Từ chính sách đến hành động: Chung tay xây dựng hệ sinh thái chip bán dẫn Việt Nam

PGS.TS Trần Cao Vinh

PGS.TS Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh: Trung tâm sẽ tạo cú hích để nghiên cứu nhanh chóng trở thành sản phẩm

“Với chúng tôi, lễ ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫny là một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt, bởi Trung tâm đã đưa ra lời giải cho một trong những khó khăn lớn nhất mà các trường đại học và nhóm nghiên cứu đang gặp phải, đó là đưa những kết quả nghiên cứu vi mạch trên bản vẽ trở thành những con chip cụ thể phục vụ các ứng dụng thực tiễn.

Trước đây, mỗi đơn vị phải tự tìm kiếm đối tác nước ngoài để chế tạo thử nghiệm, vừa tốn kém chi phí, vừa mất nhiều thời gian và phụ thuộc vào các mối quan hệ hợp tác riêng lẻ. Việc hình thành một đầu mối quốc gia, được hỗ trợ kinh phí chế tạo thử nghiệm, sẽ giúp các kết quả nghiên cứu nhanh chóng được chế tạo, đóng gói, kiểm thử và hoàn thiện thành sản phẩm. Đồng thời, việc đầu tư tập trung, dùng chung các công cụ thiết kế và hạ tầng kỹ thuật cũng sẽ tạo điều kiện để các nhà khoa học phát triển những sản phẩm mới.

Theo tôi, Trung tâm không đơn thuần là sự ra đời của một tổ chức mới mà là một bước đi chiến lược trong hành trình xây dựng năng lực tự chủ công nghệ quốc gia. Phát triển công nghiệp bán dẫn không chỉ nhằm tạo ra một ngành kinh tế mới mà còn là đầu tư cho năng lực cạnh tranh lâu dài của đất nước.

Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh xác định bán dẫn là một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược cần được ưu tiên theo tinh thần Nghị quyết 57. Chúng tôi cam kết đồng hành cùng Bộ Khoa học và Công nghệ, Trung tâm và cộng đồng doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển công nghệ lõi, thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa các sản phẩm bán dẫn mang trí tuệ Việt Nam. Tôi tin rằng Trung tâm sẽ trở thành hạt nhân quan trọng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, góp phần hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”.

Bà Nguyễn Thị Bích Yến

Bà Nguyễn Thị Bích Yến, Chủ tịch sáng lập VSAP LAB, đại diện Tổ chuyên gia tư vấn của Trung tâm: Muốn có ngành bán dẫn mạnh, trước hết phải xây dựng được cây cầu kết nối hệ sinh thái

“Theo tôi, từ một ý tưởng thiết kế đến khi tạo ra một con chip hoàn chỉnh là cả một hành trình dài, đòi hỏi sự tham gia của rất nhiều mắt xích, từ nhân lực thiết kế, công cụ EDA, PDK, IP, quy trình kiểm tra thiết kế, tape-out, đóng gói, kiểm thử, phân tích lỗi cho đến thương mại hóa sản phẩm. Chỉ cần thiếu một mắt xích, những ý tưởng tốt cũng có thể dừng lại trên bản vẽ. Vì vậy, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử nghiệm chip bán dẫn không chỉ nên được nhìn nhận là nơi hỗ trợ chế tạo thử mà cần trở thành "cầu nối quốc gia" giữa nghiên cứu, đào tạo, thiết kế, sản xuất thử, đóng gói, kiểm thử và đưa sản phẩm ra thị trường.

Theo tôi, Trung tâm cần tập trung vào ba vai trò cốt lõi. Trước hết là điều phối quốc gia cho hoạt động MPW bằng một quy trình thống nhất từ tiếp nhận thiết kế, đánh giá tính khả thi, kiểm tra dữ liệu, kết nối với nhà máy chế tạo, hỗ trợ tape-out, đóng gói, kiểm thử đến phân tích lỗi sau sản xuất thử. Thứ hai là nâng chuẩn chất lượng thiết kế chip trong nước, giúp các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nghiệp tiếp cận các công cụ, quy trình đạt chuẩn công nghiệp. Thứ ba là kết nối thiết kế với đóng gói, kiểm thử và thị trường để các con chip không chỉ dừng ở wafer mà trở thành sản phẩm hoàn chỉnh có khả năng ứng dụng thực tế. VSAP Lab sẵn sàng đồng hành cùng Trung tâm trong các khâu thiết kế package, đóng gói tiên tiến và phát triển sản phẩm mẫu.

Về định hướng phát triển, tôi cho rằng Việt Nam không nên dàn trải nguồn lực mà cần tập trung vào những lĩnh vực phù hợp với năng lực hiện nay. Trước hết là các chip AI biên và bộ tăng tốc AI tối ưu cho tiếng Việt, phục vụ các lĩnh vực như hành chính công, giáo dục, y tế, giao thông và đô thị thông minh. Tiếp theo là các dòng chip điều khiển, IoT và chip bảo mật phần cứng, đáp ứng yêu cầu về hạ tầng số, an toàn dữ liệu và chính phủ số. Bên cạnh đó, Việt Nam cần chuẩn bị sớm cho xu hướng chiplet và công nghệ đóng gói tiên tiến.

Thế giới đang chuyển từ tư duy chỉ dựa vào Moore's Law sang tối ưu toàn bộ hệ thống thông qua kiến trúc, kết nối và công nghệ đóng gói tiên tiến. Đây là hướng đi phù hợp với Việt Nam, bởi chúng ta không nhất thiết phải cạnh tranh trực tiếp ở những công nghệ chế tạo tiên tiến nhất mà có thể bắt đầu từ các chiplet chức năng, thiết kế package, substrate, interposer và các công nghệ kiểm thử, đánh giá độ tin cậy sau đóng gói.

