Tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia bảo đảm thực chất, trọng tâm, trọng điểm

Sáng 20/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa-xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 (tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia).

Bảo đảm tích hợp thực chất, không làm giảm mục tiêu, quyền lợi và mức độ ưu tiên

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu thống nhất với sự cần thiết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa-xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035.

Điều 2 dự thảo Nghị quyết đã xác định việc hợp nhất không được làm thay đổi, thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng cốt lõi, quyền lợi và mức độ ưu tiên; đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phải bảo đảm ưu tiên xuyên suốt trong các nhóm nhiệm vụ.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Tuy nhiên, để nguyên tắc này có thể kiểm chứng trong thực tế, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo dõi riêng nguồn lực, số đối tượng thụ hưởng, mức hỗ trợ và kết quả thực hiện đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; bảo đảm việc phân cấp, điều chỉnh nguồn lực không làm giảm chính sách bắt buộc hoặc mức ưu tiên đã được Quốc hội quyết định.

Đồng thời, đề nghị hoàn thiện bảng đối chiếu theo từng mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ, nguồn lực và sản phẩm đầu ra của 4 Chương trình cũ, xác định rõ nội dung nào tiếp tục thực hiện, nội dung nào tích hợp, loại bỏ do trùng lặp, chuyển thành nhiệm vụ chi thường xuyên theo chức năng hoặc không tiếp tục.

“Việc lượng hóa số nhiệm vụ, thủ tục, đầu mối và quy mô kinh phí được hợp nhất, cắt giảm là cần thiết để chứng minh việc tích hợp là thực chất không phải cộng gộp cơ học”, đại biểu nói.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Bày tỏ mong muốn hợp nhất 4 Chương trình mục tiêu quốc gia phải hình thành thật rõ một chương trình mục tiêu quốc gia tích hợp theo kết quả phát triển con người, lấy kết quả đầu ra và mức độ cải thiện thực chất đời sống nhân dân làm thước đo, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị bổ sung nguyên tắc: Việc hợp nhất không chỉ là hợp nhất nguồn lực, đầu mối quản lý mà phải bảo đảm tích hợp thực chất các mục tiêu, nhiệm vụ có cùng đối tượng, địa bàn và kết quả đầu ra. Một đối tượng, một hộ gia đình, một cộng đồng hoặc một địa bàn được quản lý theo nhu cầu phát triển tổng thể, hạn chế phân chia chính sách theo ngành.

“Một xã nghèo không nên đồng thời phải lập 4, 5 bộ kế hoạch riêng về sinh kế, dinh dưỡng, trẻ em, trường học, trạm y tế, văn hóa hay nước sạch. Cần một kế hoạch phát triển xã tích hợp, một bộ dữ liệu, một hệ chỉ tiêu và một đầu mối chịu trách nhiệm về kết quả”, đại biểu nói.

Cần chuyển trọng tâm từ đánh giá sản phẩm đầu ra sang sự thay đổi thực tế trong đời sống người dân

Đồng tình với định hướng của Chính phủ chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình, thủ tục sang quản lý theo kết quả, tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng cho rằng cần phân biệt rõ “sản phẩm đầu ra” và “kết quả cuối cùng”.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Dẫn chứng một trường học được xây xong nhưng chất lượng học tập không được cải thiện thì mục tiêu giáo dục chưa thể coi là hoàn thành hay một thiết chế văn hóa được xây dựng nhưng ít người sử dụng thì giá trị xã hội của khoản đầu tư cũng cần được xem xét…, đại biểu đề nghị hệ thống đánh giá của Chương trình được thiết kế theo hai tầng.

Tầng thứ nhất là sản phẩm đầu ra: công trình, thiết bị, số lượng người được hỗ trợ, tiến độ, giải ngân và các sản phẩm cụ thể.

Tầng thứ hai, quan trọng hơn, là kết quả và tác động: Thu nhập của người dân có tăng bền vững không; khả năng tiếp cận giáo dục, y tế và văn hóa có được cải thiện không; chất lượng nguồn nhân lực có tăng không; khoảng cách phát triển giữa các vùng có được thu hẹp không; và chất lượng cuộc sống của người dân thay đổi như thế nào.

Nhấn mạnh tinh thần này cần được cụ thể hóa thành phương pháp đánh giá xuyên suốt Chương trình, đại biểu cho rằng, cuối cùng, mục tiêu của Chương trình không phải là hoàn thành bao nhiêu dự án, mà là những dự án ấy làm thay đổi cuộc sống người dân như thế nào?

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Đồng tình với định hướng ưu tiên hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tuy nhiên đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) lưu ý, tư duy của chương trình phải chuyển mạnh từ 'nhà nước hỗ trợ cho người dân làm gì' sang 'nhà nước hỗ trợ để người dân có thể tự phát triển như thế nào'.

“Giảm nghèo bền vững không thể chỉ đo bằng số hộ nhận được bao nhiêu tiền hỗ trợ. Cái cần đo là sau hỗ trợ người dân có việc làm hay không, thu nhập có tăng hay không, có sinh kế ổn định hay không và có khả năng tự đứng vững hay không”, đại biểu phân tích.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu giải trình, làm rõ về vấn đề các đại biểu quan tâm. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Phát biểu giải trình, làm rõ vấn đề các đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ, sau khi tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn lực thực hiện vẫn giữ nguyên nguồn lực của mỗi chương trình đã được Quốc hội quyết định, với tổng số tiền 808.558 tỷ đồng.

Về mức độ phân bổ và ưu đãi, ngân sách Trung ương sẽ hỗ trợ cho các địa phương không tự cân đối được ngân sách; căn cứ vào mức độ khó khăn, khoảng cách giữa hiện tại và mục tiêu đặt ra; trong đó có ưu tiên đánh giá về tiến độ giải ngân, hiệu quả quản lý sử dụng vốn. Đặc biệt, dự thảo Nghị quyết khẳng định đặc biệt ưu đãi đối với đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi về mức độ hỗ trợ.

Về bảo đảm chuyển tiếp không gián đoạn, Bộ trưởng Tài chính cho hay, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo ngay sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết thống nhất chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia này, Chính phủ sẽ ban hành ngay Nghị quyết của Chính phủ, trên cơ sở tích hợp hơn 50 văn bản hướng dẫn của các bộ, ngành liên quan, bảo đảm có thể triển khai ngay trên thực tế.