNH TRANG)

Tại tọa đàm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Thị Quế Anh, Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội trình bày tham luận “Tác động của Khung đạo đức AI quốc gia đến giáo dục đại học: chuyển dịch triết lý và mô hình quản trị thuật toán”, nhấn mạnh sự chuyển dịch trong nhận thức về trí tuệ nhân tạo từ một công cụ kỹ thuật sang công nghệ có khả năng tác động sâu rộng đến giáo dục đại học. Sự phát triển của AI đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy trong giáo dục, bảo đảm công nghệ không làm lu mờ vai trò chủ động, năng lực tư duy và khả năng sáng tạo của người học.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Quế Anh đồng thời làm rõ những thách thức trong việc xây dựng và triển khai các nguyên tắc đạo đức AI. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực xây dựng các bộ quy tắc và khuyến nghị, việc cụ thể hóa các nguyên tắc này thành cơ chế quản trị, bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và quyền tự chủ của người học vẫn là yêu cầu cần tiếp tục quan tâm.

Ở góc độ an toàn và quyền con người, Tiến sĩ Đinh Văn Dũng - Viện Công nghệ thông tin, Đại học Quốc gia Hà Nội phân tích một số trường hợp ứng dụng AI trong giáo dục và quản lý có nguy cơ phát sinh rủi ro. Theo nội dung tham luận, các trường hợp được đề cập gồm ứng dụng nhận diện khuôn mặt để điểm danh tại Thụy Điển năm 2019; sử dụng mô hình thống kê để chuẩn hóa điểm số tại Anh; suy luận nguồn văn bản tại Đại học Vanderbilt năm 2023; xây dựng hồ sơ rủi ro phục vụ lựa chọn đối tượng kiểm tra trợ cấp tại Hà Lan năm 2024; và ứng dụng gia sư AI tại Thổ Nhĩ Kỳ năm 2025.

Tiến sĩ Đinh Văn Dũng nhấn mạnh việc ứng dụng AI trong giáo dục cần đi kèm cơ chế nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro, bảo đảm quyền và các giá trị cần được bảo vệ của người học. Đối với khung bảo đảm AI có trách nhiệm trong giáo dục (RAI in Education), chuyên gia đề xuất quy trình gồm 6 bước: xác định mục đích và tính cần thiết; đánh giá tác động; kiểm định thực tế; giám sát và phản biện; xem xét dữ liệu và nhà cung cấp; triển khai, giám sát và khắc phục.

Tiến sĩ Đinh Văn Dũng - Viện Công nghệ thông tin, Đại học Quốc gia Hà Nội trình bày tham luận tại toạ đàm. (Ảnh: QUỲNH TRANG)

Cùng với đó, chương trình nghiên cứu RAI-Ed hướng tới giám sát sai lệch và tác động của AI nhưng vẫn bảo đảm quyền riêng tư của người học; kiểm soát quyền truy cập, khả năng ra quyết định và thực hiện tác vụ của AI trong hệ thống giáo dục; phát triển cơ chế giám sát, giải trình, phúc khảo và đánh giá hiệu quả can thiệp của con người.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là giảm thiểu thiên lệch trong đánh giá do khác biệt về ngôn ngữ, phong cách diễn đạt và khả năng tiếp cận công nghệ. Việc cá nhân hóa hướng dẫn cũng cần hướng tới mục tiêu giúp người học phát triển, duy trì năng lực tự học, thay vì chỉ tập trung hoàn thành bài tập.

Tại tọa đàm, các đại biểu cũng trao đổi về những nội dung trọng tâm trong thực hành trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm trong lĩnh vực giáo dục, từ định hướng quản trị, bảo vệ liêm chính học thuật và nâng cao năng lực kiểm soát công nghệ. Các ý kiến tập trung làm rõ yêu cầu thực thi các nguyên tắc minh bạch, trách nhiệm giải trình trong ứng dụng công nghệ giáo dục; đồng thời nhấn mạnh vai trò kiểm soát của con người, tôn trọng quyền tự quyết và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong môi trường giáo dục số.

Ngoài ra, các đại biểu trao đổi về những vấn đề thực tiễn trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học và quản trị đại học, nhận diện các rủi ro liên quan đến đạo đức, pháp lý và văn hóa học thuật. Từ các tham luận chuyên sâu, tọa đàm hướng tới đề xuất các giải pháp thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, minh bạch, có trách nhiệm, góp phần xây dựng hệ sinh thái công nghệ giáo dục phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững và lấy con người làm trung tâm.