Từ dữ liệu bảo hiểm thất nghiệp đến kết nối cung - cầu lao động

Cán bộ Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội tư vấn cho người lao động để tìm công việc phù hợp. Ảnh: Trần Oanh

Bảo hiểm thất nghiệp không chỉ là trợ cấp

Việt Nam triển khai chính sách bảo hiểm thất nghiệp khá sớm, khi là quốc gia thứ 79 trên thế giới và thứ hai trong khu vực ASEAN thực hiện chính sách này. Sau 17 năm, số người tham gia bảo hiểm thất nghiệp liên tục tăng. Nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) Lê Quang Trung cho biết, năm 2019 cả nước có khoảng 5,9 triệu người tham gia bảo hiểm thất nghiệp, đến quý II-2026 tăng lên khoảng 17,05 triệu người.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước có 373.135 người nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, giảm 4,5% so với cùng kỳ năm 2025. Số người có quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp là 340.577 người, giảm 1,3% so với cùng kỳ năm trước.

Trợ cấp thất nghiệp giúp người lao động có nguồn hỗ trợ trong thời gian mất việc, khi chưa có thu nhập, qua đó giảm bớt khó khăn về kinh tế và ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, theo ông Lê Quang Trung, tham gia bảo hiểm thất nghiệp, người lao động thất nghiệp không chỉ dừng ở việc được nhận trợ cấp, mà còn được tư vấn, giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề và được đóng bảo hiểm y tế.

Đáng chú ý, hoạt động tư vấn, giới thiệu việc làm đang ngày càng được các trung tâm dịch vụ việc làm đẩy mạnh. Theo ông Lê Quang Trung, các trung tâm đã chủ động cung cấp dịch vụ này miễn phí cho người lao động.

Thực tế 6 tháng đầu năm 2026, cả nước có 1.136.027 lượt người được tư vấn, giới thiệu việc làm, tăng 29,8% so với cùng kỳ năm 2025. Số người được hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề là 13.178 người, tăng 50,8%.

Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội Vũ Quang Thành thông tin, thời gian qua, các đơn vị đã chuyển từ việc chỉ tập trung vào chi trả trợ cấp thất nghiệp sang tăng cường tư vấn, giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề và kết nối việc làm. Trong quá trình tư vấn, người lao động được phân luồng ngay từ đầu để xác định rõ nhu cầu: Tiếp tục tìm kiếm việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp hay tham gia đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề. Với những người có nhu cầu nhanh chóng trở lại thị trường lao động, cán bộ tư vấn có thể hỗ trợ chuyên sâu ngay từ thời điểm đầu.

Thông tin góp phần kết nối cung - cầu

Ngày hội việc làm 2026 mở rộng cơ hội việc làm cho người lao động. Ảnh: Toàn Đức

Theo ông Lê Quang Trung, thông qua quá trình thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp, các trung tâm dịch vụ việc làm có thể nắm bắt khá cụ thể tình trạng của từng người thất nghiệp. Cán bộ trung tâm gặp gỡ, tư vấn, thu nhận dữ liệu về người lao động, từ đó có những tư vấn hữu ích, giúp người thất nghiệp đưa ra quyết định nên tham gia học nghề hay chuyển đổi sang vị trí, ngành nghề khác phù hợp hơn. Đây là những thông tin cụ thể, có tính cập nhật và có giá trị đối với việc phân tích thị trường lao động. Thông qua thông tin thị trường lao động do trung tâm cung cấp, nhiều người lao động có thể chủ động kết nối với doanh nghiệp, tham gia các sàn giao dịch việc làm tại địa phương cũng như các hoạt động kết nối việc làm ở quy mô quốc gia.

Ông Lê Quang Trung nhận định, chính sách bảo hiểm thất nghiệp góp phần giúp thị trường lao động phát triển theo hướng lành mạnh, minh bạch, công khai, đồng thời hạn chế những rủi ro người lao động có thể gặp phải trong quá trình tìm kiếm việc làm. Khi có thông tin đầy đủ và chính xác, cơ quan quản lý nhà nước có thể nhìn thấy những biến động của thị trường lao động, từ đó có chính sách phù hợp hơn trong đào tạo, sử dụng và phát triển nguồn nhân lực.

Từ thực tiễn tại Hà Nội, ông Vũ Quang Thành cho biết, mục tiêu của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội là xây dựng cơ sở dữ liệu sát với thị trường, gắn với thực tế, phản ánh những biến động về ngành nghề, nhu cầu tuyển dụng và tình hình cắt giảm lao động. Để thực hiện việc cung cấp và điều phối thông tin thị trường lao động, Trung tâm triển khai theo 4 bước: Thu thập thông tin cung - cầu; tổng hợp, phân tích và đánh giá dữ liệu; tổ chức các hoạt động giới thiệu, kết nối việc làm; xây dựng các sản phẩm thông tin thị trường lao động phục vụ người lao động, doanh nghiệp và các chủ thể liên quan.

