Từ ứng dụng đến hình thành năng lực công nghệ:AI mở ra không gian phát triển mới

Kỹ sư VNPT nghiên cứu mô hình AI phát hiện vật thể từ camera mắt cá. Ảnh: VNPT

Hoạt động ứng dụng ngày càng rõ nét

AI đang dần trở thành một phần trong hoạt động của doanh nghiệp. Từ hỗ trợ xử lý công việc đến phát triển sản phẩm, công nghệ này được đưa vào ngày càng nhiều khâu trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Tại Công ty cổ phần MISA, doanh nghiệp đã đầu tư phát triển các mô hình AI nội bộ, triển khai nhà máy AI trên nền tảng của NVIDIA (Tập đoàn công nghệ đa quốc gia của Mỹ) và đưa AI Agent vào một số lĩnh vực nghiệp vụ. Sự thay đổi này không đơn lẻ, mà phản ánh nhu cầu ứng dụng AI tại Việt Nam đang tăng, kéo theo nhu cầu phát triển những sản phẩm, giải pháp phù hợp với thị trường trong nước.

Giám đốc Chính sách công phụ trách các thị trường Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar của Công ty Meta Thảo Griffiths cho rằng, Việt Nam có lợi thế về lực lượng nhà phát triển trẻ, năng động, sẵn sàng tiếp cận công nghệ mới và giải quyết các bài toán thực tiễn. Tại Việt Nam, hiện có khoảng 93% doanh nghiệp đang ứng dụng các công cụ AI trên các nền tảng số. Bên cạnh đó, theo một nghiên cứu của Công ty Deloitte, 86% doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam ghi nhận doanh thu tăng trực tiếp nhờ quảng cáo cá nhân hóa ứng dụng AI.

Những con số trên cho thấy, AI đang ngày càng đi vào các hoạt động cụ thể của doanh nghiệp, đồng thời mở rộng nhu cầu đối với các sản phẩm, giải pháp AI. Theo bà Thảo Griffiths, sự hội tụ giữa lợi thế về nhân lực, nhu cầu thị trường và hệ sinh thái công nghệ tạo cơ hội để Việt Nam không chỉ ứng dụng AI hiệu quả, mà còn phát triển sản phẩm và nguồn nhân lực AI chất lượng cao.

Không chỉ được ứng dụng trong doanh nghiệp, AI đang từng bước mở rộng sang lĩnh vực giáo dục và phát triển dữ liệu. Thông qua chương trình Octo AI, Meta phối hợp với các đối tác trong lĩnh vực giáo dục gồm: STEAM for Vietnam, Vietnet-ICT và HOCMAI, hỗ trợ đào tạo kỹ năng AI cho hơn 1.000 giáo viên. Trong khi đó, Dự án ViGen do Meta phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) triển khai hướng tới phát triển các bộ dữ liệu tiếng Việt mở chất lượng cao và tiêu chuẩn đánh giá các mô hình ngôn ngữ lớn. Qua đó, AI không chỉ được sử dụng như công cụ có sẵn mà đang từng bước tạo nền tảng cho đào tạo nhân lực và phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu trong nước.

Từ ứng dụng đến hình thành năng lực AI

Nếu nhu cầu thị trường tạo ra “cầu” cho AI, thì dữ liệu, hạ tầng, nhân lực và chính sách là những yếu tố quyết định khả năng hình thành năng lực AI trong nước. Đây cũng là lý do AI ngày càng được đặt ở vị trí quan trọng trong định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam.

Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12-6-2025 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược đã xác định, nhóm công nghệ về AI, bản sao số, thực tế ảo, thực tế tăng cường là nhóm công nghệ chiến lược đầu tiên. Trong đó có các sản phẩm AI trọng điểm như: Mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo, AI chuyên ngành và AI phân tích.

Việc AI được đặt ở vị trí đầu tiên trong danh mục công nghệ chiến lược cho thấy, định hướng phát triển không chỉ hướng đến mở rộng ứng dụng, mà còn chú trọng nghiên cứu, phát triển sản phẩm và hình thành năng lực công nghệ trong nước. Đây là bước chuyển quan trọng, bởi giá trị của AI không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp sử dụng công cụ để nâng cao năng suất, mà còn ở khả năng tạo ra sản phẩm, nền tảng và giải pháp phù hợp với những bài toán của Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Việt Nam đã định hình hướng phát triển AI trên ba trụ cột: Thể chế và chính sách; nguồn nhân lực và nhân tài; hạ tầng, dữ liệu và khởi nghiệp AI. Trong đó, nhân lực, nhất là nhân tài, giữ vai trò then chốt; hạ tầng và dữ liệu là nền tảng thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và hình thành doanh nghiệp AI.

Từ góc độ này, bài toán nhân lực cần được đặt song song với đầu tư hạ tầng và dữ liệu. AI là lĩnh vực thay đổi nhanh, đòi hỏi không chỉ người sử dụng công cụ mà cả đội ngũ có khả năng nghiên cứu, phát triển, huấn luyện, vận hành và thương mại hóa sản phẩm. Việc kết nối nguồn nhân lực trong nước với chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài vì thế có thể tạo thêm nguồn lực cho quá trình này.

Mới đây, Bộ Khoa học và Công nghệ đã thành lập Mạng lưới chuyên gia trí tuệ nhân tạo Việt Nam toàn cầu theo Quyết định số 3335/QĐ-BKHCN. Mạng lưới hướng tới kết nối các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và doanh nhân người Việt trong nước và nước ngoài, huy động tri thức phục vụ nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và đào tạo nhân lực AI. Đồng thời, mạng lưới hướng tới tăng liên kết giữa cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và chuyên gia quốc tế, thúc đẩy hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và thương mại hóa sản phẩm AI.

Cùng với nhân lực, hạ tầng tính toán và dữ liệu sẽ quyết định khả năng triển khai các mô hình AI ở quy mô lớn. Đây cũng là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực đầu tư dài hạn và sự tham gia của cả Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Khi các nguồn lực được kết nối, thị trường ứng dụng có thể trở thành “bệ phóng” cho hoạt động nghiên cứu, phát triển sản phẩm và thương mại hóa công nghệ.