Phát triển kỹ năng nghề, đột phá nâng cao năng suất lao động

Yêu cầu đặt ra là phải đổi mới cách tiếp cận phát triển kỹ năng nghề, gắn chặt hơn với nhu cầu của thị trường lao động, doanh nghiệp và quá trình đổi mới công nghệ. Phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Thứ trưởng Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương về những định hướng, giải pháp phát triển kỹ năng nghề, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường kết nối giữa đào tạo với thị trường lao động.

Phóng viên: Thưa Thứ trưởng, Luật Việc làm năm 2025 đã hình thành khuôn khổ pháp lý mới về phát triển kỹ năng nghề. Ngành Nội vụ sẽ tập trung hoàn thiện những cơ chế, chính sách và triển khai những nhiệm vụ trọng tâm nào để xây dựng hệ thống kỹ năng nghề quốc gia, nâng cao năng lực đánh giá, công nhận kỹ năng và thúc đẩy học tập suốt đời của người lao động?

Thứ trưởng Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương. (Ảnh: HOÀI THU)

Thứ trưởng Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương: Nâng cao chất lượng nguồn lao động và phát triển kỹ năng nghề là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, lợi thế cạnh tranh của quốc gia không còn chủ yếu dựa vào lao động giá rẻ mà phụ thuộc ngày càng lớn vào chất lượng nguồn nhân lực và kỹ năng nghề của người lao động.

Luật Việc làm năm 2025 đã tạo bước đột phá quan trọng khi lần đầu tiên hình thành khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ về phát triển kỹ năng nghề, chuyển trọng tâm từ “quản lý việc làm sang phát triển hệ sinh thái kỹ năng nghề gắn với nhu cầu của thị trường lao động” và từ “đào tạo nghề sang phát triển kỹ năng nghề có sự tham gia của các bên liên quan”. Đây là nền tảng để triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn tới.

Trên cơ sở đó, Bộ Nội vụ sẽ tập trung hoàn thiện các cơ chế, chính sách phát triển kỹ năng nghề trên cơ sở quy định của Luật Việc làm 2025; theo đó xây dựng, phát triển hệ thống kỹ năng nghề quốc gia; thực hiện đồng bộ các nội dung phát triển kỹ năng nghề, trong đó đẩy mạnh thực hiện khung trình độ kỹ năng nghề quốc gia, xây dựng và hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, đổi mới công tác đánh giá, công nhận và cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia, thúc đẩy đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ năng nghề và học tập suốt đời cho người lao động.

Ngành cũng sẽ hình thành hội đồng kỹ năng nghề các cấp, tạo cơ chế bảo đảm sự tham gia của các bên liên quan trong phát triển kỹ năng nghề; nâng cao năng lực của hệ thống tổ chức đánh giá kỹ năng nghề quốc gia; khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình phát triển kỹ năng nghề; thúc đẩy công nhận, thừa nhận lẫn nhau về chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia giữa Việt Nam với các quốc gia khác.

Mục tiêu cuối cùng là giúp người lao động hình thành lực lượng lao động có kỹ năng nghề, làm việc an toàn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả, thu nhập tốt hơn, có khả năng thích ứng và bền vững, đồng thời góp phần nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tạo động lực cho chuyển đổi mô hình tăng trưởng của nền kinh tế trong thời kỳ mới.

Dây chuyền sản xuất bóng thi đấu đòi hỏi kỹ năng nghề đặc thù tại Công ty cổ phần Tập đoàn thể thao Động Lực. (Ảnh: THU THÚY)

Phóng viên: Một yêu cầu lớn hiện nay là đào tạo phải bám sát nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Ngành Nội vụ sẽ đổi mới công tác dự báo nhu cầu nhân lực, thông tin thị trường lao động và cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp với cơ sở đào tạo như thế nào, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương: Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là chuyển từ dự báo nhu cầu lao động sang dự báo nhu cầu kỹ năng hay kỹ năng tương lai. Không chỉ cần biết thị trường cần bao nhiêu lao động, mà quan trọng hơn là cần biết doanh nghiệp đang và sẽ cần những kỹ năng gì trong từng ngành, nghề, từng địa phương và từng giai đoạn phát triển. Nói cách khác, công tác dự báo cần biết được sự thiếu hụt, khoảng cách kỹ năng nghề của người lao động so với nhu cầu của hoạt động sản xuất, kinh doanh theo cả chiều dọc, chiều ngang theo cơ cấu ngành, nghề và cơ cấu trình độ kỹ năng nghề.

Bộ Nội vụ sẽ tập trung xây dựng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu thị trường lao động, cơ sở dữ liệu về phát triển kỹ năng nghề hiện đại, đồng bộ, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để nâng cao chất lượng dự báo nhu cầu nhân lực và kỹ năng tương lai. Thông tin dự báo sẽ được chia sẻ kịp thời để hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp và cơ sở giáo dục chủ động điều chỉnh kế hoạch đào tạo, phát triển nguồn nhân lực.

