Tạo môi trường sống an lành cho trẻ em

Vụ việc các cháu bé bị bạo hành tại Chùa Bầu, tỉnh Phú Thọ, hàng xóm chung quanh cho biết đã nhiều lần nghe tiếng trẻ khóc, nhưng vì nghĩ đó là chuyện gia đình dạy dỗ trẻ bình thường, cho nên không để ý hoặc bận tâm. Chỉ đến khi có người chứng kiến cảnh trẻ bị đánh đập, dùng điện thoại ghi hình, đăng tải trên mạng xã hội thì sự việc mới được phát hiện. Tương tự, những vụ trẻ bị bạo hành tại các cơ sở giáo dục mầm non gần đây cũng chỉ được biết đến khi có người đăng thông tin trên mạng.

Theo bà Nguyễn Thị Nga, Phó Cục trưởng Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế, có người vẫn còn mang tâm lý e ngại, họ cho rằng “không nên dây vào chuyện của người khác”. Cũng chính vì tâm lý đó, cho nên nhiều người dù biết trẻ bị bạo hành vẫn không có động thái can ngăn, cũng không báo chính quyền. Đau lòng hơn cả là các vụ trẻ bị bạo hành bởi người thân trong gia đình, nơi đáng ra phải là an toàn nhất.

Theo Luật sư Nguyễn Đức Hùng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Luật TNHH A&H, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội, Khoản 1, Điều 2, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 định nghĩa bạo lực gia đình là hành vi cố ý gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần... cho thành viên khác. Trong đó, hành vi “bỏ mặc, không quan tâm thành viên gia đình là trẻ em” là một trong những nhóm hành vi bạo lực gia đình. Chính vì vậy, việc cha mẹ ruột khi thấy con mình bị bạo hành mà chỉ đứng nhìn, không can ngăn, không bảo vệ con được xem là bạo lực gia đình ở dạng không hành động, tùy theo tính chất và mức độ mà người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Phân tích về khía cạnh tâm lý học, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Mạnh Hà, chuyên gia tâm lý, giảng viên khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, những nguyên nhân dẫn đến việc cha mẹ bạo hành con của mình có thể xuất phát từ áp lực cuộc sống. Có thể sự đổ vỡ hôn nhân đã để lại các vết nứt trong tâm hồn của những người trong cuộc. Nhiều người sau đó đã đi thêm bước nữa với người mới, đứa con với người cũ đôi khi với họ lại trở thành người thừa, hoặc cũng có thể khiến họ nhớ đến các vấn đề từng rạn nứt, từng bị tổn thương.

Có nhiều kênh thông tin để người dân tố giác khi phát hiện những hành vi bạo hành trẻ em. Đầu tiên là Tổng đài 111, Tổng đài quốc gia Bảo vệ Trẻ em tại Việt Nam, hoạt động miễn phí 24/24 giờ trên toàn quốc. Đôi lúc chỉ cần một cuộc gọi đến tổng đài này thì việc bạo hành trẻ sẽ được ngăn chặn, hoặc cũng có thể nghĩ sâu hơn, đó là cơ hội cứu lấy sự sống cho đứa trẻ nào đó. Ngoài ra, người dân có thể trình báo với công an địa phương, ủy ban nhân dân cấp xã, nhà trường, hội phụ nữ, cán bộ phụ trách công tác trẻ em hoặc các đơn vị thuộc ngành y tế để phối hợp xử lý theo quy định pháp luật. Trong các trường hợp trẻ đang bị đánh đập, bị đe dọa trực tiếp đến tính mạng hoặc có dấu hiệu nguy hiểm khẩn cấp, cần gọi ngay Tổng đài 113 để lực lượng công an can thiệp kịp thời.

Theo lãnh đạo Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế, dù đối tượng bạo hành trẻ em là người thân trong gia đình của trẻ hay người ngoài thì vai trò của nhà trường, giáo viên, y tế cơ sở, tổ dân phố và hàng xóm, cộng đồng dân cư trong việc phát hiện, tố giác là hết sức quan trọng. Họ chính là những người có điều kiện phát hiện sớm nhất các dấu hiệu bất thường ở trẻ khi bị bạo hành. Chính vì vậy, cộng đồng không nên coi bạo lực trẻ em là “chuyện riêng của gia đình”, cần tích cực lên tiếng thông qua các kênh tố giác. Trẻ em cần được sống trong một môi trường an lành, an toàn, tràn ngập yêu thương.

Hệ thống pháp luật Việt Nam đã có đủ công cụ xử lý từ phạt hành chính đến truy tố hình sự với khung hình phạt tối đa là tử hình trong trường hợp bạo hành trẻ em dẫn đến tử vong. Thực tế, các vụ án bạo hành trẻ thời gian qua đã bị xử lý rất nghiêm minh. Tuy nhiên, cần phải nhìn nhận rằng, pháp luật mạnh là cần thiết, nhưng chức năng răn đe chỉ phát huy tác dụng khi người có ý định bạo hành tin rằng họ sẽ bị phát hiện và xử lý. Trường hợp cơ chế giám sát còn lỏng lẻo thì niềm tin đó là chưa đủ. Sự tăng cường quản lý của chính quyền địa phương và tinh thần trách nhiệm trong việc phát hiện, tố giác các hành vi bạo hành trẻ của cộng đồng dân cư là rất quan trọng.