Hình thức kết nối cũng ngày càng đa dạng, từ các phiên giao dịch việc làm định kỳ, phiên chuyên đề đến các phiên trực tuyến kết nối với nhiều địa phương. Chuyển đổi số được đẩy mạnh từ tiếp nhận hồ sơ trên cổng dịch vụ công đến tư vấn trực tuyến, cung cấp thông tin việc làm và hỗ trợ kết nối người lao động với doanh nghiệp.

Gỡ “điểm nghẽn” dữ liệu

Mặc dù vậy, theo ông Vũ Quang Thành, việc cung cấp thông tin thị trường lao động vẫn còn một số khó khăn. Trước hết là dữ liệu chưa thực sự liên thông đầy đủ giữa các cơ quan, đơn vị. Để có nguồn thông tin toàn diện hơn, cần sự tham gia của nhiều ngành, nhiều cơ quan và có cơ chế thu thập, chia sẻ dữ liệu đồng bộ.

Một vấn đề khác là tốc độ cập nhật dữ liệu. Nếu dữ liệu chưa được cập nhật thường xuyên, việc đưa ra cảnh báo về thị trường lao động có thể bị chậm. Chẳng hạn, cần biết ngành nghề nào đang thiếu lao động, ngành nghề nào có xu hướng cắt giảm lao động, nhóm ngành nào có nhu cầu tuyển dụng lớn trong thời gian tới.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, có 1.136.027 lượt người được tư vấn, giới thiệu việc làm, nhưng số người được giới thiệu việc làm là 49.726 người, giảm 33,2% so với cùng kỳ năm 2025. Hai chỉ tiêu có cách tính khác nhau, song kết quả này cho thấy việc nâng cao chất lượng tư vấn, giới thiệu và kết nối việc làm vẫn là yêu cầu cần tiếp tục quan tâm.

Cùng với việc khắc phục hạn chế về dữ liệu, các chuyên gia cho rằng, cần nâng cao năng lực phân tích và dự báo thị trường lao động. Việc dự báo không chỉ dừng ở ngắn hạn, trung hạn mà từng bước hướng tới dài hạn, để chủ động ứng phó với những biến động về công nghệ, kinh tế và nhu cầu nhân lực.

Thực tế, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) đang phối hợp triển khai thí điểm bộ công cụ giải quyết hưởng bảo hiểm thất nghiệp, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu về giải quyết hưởng bảo hiểm thất nghiệp. Từ tháng 4-2026, các đơn vị bắt đầu triển khai thí điểm; cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện việc kết nối, liên thông dữ liệu. Cục Việc làm cũng tiếp tục định hướng phát triển thị trường lao động, hệ thống thông tin thị trường lao động theo hướng hiện đại, linh hoạt, đồng bộ; đẩy mạnh giao dịch việc làm, kết nối cung - cầu lao động tại chỗ, trong tỉnh và ngoài tỉnh.

Cùng với đó, việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ và mở rộng các kênh số cũng được các chuyên gia xác định là những giải pháp cần thiết, giúp người lao động và doanh nghiệp tiếp cận thông tin, dịch vụ việc làm thuận tiện hơn.

Như vậy, yêu cầu đặt ra đối với chính sách bảo hiểm thất nghiệp trong giai đoạn mới không chỉ là bảo đảm người lao động được giải quyết chế độ kịp thời mà còn phải nâng cao hiệu quả tư vấn, học nghề, giới thiệu và kết nối việc làm. Trong quá trình đó, thông tin thị trường lao động có vai trò đặc biệt quan trọng.

Ông Lê Quang Trung khẳng định: “Thông tin thị trường lao động phải được nhìn nhận ở vị trí hết sức quan trọng, thậm chí có tính quyết định trong quá trình điều phối thị trường. Không có thông tin thị trường lao động thì chúng ta rất khó thực hiện tốt bất kỳ chính sách nào”.

Thực tiễn cho thấy, chính sách bảo hiểm thất nghiệp phát huy hiệu quả tốt hơn khi gắn chặt với nâng cao chất lượng thông tin thị trường lao động. Khi dữ liệu được thu thập đầy đủ, cập nhật, phân tích và chia sẻ hiệu quả, người lao động có thêm cơ sở lựa chọn việc làm, doanh nghiệp thuận lợi hơn trong tuyển dụng, còn cơ quan quản lý có thêm thông tin để xây dựng chính sách đào tạo, sử dụng và phát triển nguồn nhân lực. Đó cũng là cơ sở để tiếp tục đổi mới việc thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp theo hướng chủ động hơn, gắn chặt hơn với thị trường lao động, qua đó vừa bảo đảm an sinh, vừa hỗ trợ người lao động sớm trở lại làm việc và góp phần xây dựng thị trường lao động ngày càng minh bạch, linh hoạt, hiệu quả.