Tôi mong Trung tâm sẽ phát triển theo mô hình "MPW Plus", nghĩa là không chỉ hỗ trợ tape-out mà còn kết nối toàn bộ chuỗi từ thiết kế, đóng gói, kiểm thử, phân tích lỗi đến chế tạo module mẫu. Cách tiếp cận này sẽ giúp Việt Nam tận dụng sức mạnh của cả hệ sinh thái thay vì chỉ chạy theo cuộc đua thu nhỏ transistor. Trong ngành bán dẫn, không một quốc gia nào thành công chỉ nhờ một doanh nghiệp hay một trường đại học. Thành công chỉ đến khi toàn bộ hệ sinh thái cùng phát triển. Nếu hôm nay chúng ta xây dựng được cây cầu kết nối ấy thì tương lai Việt Nam sẽ không chỉ thiết kế chip cho thế giới mà còn tạo ra những sản phẩm công nghệ mang dấu ấn trí tuệ Việt Nam”.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân: Điểm mấu chốt bây giờ là năng lực triển khai

“Trong thời gian qua, Bộ Khoa học và Công nghệ đã từng bước xây dựng nền tảng cho ngành công nghiệp bán dẫn, từ hoàn thiện hành lang pháp lý với Luật Công nghệ cao (sửa đổi) và hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn, đến việc cụ thể hóa bằng sự ra đời của Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử nghiệm chip bán dẫn. Chỉ trong thời gian ngắn, chúng ta đã chuyển từ xây dựng chính sách sang tổ chức thực hiện, thể hiện quyết tâm rất lớn trong phát triển ngành công nghiệp chiến lược này.

Bộ cũng đã tham mưu Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển công nghệ bán dẫn, thành lập Ban Chỉ đạo phát triển ngành, xúc tiến thành lập Hiệp hội bán dẫn và đưa lĩnh vực này vào các chương trình công nghệ chiến lược cũng như hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia. Theo tôi, đến thời điểm này, nền tảng về cơ chế, chính sách và chương trình khoa học, công nghệ cơ bản đã được hình thành. Điều mà Tổng Bí thư nhiều lần nhấn mạnh và cũng là điều tôi đặc biệt quan tâm hiện nay chính là năng lực triển khai. Chính sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thực thi nhanh chóng, hiệu quả và tạo ra kết quả cụ thể.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang mở rộng cơ hội cho tất cả doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học tham gia các chương trình nghiên cứu về công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, tôi mong các đơn vị thay đổi tư duy từ làm riêng lẻ sang hợp tác. Một dự án chiến lược không thể chỉ do một đơn vị thực hiện mà phải có sự liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Chỉ khi ba lực lượng này cùng đồng hành thì mới có thể hình thành ngành công nghiệp bán dẫn thực sự.

Đối với những hạ tầng có giá trị đầu tư lớn như phòng sạch, phòng thí nghiệm hay trung tâm thử nghiệm, quan điểm của Bộ là phải xây dựng cơ chế chia sẻ dùng chung để tối ưu nguồn lực quốc gia. Khi xây dựng các dự án phòng thí nghiệm trọng điểm hay trung tâm thử nghiệm, các đơn vị cần tính ngay đến phương án khai thác chung. Nếu còn vướng mắc, hãy mạnh dạn đề xuất với Bộ để cùng tháo gỡ. Điều quan trọng nhất là bắt tay vào hành động, thay vì chỉ dừng ở những băn khoăn.

Theo tôi, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử nghiệm chip bán dẫn chính là cầu nối giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Tôi kỳ vọng từ đây chúng ta sẽ cùng nhau viết nên câu chuyện phát triển ngành bán dẫn Việt Nam.

Tuy nhiên, để ngành công nghiệp này phát triển bền vững, tôi cho rằng cần tập trung giải quyết ba bài toán lớn. Thứ nhất là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua việc giải quyết tình trạng thiếu giảng viên giỏi, thiếu thiết bị phòng thí nghiệm và thiếu môi trường thực hành cho sinh viên. Thứ hai là tìm cách để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu bằng việc hỗ trợ các doanh nghiệp có công nghệ lõi nhưng còn hạn chế về nguồn lực, đồng thời đầu tư hiệu quả các hạ tầng dùng chung theo nhu cầu thực tế. Thứ ba là xác định rõ sản phẩm chip chủ lực của Việt Nam trên cơ sở đánh giá đúng năng lực hiện có và lựa chọn hướng đi khả thi, đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Đó là ba vấn đề tôi luôn trăn trở và cũng mong nhận được nhiều ý kiến từ cộng đồng chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để cùng tìm lời giải cho tương lai của ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam”.

Cả ba ý kiến đều không nói nhiều về những mục tiêu xa xôi mà cùng hướng đến một yêu cầu rất cụ thể: Xây dựng một hệ sinh thái đủ mạnh để biến ý tưởng thành sản phẩm, biến nghiên cứu thành năng lực cạnh tranh và biến chính sách thành kết quả. Sự ra đời của Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn vì thế không chỉ đánh dấu thêm một cột mốc trong phát triển hạ tầng khoa học và công nghệ, mà còn mở đầu cho giai đoạn mới - giai đoạn của thực thi, của liên kết và của những bước đi cụ thể trên hành trình xây dựng ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam.