PGS.TS Hà Thị Thanh Hương: Đưa trí tuệ nhân tạo đến gần hơn với sức khỏe con người

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương (giữa) nhận giải Nhất hạng mục Giữa sự nghiệp (Mid-Career) tại Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026. Ảnh: PV

Ghi nhận những đóng góp khoa học

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương, sinh năm 1989, Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật y sinh, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh vừa giành giải Nhất hạng mục giữa sự nghiệp (Mid-Career) tại Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026. Hạng mục này dành cho các nhà khoa học từ 45 tuổi trở xuống, ghi nhận thành tích nghiên cứu cùng vai trò dìu dắt thế hệ kế cận và đóng góp cho hợp tác khoa học trong khu vực.

Năm nay, giải thưởng mang chủ đề “Trí tuệ nhân tạo (AI) vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN”, hướng tới những ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán hình ảnh, y học cá thể hóa, công bằng y tế, phát triển thuốc và y tế số. Đây cũng là lĩnh vực mà PGS.TS Hà Thị Thanh Hương cùng các cộng sự tại Phòng thí nghiệm Sức khỏe não bộ (Brain Health Lab) theo đuổi trong nhiều năm qua.

Bộ trưởng Bộ Khoa họa và Công nghệ Vũ Hải Quân và các nhà lãnh đạo ASEAN chúc mừng 4 nhà khoa học nhận Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026. Ảnh: PV

Nhóm của bà đã tập trung kết hợp trí tuệ nhân tạo với công nghệ y sinh để hỗ trợ phát hiện, theo dõi và chẩn đoán các bệnh lý thần kinh, sức khỏe tâm thần như Alzheimer, trầm cảm và rối loạn lo âu. Hướng đi này xuất phát từ những vấn đề có ý nghĩa thiết thực đối với sức khỏe cộng đồng, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển công cụ phù hợp với điều kiện y tế và khả năng tiếp cận của người dân Việt Nam.

Điểm đáng chú ý là Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho phụ nữ không chỉ đánh giá thành tích nghiên cứu. Theo thể lệ, kết quả khoa học chiếm 50% tổng điểm; vai trò dìu dắt phụ nữ trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) chiếm 25%; hợp tác và tác động khu vực chiếm 25%. Cách đánh giá này đặt năng lực nghiên cứu trong mối liên hệ với trách nhiệm phát triển đội ngũ và lan tỏa tri thức.

Các nhà khoa học nữ ASEAN tại Hội nghị lần thứ 90 Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (COSTI-90). Ảnh: PV

Chia sẻ về việc được lựa chọn làm đại diện Việt Nam tham gia giải thưởng, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương từng cho biết đây là cơ hội đối với bản thân và nhóm nghiên cứu. Bà cũng nhấn mạnh kết quả được ghi nhận không chỉ thuộc về một công trình riêng lẻ, mà phản ánh nỗ lực của cả tập thể gồm học viên, sinh viên và cộng sự đến từ nhiều lĩnh vực, từ lâm sàng, khoa học máy tính đến y học và sức khỏe.

Từ phòng thí nghiệm đến những ứng dụng chăm sóc sức khỏe

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương tốt nghiệp thủ khoa ngành Công nghệ sinh học tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh. Sau khi tốt nghiệp, bà tham gia nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu lâm sàng của Đại học Oxford (Anh), trước khi nhận học bổng theo học tại Đại học Stanford (Mỹ) năm 2012.

Năm 2018, sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ chuyên ngành Thần kinh học tại Stanford, bà trở về Việt Nam công tác tại Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh. Tại đây, bà xây dựng nhóm nghiên cứu Brain Health Lab, từng bước hình thành hướng nghiên cứu kết hợp khoa học thần kinh, công nghệ y sinh và trí tuệ nhân tạo. Cuối năm 2025, bà được bổ nhiệm chức danh Phó Giáo sư ở tuổi 36.

Một trong những hướng nghiên cứu đáng chú ý của nhóm là dự án Brain Analytics, triển khai từ năm 2023, sử dụng trí tuệ nhân tạo phân tích hình ảnh cộng hưởng từ (MRI) sọ não nhằm hỗ trợ chẩn đoán bệnh Alzheimer. Theo tài liệu nghiên cứu, phần mềm có thể phân tích dữ liệu trong khoảng 7 giờ và đạt độ chính xác khoảng 96% khi được huấn luyện, kiểm chứng trên cơ sở dữ liệu ADNI của Mỹ.

