Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía nam

Hội nghị do Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng; Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Công an đồng chủ trì.

Hội nghị tập trung tìm giải pháp phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo động lực thúc đẩy ngành nông nghiệp chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh trong giai đoạn 2026-2030.

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, năm 2025, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng trưởng 3,78%, kim ngạch xuất khẩu đạt 70,63 tỷ USD. Trong 9 tháng đầu năm 2026, khu vực này tăng trưởng 4,02%; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong 10 tháng đạt trên 63 tỷ USD. Những tiến bộ về giống, công nghệ sinh học, cơ giới hóa, bảo quản, chế biến và truy xuất nguồn gốc đã góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.

Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng nông nghiệp dựa nhiều vào mở rộng quy mô và khai thác tài nguyên đang bộc lộ những hạn chế. Chi phí sản xuất còn cao, tổn thất sau thu hoạch lớn, giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng; năng lực chế biến sâu, liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng khoa học, công nghệ vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

Đồng chí Trịnh Việt Hùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: VĂN ÚT)

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, khu vực phía nam có vai trò đặc biệt quan trọng trong sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản, với nhiều vùng nguyên liệu quy mô lớn, ngành hàng chủ lực cùng hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp có năng lực khoa học, công nghệ.

Đây là lợi thế để khu vực đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nền nông nghiệp hiện đại, có giá trị gia tăng cao.

Thực tế, hai chuỗi ngành hàng tôm và cá tra của khu vực đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 6,84 tỷ USD, chiếm 60,5% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản.

Dù vậy, nhiều chuỗi sản phẩm vẫn hạn chế về năng suất, chất lượng, liên kết sản xuất, chế biến sâu, bảo quản và truy xuất nguồn gốc. Tỷ trọng rau quả chế biến mới đạt khoảng 22-25%, cho thấy dư địa lớn để nâng cao giá trị nông sản.

Đồng chí Hồ Quốc Dũng (áo trắng), Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ tham quan các gian hàng trưng bày tại hội nghị. (Ảnh: VĂN ÚT)

Hội nghị xác định ba vùng kinh tế nông nghiệp trọng điểm cần tập trung khai thác lợi thế gồm Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Định hướng phát triển là nâng cao chất lượng lúa gạo theo hướng chất lượng cao, phát thải thấp; phát triển bền vững các ngành hàng cà-phê, hồ tiêu, cao-su, điều và cây ăn quả; đẩy mạnh chăn nuôi an toàn sinh học, ứng dụng công nghệ cao; phát triển nuôi trồng thủy sản, nhất là tôm, cá tra và nuôi biển hiện đại, bền vững.

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: VĂN ÚT)

Chia sẻ tại hội nghị, ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ cho biết, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, thành phố xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để tái cơ cấu nông nghiệp, nâng cao năng suất và giá trị gia tăng.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản của thành phố tăng 4,30% so với cùng kỳ. Để thúc đẩy phát triển, Cần Thơ tăng cường phối hợp các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và hợp tác xã trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ vào sản xuất.

Nhiều giải pháp được chú trọng triển khai như nền tảng FarMoRe, Rice Crop Manager (RCM), cảm biến IoT quản lý tưới ngập khô xen kẽ (AWD), nhật ký canh tác điện tử và bản đồ số phục vụ đo đạc, báo cáo giảm phát thải (MRV).

Theo kết quả các mô hình, ứng dụng RCM giúp giảm trên 30% lượng phân đạm, giảm lượng giống gieo sạ xuống khoảng 60kg/ha, giảm 2-3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật; năng suất tăng 0,3-0,7 tấn/ha và lợi nhuận tăng tối thiểu 20% so với phương thức canh tác truyền thống.

Ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: VĂN ÚT)

Đối với Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, thành phố thúc đẩy cơ giới hóa, xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học, tận dụng phụ phẩm để sản xuất nấm và phân hữu cơ vi sinh. Trong lĩnh vực thủy sản, các mô hình nuôi tuần hoàn RAS, xử lý chất thải, Biogas và ứng dụng IoT, AI được triển khai nhằm tiết kiệm tài nguyên, giám sát môi trường và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Cùng với đổi mới quy trình sản xuất, Cần Thơ chú trọng nâng cao chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giá trị thương mại nông sản thông qua các tiêu chuẩn VietGAP, phát triển sản phẩm OCOP gắn với thương mại số. Đến nay, thành phố có 551 mã số vùng trồng, với tổng diện tích 11.281ha.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng khẳng định, khu vực phía nam là địa bàn chiến lược, có vai trò quan trọng đối với các ngành hàng nông sản chủ lực của cả nước. Khu vực sở hữu lợi thế về điều kiện tự nhiên, vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ngành hàng xuất khẩu chủ lực và hệ thống doanh nghiệp chế biến, thương mại, logistics tương đối phát triển.

Đồng chí Hồ Quốc Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: VĂN ÚT)

Tuy nhiên, ngành nông nghiệp vẫn đối mặt nhiều điểm nghẽn. Tăng trưởng theo chiều rộng đã gần tới hạn, quỹ đất khó mở rộng; sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán, liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, chế biến và logistics chưa bền vững. Năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng giữa các vùng còn chênh lệch.

Bên cạnh đó, năng lực nghiên cứu nền tảng, công nghệ sản xuất giống, vật tư, thiết bị, bảo quản, kho lạnh và chế biến sâu chưa đáp ứng yêu cầu; việc khai thác phụ phẩm thành sản phẩm có giá trị cao còn hạn chế.

Phó Thủ tướng yêu cầu coi nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trực tiếp của tăng trưởng nông nghiệp; đồng thời đẩy mạnh thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Tiêu chí đánh giá hiệu quả phải gắn với việc nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, giảm chi phí sản xuất, tăng giá trị gia tăng, kiểm soát phát thải và cải thiện thu nhập cho người dân.

Đặc biệt, cần đổi mới cách tiếp cận trong nghiên cứu khoa học, lấy yêu cầu tăng trưởng và thực tiễn sản xuất, kinh doanh làm điểm xuất phát; lấy doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất làm trung tâm ứng dụng; lấy nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu làm lực lượng tạo ra tri thức, công nghệ. Mỗi nhiệm vụ phải có kết quả cụ thể, địa chỉ ứng dụng rõ ràng, có khả năng nhân rộng và đóng góp thiết thực cho ngành nông nghiệp.

Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các bộ, ngành, địa phương rà soát hiện trạng nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; xác định những nhiệm vụ cấp thiết, có tác động trực tiếp đến tăng trưởng và năng lực cạnh tranh.

Các lĩnh vực ưu tiên gồm giống cây trồng, vật nuôi; phân bón, thức ăn chăn nuôi, thuốc bảo vệ thực vật; công nghệ, máy móc phục vụ sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp và hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản.

Bộ Khoa học và Công nghệ được yêu cầu rà soát các đề tài nghiên cứu, tháo gỡ vướng mắc, ưu tiên những công trình có khả năng hoàn thiện sản phẩm và thương mại hóa, khắc phục tình trạng nghiên cứu thiếu địa chỉ ứng dụng, gây lãng phí nguồn lực.

Trong chương trình công tác, sáng cùng ngày Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng và Đoàn công tác đã đến dâng hương tại Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh tại bến Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ. (Ảnh: VĂN ÚT)

Với định hướng này, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số cần thực sự đi vào từng khâu của chuỗi sản xuất, từ giống, canh tác, thu hoạch đến chế biến, bảo quản và tiêu thụ. Đây là nền tảng để nông nghiệp khu vực phía nam phát triển hiện đại, bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường trong nước, quốc tế.