Tương lai ngành công nghiệp UAV và kinh tế tầm thấp Việt Nam

Kinh tế tầm thấp và động lực định hình không gian phát triển mới

UAV sử dụng trong tuyến giao hàng Cần Giờ - Vũng Tàu. Ảnh: VNP

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) cảm biến, robot, vật liệu mới cùng công nghệ định vị và viễn thông đang tạo ra bước ngoặt lớn cho các phương tiện bay không người lái (UAV).

Không chỉ giới hạn trong các nhiệm vụ chuyên biệt, UAV hiện nay đã cấu thành từ hệ sinh thái phần cứng, phần mềm điều khiển, chip bán dẫn và các nền tảng quản lý vận hành phức hợp. Sự tiến hóa này mở ra dư địa lớn để doanh nghiệp tham gia vào mọi khâu của chuỗi giá trị, từ nghiên cứu thiết kế, sản xuất linh kiện đến cung cấp dịch vụ chuyên ngành.

Phân tích cụ thể, ông Dương Xuân Trường, Giám đốc Phát triển kinh doanh FPT UAV, Tập đoàn FPT cho biết, UAV được xem là nền tảng hội tụ công nghệ trong bối cảnh thị trường drone toàn cầu dự báo đạt 128 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) là 15%/năm. Hệ sinh thái này gồm các trụ cột chính: Thiết bị, linh kiện; AI, phần mềm; dữ liệu; tích hợp, vận hành cùng với công tác đào tạo.

Các doanh nghiệp công nghệ số trình diễn UAV, drone cứu nạn, vận chuyển, chữa cháy... trong khuôn khổ Diễn đàn quốc gia về phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam 2025. Ảnh: BTC

Bên cạnh đó, thị trường này mở ra nhiều cơ hội lớn cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực như cơ khí chính xác, điện tử và avionics, động cơ và cánh quạt, pin và năng lượng, cảm biến - camera - LiDAR, vật liệu composite, cũng như các thiết bị kết nối.

Song hành cùng sự phát triển của UAV, kinh tế tầm thấp đang hình thành, bao quát toàn bộ hệ sinh thái công nghệ, hạ tầng và dữ liệu hoạt động ở vùng trời tầm thấp. Phạm vi ứng dụng của lĩnh vực này trải rộng từ logistics, nông nghiệp, khảo sát lập bản đồ, kiểm tra hạ tầng, giám sát môi trường đến cứu hộ, cứu nạn và các dịch vụ đô thị thông minh.

Cũng theo các chuyên gia, đối với một nền kinh tế đang phát triển năng động như Việt Nam, thị trường này gắn liền với nhu cầu thực tiễn rất lớn trong sản xuất, xây dựng và quản lý hạ tầng.

Bên cạnh tiềm năng thị trường nội địa, Việt Nam còn sở hữu lợi thế cạnh tranh về nguồn nhân lực kỹ thuật, hệ sinh thái startup năng động và khả năng thích ứng nhanh với công nghệ mới. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này thành lợi thế kinh tế thực thụ, việc thiết lập một khung pháp lý đồng bộ, hành lang thử nghiệm (sandbox) thông thoáng và hạ tầng quản lý dữ liệu không gian - mặt đất là những điều kiện tiên quyết.

Liên kết hệ sinh thái và làm chủ công nghệ UAV nội địa

Theo ông Võ Xuân Hoài, Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC - Bộ Tài chính), cơ hội của Việt Nam không chỉ nằm ở việc mở rộng ứng dụng mà còn ở khâu làm chủ công nghệ và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu của các lĩnh vực giao thoa như bán dẫn, AI và tự động hóa.

UAV do Viettel nghiên cứu, phát triển. Ảnh: Viettel

Để giải quyết bài toán tự chủ công nghệ và an ninh quốc gia, Đại tá Lê Hải Triều, Viện trưởng Viện Kỹ thuật điện tử nghiệp vụ (Cục Công nghiệp an ninh, Bộ Công an), đã chỉ ra mối liên kết chặt chẽ giữa UAV và AI trong bối cảnh hiện đại, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về việc phát triển năng lực công nghệ nội địa song hành cùng tiêu chuẩn an toàn, an ninh mạng.

Cùng quan điểm này, ông Tạ Ngọc Thanh, Trưởng ban Phát triển mạng lưới thuộc Mạng lưới Hàng không vũ trụ và thiết bị bay không người lái Việt Nam (AUVS VN) thông tin về mô hình “Liên kết để làm chủ”, đề xuất cách tiếp cận đồng phát triển thay vì để các doanh nghiệp đơn lẻ tự mày mò. Mô hình này kết nối sức mạnh giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng cơ khí chính xác, vật liệu, pin, cảm biến và phần mềm quản lý bay trong nước.

Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) phối hợp cùng các cơ quan, đơn vị thử nghiệm UAV vào một số lĩnh vực. Ảnh: VNP

Trong phát triển hệ sinh thái UAV, vấn đề quản lý lưu lượng và dữ liệu không gian có vai trò quan trọng. Đề xuất giải pháp, ông Vũ Anh Tú, Giám đốc điều hành FPT UAV, Tập đoàn FPT cho biết, sự phát triển của UAV đang hình thành một chuỗi giá trị mới, từ thiết bị, linh kiện đến phần mềm, dữ liệu, tích hợp hệ thống, vận hành và đào tạo.

Do vậy, để phát triển hệ sinh thái UAV Việt Nam, cần bốn trụ cột chính sách. Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện các quy định về không phận tầm thấp và thiết bị bay không người lái, bao gồm đăng ký, cấp phép, khai thác, tổ chức hoạt động bay, xuất nhập khẩu linh kiện, sản xuất, tiêu chuẩn và kiểm định.

Thứ hai, phát triển cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, bố trí hành lang bay được chỉ định và phổ tần C2 được bảo vệ cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm các ứng dụng mới.

Thứ ba, bảo đảm nguồn vốn dài hạn cho phát triển công nghệ lõi, hạ tầng nghiên cứu và phát triển, cùng các cơ sở chứng nhận, kiểm định và thử nghiệm dùng chung.

Thứ tư, đưa công nghệ UAV vào giải quyết những bài toán kinh tế xã hội thực tế, qua đó từng bước mở rộng thị trường và hướng tới xuất khẩu.

“Để xây dựng một thị trường UAV phát triển bền vững, hệ sinh thái trong nước cần một chuỗi liên kết xuyên suốt từ nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất đến thương mại hóa, qua đó từng bước đưa công nghiệp UAV Việt Nam vươn lên vị thế cao hơn trong chuỗi giá trị khu vực và quốc tế”, ông Tú nêu.