Sản phẩm đã được bác sĩ và sinh viên y khoa tại 8 bệnh viện trên cả nước trải nghiệm, trong đó 80% người dùng đánh giá hài lòng với các tính năng. Nhóm nghiên cứu tiếp tục kiểm tra và tối ưu mô hình trên dữ liệu MRI não của người Việt, hướng tới khả năng ứng dụng phù hợp hơn với thực tế trong nước.

Ngoài Brain Analytics, nhóm của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương còn phát triển hệ thống đo điện não từ xa tích hợp điều khiển tự động kích thích siêu âm. Thiết bị được thiết kế để ghi nhận tín hiệu điện não từ xa, đồng thời điều khiển sóng siêu âm kích thích não xuyên sọ theo thời gian thực; dữ liệu có thể được theo dõi qua Internet, hỗ trợ quá trình phát hiện dấu hiệu bệnh lý thần kinh và cải thiện việc chẩn đoán.

Một hướng nghiên cứu khác là ứng dụng học máy để ước tính mức độ căng thẳng của học sinh thông qua dữ liệu về cảm xúc, hành vi và các chỉ số sinh lý. Hệ thống hướng tới nhận diện mức độ căng thẳng, qua đó hỗ trợ phát hiện sớm và can thiệp. Các công trình khác của nhóm tập trung vào phân loại u thần kinh đệm từ ảnh MRI, đánh giá suy giảm nhận thức ở người cao tuổi Việt Nam, nghiên cứu tác động của chánh niệm đến hoạt động não bộ và nhận diện căng thẳng tự động bằng điện não đồ kết hợp trí tuệ nhân tạo.

Đến nay, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương đã công bố 44 bài báo khoa học, trong đó có 19 bài trên các tạp chí quốc tế uy tín; được cấp một bằng giải pháp hữu ích và có thêm một bằng giải pháp hữu ích đã được chấp nhận đơn hợp lệ.

Những kết quả này nối tiếp một quá trình nghiên cứu được ghi nhận qua nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế. Năm 2020, bà nhận Giải thưởng Nhà khoa học trẻ của Tổ chức Nghiên cứu não quốc tế (IBRO). Bà cũng từng nhận học bổng L'Oréal - UNESCO Vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học năm 2022, giải thưởng Women of the Future Southeast Asia, Giải thưởng Quả cầu vàng Việt Nam và danh hiệu Công dân trẻ tiêu biểu thành phố Hồ Chí Minh năm 2023, cùng Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2024.

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương và đồng nghiệp trong một nghiên cứu. Ảnh: PV

Tuy nhiên, với nữ phó giáo sư, nghiên cứu khoa học không chỉ dừng lại ở các công trình hay giải thưởng. Trong quá trình giảng dạy, bà chú trọng hướng dẫn sinh viên tham gia nghiên cứu từ khâu lựa chọn đề tài, xây dựng phương pháp đến công bố kết quả; khuyến khích người học chủ động tìm tòi, tự giải quyết vấn đề và tích lũy kinh nghiệm qua từng bước làm khoa học.

Đó cũng là một trong những nội dung phù hợp với tinh thần của Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026: Ghi nhận thành tựu cá nhân đồng thời đề cao vai trò dìu dắt thế hệ kế cận và hợp tác khoa học. Trong hành trình của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương, việc xây dựng nhóm nghiên cứu và tạo cơ hội cho sinh viên, nhà khoa học trẻ tham gia các đề tài là một phần quan trọng của quá trình ấy.

Một động lực khác được bà chia sẻ là mong muốn góp phần thay đổi cách xã hội nhìn nhận về sức khỏe tâm thần. Theo bà, những bệnh lý như trầm cảm, rối loạn lo âu hay Alzheimer cần được nhìn nhận trên cơ sở khoa học, thay vì bị xem đơn thuần là vấn đề ý chí hay cảm xúc của người bệnh.

Giải Nhất tại Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026 là sự ghi nhận mới đối với những đóng góp của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương trong nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào y tế. Nhưng rộng hơn, hành trình của nữ phó giáo sư còn gắn với nỗ lực đưa nghiên cứu đến gần hơn với nhu cầu chăm sóc sức khỏe, đồng thời bồi dưỡng những người trẻ tiếp tục theo đuổi con đường khoa học.