Khơi thông nguồn lực tài chính cho đổi mới sáng tạo

Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 và Nghị quyết số 193/2025/QH15 của Quốc hội cũng thí điểm cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tạo cơ sở pháp lý cho huy động, sử dụng nguồn lực tài chính.

Ngành ngân hàng đã cụ thể hóa các chủ trương bằng chương trình, kế hoạch hành động, ban hành chiến lược chuyển đổi số đến năm 2030, rà soát quy định về thanh toán số, ngân hàng số, cho vay bằng phương tiện điện tử.

Theo báo cáo, đến hết năm 2025, gần 90% số người Việt Nam trưởng thành có tài khoản ngân hàng, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 28 lần GDP. Tại nhiều ngân hàng thương mại, hơn 95% số giao dịch được thực hiện trên kênh số. Trong tám tháng năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 21 tỷ giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt, tổng giá trị gần 261 triệu tỷ đồng, tăng tương ứng 34,56% và 13,26% so cùng kỳ. Những kết quả này cho thấy đổi mới công nghệ đã đi vào hoạt động thường ngày, gắn với nhu cầu thiết thực của người dân, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, quy mô giao dịch tăng nhanh cũng đặt ra yêu cầu tổ chức đổi mới bài bản hơn, bảo đảm các nguồn lực được sử dụng an toàn, hiệu quả. Nhiều ngân hàng đã hình thành đơn vị chuyên trách, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) trong quản trị, điều hành và phát triển sản phẩm. Thời gian tới, việc kết nối các nguồn lực này cần hướng vào những vấn đề cụ thể để nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng công nghệ hỗ trợ thiết thực cho hoạt động ngân hàng.

Theo thống kê, đến cuối tháng 9 vừa qua, đã có gần 175 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và gần 3 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức được đối chiếu thông tin, bao gồm sinh trắc học. Khi có cơ sở pháp lý, dữ liệu tin cậy và cơ chế kết nối phù hợp, việc khai thác dữ liệu có thể tạo thêm sản phẩm, dịch vụ, nâng cao trải nghiệm khách hàng. Từ thực tiễn đó, cần tiếp tục nghiên cứu cơ chế cho phép các tổ chức tín dụng kết nối, khai thác các nguồn dữ liệu liên quan gắn với trách nhiệm bảo vệ dữ liệu, có sự đồng ý của khách hàng, kiểm soát quyền truy cập, giới hạn phạm vi dữ liệu ở mức cần thiết và có khả năng giám sát, truy vết.

Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong thanh toán (SIMO) đã có 147 tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán kết nối, chia sẻ dữ liệu. Đến ngày 21/9, dịch vụ truy vấn tài khoản nghi ngờ gian lận đã cảnh báo hơn 5,4 triệu lượt khách hàng; hơn 1,8 triệu lượt đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch, với tổng số tiền hơn 6.000 tỷ đồng. Đây là kết quả cụ thể của việc chia sẻ thông tin trong toàn hệ thống để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, khuôn khổ pháp lý về tài sản số, chia sẻ dữ liệu và công nghệ tài chính vẫn cần được tiếp tục hoàn thiện. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cần thêm kết quả thực tiễn để đánh giá đầy đủ hiệu quả và khả năng nhân rộng. Vì vậy, việc tháo gỡ vướng mắc phải đi cùng quản lý dựa trên rủi ro, tạo không gian thử nghiệm an toàn cho các mô hình mới.