Toán học và trí tuệ nhân tạo: “Quẳng gánh lo (AI) đi và vui sống”

Phát biểu tại sự kiện, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Trung Cường, Phó viện trưởng Viện Toán học khẳng định: Sự phát triển rất nhanh của AI trong thời gian gần đây đã làm thay đổi phương pháp nghiên cứu khoa học nói chung và toán học nói riêng. Hiện nay AI có thể tham gia vào những bước ở trong quá trình nghiên cứu khoa học như là làm tổng hợp tài liệu, tính toán, lập trình và thậm chí tìm các thí dụ, phân tích thí dụ cũng như tham gia giải quyết những bài toán lớn. Đặc biệt, trong đó có cả những câu hỏi mở của lĩnh vực toán học từ rất lâu cũng được các nhà toán học kết hợp với AI đưa ra lời giải.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Trung Cường, Phó viện trưởng Viện Toán học phát biểu tại sự kiện bài giảng toán học đại chúng. (Ảnh: Huy Hoàng)

Điều đó cho thấy, một mặt AI góp phần thúc đẩy sự phát triển của nghiên cứu khoa học. Mặt khác AI cũng đặt ra những câu hỏi rất là căn bản. Thí dụ như: Chúng ta học và làm toán để làm gì? Vai trò của nhà toán học được thể hiện như thế nào trong quá trình nghiên cứu khoa học, khi mà AI có thể tham gia sâu vào các bước nghiên cứu?

Tại bài giảng đại chúng “Quẳng gánh lo (AI) đi và vui sống”, Giáo sư Đào Hải Long hiện là giảng viên khoa Toán (Đại học Kansas, Hoa Kỳ), đồng thời là một nhà nghiên cứu rất tích cực trong đại số giao hoán và các lĩnh vực liên quan chia sẻ những góc nhìn về tác động ngày càng sâu rộng của AI đối với toán học, đồng thời đặt ra những câu hỏi về tương lai của nghiên cứu khoa học trong bối cảnh AI đang phát triển với tốc độ chưa từng có.

Đại biểu đặt câu hỏi trong phần thảo luận với Giáo sư Đào Hải Long. (Ảnh: Hà Tâm)

Cụ thể, trong giai đoạn hiện nay, toán học đóng vai trò rất lớn trong việc xây dựng và quảng bá cho các hệ thống AI hiện đại. Không phải ngẫu nhiên mà những đột phá gần đây được quảng bá rộng rãi lại gắn với lời giải của những bài toán mà trước đó chỉ có một số ít người quan tâm. Những sự kiện này tạo ra nhiều cảm xúc và cách nhìn trái ngược.

Với bài giảng lần này, Giáo sư Đào Hải Long đã tiếp cận một cách thực tế, khách quan về sự tương tác giữa AI và Toán học cũng như những hiệu quả ngắn hạn đối với nghiên cứu và đào tạo. Hơn nữa, trong toán học có rất nhiều những khối dữ liệu hay và thú vị, thậm chí phức tạp. Tuỳ theo ngành mà bạn có thể đặt ra các câu hỏi như: Dữ liệu trong topo khác với dữ liệu trong đại số, khác với dữ liệu trong hình học như thế nào? Đó là những câu hỏi thú vị về mặt toán học và có thể dùng để huấn luyện cho những hệ thống AI trong tương lai.

Từ một góc nhìn, trước sự phát triển mạnh mẽ của các hệ thống AI, dư luận đã và đang đặt ra những câu hỏi về công việc cụ thể hiện nay của các nhà toán học. Trong tương lai, liệu AI có thể thay thế những nhà toán học không? Từ một góc nhìn khác, thế giới cũng đang đầu tư một lượng tiền bạc, công nghệ và quyết tâm chính trị chưa từng có để tạo ra các công cụ có thể giúp việc nghiên cứu toán học trở nên hiệu quả và thú vị hơn.

Các đại biểu tham dự sự kiện bài giảng đại chúng. (Ảnh: HUY HOÀNG)

Về vấn đề này, Giáo sư Đào Hải Long nhấn mạnh: "Trí tuệ nhân tạo và học máy sẽ không thay thế được các nhà toán học, ít ra là trong tương lai gần. Nhưng AI có thể giúp cho một nhóm nhỏ với năng lực sẵn có, tham vọng lớn, tư duy dẫn dắt, thay thế hoặc kiểm soát cả một cộng đồng…”. Các chủ đề lớn của toán học trong kỷ nguyên AI tính đến năm 2026 gồm: Sự bùng nổ của các bài báo khoa học, nguy cơ tiềm ẩn từ các lỗi tinh vi của AI; Sự bất bình đẳng trong tiếp cận công nghệ và giới hạn về logic dài của mô hình…

Bên cạnh đó, khác với các bài giảng đại chúng AI và toán học trước đó, bài giảng đại chúng “Quẳng gánh lo (AI) đi và vui sống” lần này luôn ẩn chứa nhiều câu hỏi lớn, mang tính gợi mở của bạn đọc và diễn giả đặt ra để những chuyên gia nghiên cứu, người yêu thích toán học cùng suy ngẫm là: Các cá nhân và cộng đồng, nhất là cộng đồng Toán học Việt Nam, cần có những hành động cụ thể nào để tối ưu hóa ảnh hưởng của AI? Để nâng cao hiệu quả công việc và tiếp tục duy trì cảm hứng trong nghiên cứu toán học nói riêng và khoa học cơ bản nói chung ở một thời điểm có tính bước ngoặt như hiện nay, chúng ta cần phải làm gì?.

Phần thảo luận ở cuối chương trình diễn ra sôi nổi với nhiều câu hỏi về mối quan hệ giữa toán học và AI, việc ứng dụng AI trong nghiên cứu toán học cũng như những thay đổi mà công nghệ này có thể mang lại đối với hoạt động nghiên cứu trong tương lai. Giáo sư Đào Hải Long cũng chia sẻ những góc nhìn về các thay đổi có thể xảy ra và cách cộng đồng toán học có thể chủ động thích ứng với làn sóng công nghệ này.