Một trong những giải pháp mang tính đột phá là xây dựng hệ thống dự báo nhu cầu nhân lực và kỹ năng tương lai theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và cơ sở dữ liệu thị trường lao động thống nhất, cơ sở dữ liệu trong phát triển kỹ năng nghề. Việc dự báo sẽ tập trung xác định những kỹ năng mà doanh nghiệp và nền kinh tế sẽ cần trong từng ngành, nghề, từng vùng và từng giai đoạn phát triển. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để công tác đào tạo điều chỉnh chương trình đào tạo, cập nhật khoa học, công nghệ và tổ chức đào tạo sát với yêu cầu thực tiễn.

Bên cạnh đó, sẽ tiếp tục triển khai các quy định của pháp luật về phát triển kỹ năng nghề theo hướng chuyển đổi từ “đào tạo nghề” sang “phát triển kỹ năng nghề trong suốt hành trình lao động”. Theo đó tăng cường cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục trong xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; cập nhật chương trình đào tạo và tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ năng nghề tại doanh nghiệp và cho người lao động; đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia gắn với tuyển dụng và sử dụng lao động.

Doanh nghiệp sẽ là đối tác đồng hành, cung cấp nhu cầu kỹ năng nghề, nhu cầu đào tạo và là trung tâm của hệ sinh thái phát triển kỹ năng nghề. Ngành Nội vụ sẽ thúc đẩy cơ chế kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo thông qua việc hình thành hội đồng kỹ năng nghề các cấp. Doanh nghiệp là chủ thể đồng hành trong xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, dự báo nhu cầu kỹ năng tương lai, xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức đào tạo tại doanh nghiệp và đánh giá kỹ năng nghề. Mối liên kết này sẽ góp phần giảm chi phí đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo với sử dụng lao động.

Giờ học thực hành tại lớp Công nghệ ô-tô, khoa Kỹ thuật Công nghệ, Trường Trung cấp nghề Cơ khí I Hà Nội. (Ảnh: TÂM NGUYỄN)

Phóng viên: Từ những định hướng trên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát triển kỹ năng nghề trở thành động lực trực tiếp nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương: Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với ngành Nội vụ ngày 8/7/2026 về nâng cao chất lượng nguồn lao động, tạo việc làm bền vững đặt ra một định hướng chiến lược đối với phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, trí tuệ nhân tạo, già hóa dân số và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, chất lượng nguồn nhân lực, nhất là kỹ năng nghề của người lao động, đang trở thành yếu tố quyết định năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thực tiễn quốc tế cho thấy, lợi thế cạnh tranh của các quốc gia không còn dựa chủ yếu vào nguồn lao động dồi dào hay chi phí lao động thấp mà chuyển mạnh sang chất lượng nguồn nhân lực và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Báo cáo Future of Jobs của Diễn đàn Kinh tế thế giới cũng chỉ ra khoảng cách kỹ năng đang là một trong những rào cản lớn đối với sự phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế, trong khi nhu cầu về các kỹ năng số, kỹ năng xanh, kỹ năng đổi mới sáng tạo và học tập suốt đời ngày càng gia tăng.

Đối với Việt Nam, Luật Việc làm năm 2025 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng chính sách khi lần đầu tiên hình thành một hệ sinh thái phát triển kỹ năng nghề tương đối đầy đủ, thống nhất và gắn kết chặt chẽ với thị trường lao động. Đây là sự chuyển đổi từ tư duy “đào tạo nghề” sang “phát triển kỹ năng nghề”, từ “quản lý việc làm sang quản trị kỹ năng nghề của thị trường lao động”, từ “đào tạo theo khả năng của cơ sở đào tạo” sang “phát triển kỹ năng theo nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và nền kinh tế”.

Học sinh Trường Trung cấp nghề Cơ khí I Hà Nội tại lễ tốt nghiệp. (Ảnh: TÂM NGUYỄN)

Trên cơ sở đó, Bộ Nội vụ sẽ tập trung hoàn thiện các cơ chế, chính sách phát triển kỹ năng nghề trên cơ sở quy định của Luật Việc làm 2025, Bộ Luật lao động; xây dựng, phát triển hệ thống kỹ năng nghề quốc gia; thực hiện đồng bộ các nội dung phát triển kỹ năng nghề; đẩy mạnh thực hiện khung trình độ kỹ năng nghề quốc gia; xây dựng và hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; đổi mới công tác đánh giá, công nhận và cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia; thúc đẩy đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ năng nghề và học tập suốt đời cho người lao động; hình thành hội đồng kỹ năng nghề các cấp; nâng cao năng lực của hệ thống tổ chức đánh giá kỹ năng nghề quốc gia; khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình phát triển kỹ năng nghề và thúc đẩy công nhận, thừa nhận lẫn nhau về chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia giữa Việt Nam với các quốc gia khác.

Phát triển kỹ năng nghề của người lao động cần được thúc đẩy cùng với tốc độ đổi mới sáng tạo, phát triển của khoa học, công nghệ và nền kinh tế. Khi đó, việc phát triển kỹ năng nghề sẽ giúp người lao động có việc làm chất lượng, bền vững, thu nhập cao hơn và khả năng thích ứng tốt hơn trước những biến động của thị trường lao động; đồng thời tạo nền tảng để nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi mô hình tăng trưởng của đất nước. Đầu tư cho kỹ năng nghề hôm nay chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!