Ngăn chặn tảo hôn từ sớm: Không để “chuyện đã rồi”

Lực lượng công an xã Trung Hà phối hợp các trường học tuyên truyền phòng chống tảo hôn cho học sinh DTTS.

Sau sáp nhập, xã Trung Hà có địa bàn rộng, dân cư phân tán; việc tiếp cận thông tin giữa các thôn bản vẫn còn những khoảng cách nhất định.

Mặc dù từ năm 2025 đến nay, địa bàn không ghi nhận trường hợp tảo hôn hay hôn nhân cận huyết thống nào. Tuy nhiên, chính quyền xã không vì thế mà chủ quan. Bởi ở một số bản ở xa vẫn có nguy cơ học sinh bỏ học, thanh thiếu niên sống chung như vợ chồng hoặc phụ nữ chưa đủ 18 tuổi mang thai, sinh con.

Thiếu tá Quan Văn Sơn, Trưởng Công an xã Trung Hà cho biết: Từ góc độ quản lý địa bàn, lực lượng chức năng luôn chủ động nắm tình hình, rà soát những dấu hiệu có thể dẫn đến tảo hôn; trong đó chú ý các trường hợp học sinh nghỉ học kéo dài, thanh thiếu niên chung sống như vợ chồng.

Theo dõi tại cơ sở cho thấy, ở một số thôn bản xa, việc mang thai ở tuổi vị thành niên vẫn là điều cần được quan tâm. Đây không chỉ là câu chuyện về độ tuổi kết hôn, mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe của người mẹ, sự phát triển của trẻ em và cơ hội học tập, việc làm sau này của các em.

Từ thực tế đó, xã xác định phòng ngừa phải bắt đầu sớm, trước khi một học sinh rời lớp học quá lâu hoặc một gia đình đã ấn định ngày cưới cho con khi chưa đủ tuổi.

Công an xã, Trạm Y tế và các trường học duy trì trao đổi thông tin để nắm biến động học sinh, theo dõi và hỗ trợ các trường hợp cần tư vấn. Việc tiếp cận luôn cần sự tế nhị, tôn trọng và bảo đảm riêng tư, để các em không bị tâm lý e ngại, né tránh hay chịu thêm áp lực từ cộng đồng.

Trong mạng lưới ấy, y tế thôn bản, cô đỡ thôn bản, trưởng dòng họ và Người có uy tín là những người gần dân nhất. Họ hiểu phong tục, tiếng nói và hoàn cảnh của từng gia đình, từ đó có thể lựa lời khuyên nhủ, giải thích để cha mẹ cân nhắc kỹ hơn trước khi quyết định dựng vợ, gả chồng cho con khi chưa đủ tuổi.

Chị Quan Thị Lý, y tế thôn Nông Tiến cho biết: Làm y tế thôn bản, tôi thường xuyên bám sát từng hộ gia đình, nhất là các gia đình có con em trong độ tuổi vị thành niên. Khi đi tiêm chủng hay tư vấn sức khỏe sinh sản, hễ nghe ngóng thấy nhà nào rậm rịch có ý định cho con nghỉ học để lấy chồng lấy vợ hay phát hiện dấu hiệu mang thai sớm, tôi liền đến chuyện trò, lựa lời phân tích cái sai, cái hại cho các bậc cha mẹ hiểu. Có những chuyện cán bộ nói bà con còn ngần ngại, nhưng người cùng bản, cùng họ lựa lời tâm sự thì cha mẹ mới chịu nghe ra, chịu dừng đám cưới để con tiếp tục đến trường.

Cùng với đó, nhà trường được xem là nơi có thể nhận ra sớm những thay đổi của học sinh. Các hoạt động ngoại khóa về pháp luật, sức khỏe sinh sản vị thành niên, phòng ngừa xâm hại và kỹ năng tự bảo vệ được lồng ghép theo cách gần gũi hơn. Khi hiểu được quyền của mình và những hệ lụy của việc kết hôn quá sớm, các em có thêm khả năng nói lên mong muốn của mình.

Chị Quan Thị Lý, y tế thôn Nông Tiến đến từng gia đình tuyên truyền, vận động.

Với những trường hợp mới xuất hiện nguy cơ, Trung Hà ưu tiên giải thích, thuyết phục và hỗ trợ. Cán bộ cơ sở cùng người thân, thầy cô giáo và những Người có uy tín trao đổi để gia đình hiểu rõ quy định pháp luật cũng như những ảnh hưởng lâu dài đối với con em mình.

Mục tiêu không đơn thuần là dừng một đám cưới, mà là giúp các em có cơ hội trở lại lớp học và tiếp tục lựa chọn con đường phù hợp với bản thân.

Ông Ma Văn Đội, Phó Chủ tịch UBND xã Trung Hà cho biết: “Địa phương kiên trì tuyên truyền, vận động để người dân hiểu và cùng thực hiện. Với những hành vi cố tình vi phạm pháp luật, tổ chức tảo hôn, ép buộc kết hôn, xâm hại tình dục hoặc bạo lực trẻ em, xã sẽ phối hợp xử lý nghiêm, không lấy phong tục tập quán làm lý do bao biện”.

Tảo hôn không phải là một tập quán bất biến. Trong nhiều trường hợp, phía sau quyết định kết hôn sớm là khó khăn kinh tế, thiếu thông tin, nỗi lo việc làm hoặc tâm lý cho rằng con nghỉ học thì nên lập gia đình. Vì vậy, chỉ tuyên truyền hoặc ký cam kết là chưa đủ. Điều người dân cần nhìn thấy là một tương lai thiết thực hơn: con cái học hết lớp, có nghề, có việc làm và có thể tự quyết cuộc sống của mình.

Bởi vậy, địa phương tiếp tục gắn công tác phòng, chống tảo hôn với các hoạt động hỗ trợ học tập, đào tạo nghề, phát triển sinh kế và nâng cao đời sống. Khi con đường đến trường được giữ vững, khi thanh niên có thêm cơ hội lao động và thu nhập, áp lực phải kết hôn sớm cũng từng bước được tháo gỡ.

Điều quan trọng hơn là mỗi em nhỏ, nhất là các em gái ở vùng cao, được lắng nghe, được học hành và có đủ thời gian trưởng thành trước khi quyết định chuyện hôn nhân. Sự đồng hành của gia đình, nhà trường và cộng đồng sẽ là điểm tựa để các em tự tin bước tiếp trên con đường của mình.

Bài ảnh: Lý Thu - Trần Trang