Gỡ điểm nghẽn để robot Việt đi xa

Naiscorp Robotics các sản phẩm robot tại Qualcomm Ecosystem Showcase 2026 (Ảnh: PV)

Từ nguyên mẫu đến sản phẩm thương mại

Robot đang mở ra nhiều cơ hội ứng dụng trong sản xuất công nghiệp, logistics và đời sống. Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp đã đưa sản phẩm robot do mình phát triển vào những bài toán ứng dụng cụ thể.

Công ty Cổ phần Phenikaa-X đã nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và bàn giao hai robot vận chuyển pallet AMR cho Nhà máy Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên vào tháng 4-2024, phục vụ vận chuyển hàng hóa trong kho. Trong khi đó, Alpha Asimov Robotics phát triển robot giao hàng tự hành, từng bước thử nghiệm tại các khu đô thị, khu dân cư và trường đại học…

Những ví dụ này cho thấy robot do doanh nghiệp Việt phát triển đã vượt khỏi phạm vi nghiên cứu thuần túy, hướng đến giải quyết các nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, mỗi dòng sản phẩm có đặc thù riêng và chặng đường từ phát triển công nghệ đến mở rộng thị trường cũng khác nhau. Thách thức chung là làm thế nào để sản phẩm vận hành ổn định, đáp ứng yêu cầu của khách hàng, có chi phí hợp lý và duy trì chất lượng khi tăng quy mô sản xuất.

Một nguyên mẫu hoạt động được chưa đồng nghĩa với sản phẩm đã sẵn sàng thương mại hóa rộng rãi. Robot còn phải bảo đảm độ bền, an toàn, khả năng vận hành liên tục, dễ bảo trì và thay thế linh kiện. Khi đưa vào nhà máy hoặc môi trường dịch vụ, những hạn chế về kết cấu cơ khí, chất lượng linh kiện hay khả năng phối hợp giữa phần cứng và phần mềm đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng.

Robot đang mở ra nhiều cơ hội ứng dụng trong sản xuất công nghiệp, logistics và đời sống. Ảnh: Kim Tiến.

Bài toán không chỉ nằm ở AI hay thuật toán điều khiển. Để tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh, doanh nghiệp phải làm chủ nhiều công đoạn, từ thiết kế công nghiệp, cơ khí, tích hợp điện - điện tử đến chế tạo, kiểm thử và hoàn thiện. Một chi tiết chưa tối ưu có thể làm tăng giá thành; thiết kế khó gia công hoặc khó thay thế linh kiện có thể khiến việc sản xuất và bảo trì trở nên tốn kém.

Tổng giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ thông minh Naiscorp Robotics Nguyễn Xuân Tài cho biết, để phát triển robot, doanh nghiệp cần đội ngũ nhân sự có khả năng kết hợp nhiều lĩnh vực, từ trí tuệ nhân tạo, phần mềm, hệ thống nhúng, điện - điện tử, điều khiển đến cơ khí, thiết kế công nghiệp và công nghệ sản xuất. Không chỉ vững chuyên môn, người làm robot còn phải có tư duy hệ thống và khả năng phối hợp liên ngành.

Ông Nguyễn Xuân Tài cho rằng, trong thời đại các công cụ trí tuệ nhân tạo giúp con người tiếp cận tri thức, viết mã, mô phỏng và thử nghiệm nhanh hơn, lợi thế không chỉ nằm ở lượng kiến thức mỗi người có, mà còn ở khả năng đặt câu hỏi đúng, học hỏi nhanh và kiên trì biến tri thức thành sản phẩm thực tế.

Một ý tưởng có thể tạo ra nguyên mẫu trình diễn, nhưng để sản phẩm hoạt động ổn định và đáp ứng yêu cầu thị trường, đội ngũ phát triển phải trải qua nhiều vòng thử nghiệm, sửa lỗi và hoàn thiện. Vì thế, năng lực chuyên môn cần đi cùng tư duy độc lập, tinh thần làm chủ công việc, tính kỷ luật và sự bền bỉ.

Cần hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp

Từ thực tiễn phát triển robot, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ thông minh Naiscorp Robotics Nguyễn Xuân Tài cho rằng, một trong những khoảng trống lớn hiện nay là năng lực đưa sản phẩm từ nguyên mẫu thử nghiệm đến giai đoạn sản xuất ổn định và thương mại hóa trên quy mô lớn. Để giải quyết bài toán này, doanh nghiệp không chỉ cần đội ngũ kỹ sư giỏi mà còn cần điều kiện thử nghiệm, kiểm định và hoàn thiện sản phẩm với chi phí phù hợp.

Theo ông, Nhà nước cần có các chương trình hỗ trợ dài hạn cho hoạt động nghiên cứu, chế tạo nguyên mẫu, thử nghiệm, kiểm định và chứng nhận sản phẩm; đồng thời phát triển các phòng thí nghiệm, trung tâm chế tạo dùng chung để doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu có thể phối hợp khai thác.

Cùng với đó, cơ chế đặt hàng, thử nghiệm và mua sắm công đối với sản phẩm công nghệ trong nước sẽ góp phần tạo thị trường ban đầu, giúp doanh nghiệp có điều kiện kiểm chứng, hoàn thiện công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở khâu đào tạo, các trường đại học cần tăng cường dự án liên ngành gắn với sản phẩm thực tế, để sinh viên trực tiếp tham gia thiết kế, chế tạo, thử nghiệm và khắc phục lỗi. Đây là cách giúp người học hiểu rõ hơn những yêu cầu của sản xuất, thay vì chỉ dừng ở kiến thức chuyên môn riêng lẻ.

Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp đã đưa sản phẩm robot do mình phát triển vào những bài toán ứng dụng cụ thể. Ảnh: Kim Tiến.

Bên cạnh chính sách và đào tạo, giữ chân nhân lực giỏi cũng là vấn đề cần được doanh nghiệp quan tâm. Ngoài tiền lương, người lao động cần được giao những bài toán đủ lớn, có quyền chủ động, được ghi nhận đóng góp và chia sẻ giá trị từ sáng chế, sản phẩm do mình tạo ra.

Với lĩnh vực đòi hỏi quá trình nghiên cứu và hoàn thiện kéo dài như robot, môi trường khuyến khích tư duy độc lập, tinh thần trách nhiệm và sự kiên trì có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành đội ngũ làm chủ công nghệ.

Robot và tự động hóa đã được Việt Nam xác định là một trong 10 nhóm công nghệ chiến lược tại Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30-4-2026 của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược.

Trong danh mục sản phẩm ưu tiên, robot di động tự hành và robot công nghiệp được xác định là những sản phẩm có thị trường, có khả năng tạo tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế. Định hướng này đặt ra yêu cầu không chỉ nghiên cứu, phát triển công nghệ mà còn phải nâng cao năng lực chế tạo, hoàn thiện sản phẩm và đưa robot vào ứng dụng thực tế.

Tuy nhiên, để định hướng này tạo ra giá trị thực tế, cần một quá trình đầu tư đồng bộ từ nghiên cứu, nhân lực, hạ tầng chế tạo đến thị trường. Khi doanh nghiệp có điều kiện thử nghiệm, hoàn thiện và đưa sản phẩm vào ứng dụng, robot Việt Nam mới có cơ hội vượt khỏi giới hạn của những nguyên mẫu riêng lẻ, tiến tới sản xuất ổn định và cạnh tranh trên thị trường.