Thương mại hóa tài sản trí tuệ vẫn là điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ

Thương hiệu “Chuối Vân Nam” nổi tiếng, có đặc điểm quả to, vị ngọt đậm, mùi thơm nhẹ... Hầu hết chuối được tiêu thụ dưới dạng trái cây tươi trên thị trường Hà Nội và xuất khẩu. Ảnh PV

Đáng chú ý, số đơn đăng ký sáng chế của các chủ thể Việt Nam tăng 36,4%, trong khi số văn bằng bảo hộ được cấp tăng tới 86,6% so với năm trước. Toàn bộ hồ sơ tồn đọng và quá hạn từ trước năm 2025 cũng đã được xử lý dứt điểm.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong 6 tháng đầu năm 2026. Theo đó, cả nước tiếp nhận hơn 83,6 nghìn đơn đăng ký, tăng 14,8% so với cùng kỳ năm 2025; xử lý 106,6 nghìn đơn, tăng 10,5%. Mặc dù số văn bằng bảo hộ được cấp giảm 12,3%, song số đơn đăng ký sáng chế của các chủ thể Việt Nam vẫn tăng 32,4%.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, các công nghệ mới đang dẫn dắt xu hướng đăng ký sáng chế. Trong khoảng thời gian từ ngày 30-6-2025 đến 31-5-2026, tổng số đơn đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích thuộc các nhóm công nghệ chiến lược của chủ thể Việt Nam tăng 29%, số văn bằng bảo hộ tăng 48%.

Nổi bật là các lĩnh vực: Trí tuệ nhân tạo (AI), bản sao số, thực tế ảo và thực tế tăng cường; điện toán đám mây, lượng tử và dữ liệu lớn; blockchain; an ninh mạng; robot và tự động hóa; hàng không - vũ trụ; năng lượng và vật liệu tiên tiến. Trong khi đó, nhóm y - sinh học tiên tiến có tốc độ tăng trưởng thấp hơn so với các lĩnh vực công nghệ chiến lược khác.

Không chỉ gia tăng về số lượng đơn đăng ký và văn bằng bảo hộ, hoạt động khai thác quyền sở hữu công nghiệp cũng có bước chuyển tích cực.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, năm 2025 có 2.517 đối tượng sở hữu công nghiệp của Việt Nam được chuyển nhượng quyền sở hữu, tăng 107,3% so với năm 2024. Từ ngày 1-1 đến 9-6-2026, đã có 1.608 đối tượng được chuyển nhượng, tăng gần 3,5 lần so với cùng kỳ năm trước.

Thực tế cho thấy, quyền sở hữu trí tuệ sau khi được bảo hộ đã góp phần gia tăng giá trị hàng hóa và dịch vụ, tạo ra nhiều sản phẩm mới cũng như đóng góp cho tăng trưởng kinh tế. Báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ dẫn chứng, nhiều nhãn hiệu, sáng chế, giải pháp hữu ích và chỉ dẫn địa lý sau khi được bảo hộ đã tạo ra giá trị kinh tế lớn, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp và địa phương.

Đại học Bách khoa Hà Nội giới thiệu kết quả phát triển tài sản trí tuệ. Ảnh PV

Tuy nhiên, việc khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ hiện mới chỉ phản ánh một phần thông qua hoạt động chuyển nhượng quyền sở hữu và chuyển giao quyền sử dụng. Đến nay vẫn chưa có giải pháp thống kê toàn diện các giao dịch về quyền sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, các dịch vụ hỗ trợ trung gian như môi giới, tư vấn tài chính, thẩm định giá tài sản trí tuệ... còn phát triển chưa đồng bộ, khiến hoạt động thương mại hóa tài sản trí tuệ chưa đạt kỳ vọng. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đây là một trong những điểm cần tiếp tục tháo gỡ để quyền sở hữu trí tuệ thực sự trở thành nguồn lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế.