Từng bước hiện thực hóa chip “Make in Vietnam”

Nhờ hệ thống chính sách ngày càng hoàn thiện, cùng sự tham gia của các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, Việt Nam đang từng bước khắc phục những hạn chế của hệ sinh thái bán dẫn, đưa các thiết kế vi mạch do người Việt phát triển đến gần hơn với quá trình thương mại hóa.

Giới thiệu các sản phẩm tại lễ ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn. Ảnh: Thanh Tùng

Tháo gỡ “điểm nghẽn”

Trong kỷ nguyên số, chip bán dẫn được ví như “trái tim” của các công nghệ chiến lược, từ trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán hiệu năng cao, mạng 5G, internet vạn vật (IoT), robot, xe điện cho đến quốc phòng, an ninh và hạ tầng số quốc gia. Không chỉ là một ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, bán dẫn còn phản ánh năng lực đổi mới sáng tạo và mức độ tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.

Những năm gần đây, ngành bán dẫn Việt Nam đã có bước phát triển tích cực. Theo số liệu từ Bộ Khoa học và Công nghệ, năm 2025, doanh thu toàn ngành đạt trên 21 tỷ USD; hơn 240 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn trên 14 tỷ USD đã được triển khai. Cả nước hiện có khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế vi mạch, hơn 7.000 kỹ sư thiết kế bán dẫn cùng 166 cơ sở giáo dục đại học tham gia đào tạo nhân lực trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, Việt Nam phải vượt qua một “nút thắt” quan trọng về năng lực hiện thực hóa các bản thiết kế thành sản phẩm chip hoàn chỉnh.

Hiện tại, Việt Nam chưa có năng lực sản xuất chip bán dẫn ở quy mô công nghiệp, trong khi hạ tầng phục vụ sản xuất thử còn rất hạn chế. Phần lớn các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp thiết kế vi mạch vẫn phải gửi thiết kế sang nước ngoài để thực hiện công đoạn chuyển đổi từ thiết kế sang chế tạo mẫu chip đầu tiên (tape-out). Mỗi lần sản xuất thử có chi phí 30.000-200.000 USD, thời gian chờ 12-24 tháng. Điều này không chỉ làm tăng chi phí nghiên cứu mà còn kéo dài quá trình phát triển sản phẩm, khiến nhiều kết quả nghiên cứu khó được thương mại hóa.

Theo PGS.TS Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, các nhóm nghiên cứu bán dẫn hiện vẫn gặp nhiều khó khăn ở khâu chế tạo thử nghiệm. Việc sản xuất chip cho các ứng dụng cụ thể chủ yếu được thực hiện riêng lẻ, vừa tốn kém chi phí, vừa mất nhiều thời gian và phụ thuộc vào các đối tác nước ngoài. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều kết quả nghiên cứu chưa thể nhanh chóng chuyển hóa thành sản phẩm phục vụ thị trường.

Là một trong những doanh nghiệp Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu, phát triển công nghệ và sản xuất thiết bị bay không người lái (UAV), Giám đốc HTI UAS (HTI Group) Tạ Ngọc Thanh cho biết, trong quá trình phát triển các dòng thiết bị bay không người lái, doanh nghiệp nhiều lần tìm kiếm chip do Việt Nam sản xuất nhưng chưa có sản phẩm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Muốn phát triển chip riêng, HTI Group buộc phải gửi thiết kế ra nước ngoài, chủ yếu tại Đài Loan (Trung Quốc) để chế tạo thử.

Xây dựng nền tảng cho ngành bán dẫn

Nhận diện rõ những điểm nghẽn đó, thời gian qua, Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương quan trọng nhằm tạo nền tảng cho ngành công nghiệp bán dẫn phát triển. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược của đất nước. Bên cạnh đó, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã đưa công nghệ chip bán dẫn và chip chuyên dụng vào Danh mục công nghệ chiến lược quốc gia.

Mới đây, ngày 26-6, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn. Theo lộ trình, giai đoạn 2026-2027, Nhà nước sẽ hỗ trợ 100% chi phí sản xuất thử, nhằm khuyến khích các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhóm thiết kế phát triển, thử nghiệm các sản phẩm chip bán dẫn, đồng thời hình thành năng lực vận hành mô hình sản xuất thử đa dự án (MPW) ngay tại Việt Nam. Giai đoạn 2028-2030, trung tâm tiếp tục được đầu tư hoàn thiện hạ tầng dùng chung, hệ thống phòng thí nghiệm, công cụ thiết kế, môi trường kiểm thử và các dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu để nâng cao chất lượng thiết kế và khả năng thương mại hóa sản phẩm. Từ sau năm 2030, trung tâm hướng tới làm chủ các công nghệ tiên tiến, mở rộng hợp tác quốc tế và trở thành nơi hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn có uy tín trong khu vực Đông Nam Á.

Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, Việt Nam đã cơ bản hình thành đầy đủ cơ chế, chính sách để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn. Nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới là nâng cao năng lực triển khai, thúc đẩy sự liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học; đầu tư hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm dùng chung; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu...

Những định hướng trên cho thấy, từ bản thiết kế đến con chip “Make in Vietnam” là hành trình đòi hỏi sự đầu tư dài hạn và sự chung tay của Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Khi những “điểm nghẽn” từng bước được tháo gỡ, hệ sinh thái bán dẫn ngày càng hoàn thiện, mục tiêu làm chủ công nghệ chip và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu sẽ ngày càng gần hiện thực.