Nỗ lực bảo vệ trẻ em trước biến đổi khí hậu

Tại Việt Nam, hơn 22 triệu trẻ em đang sinh sống ở các vùng có nguy cơ cao về thiên tai, đặc biệt là vùng ven biển miền Trung và đồng bằng sông Cửu Long. Theo báo cáo “The Climate Crisis is a Child Rights Crisis” của UNICEF năm 2021, Việt Nam nằm trong nhóm 37 quốc gia có mức rủi ro khí hậu cao nhất đối với trẻ em. Dù không phải là nước phát thải lớn, nhưng Việt Nam lại chịu ảnh hưởng nặng nề bởi lũ lụt, hạn hán, sạt lở đất, và nước biển dâng, tất cả đều đang gia tăng về tần suất và mức độ.

Trạm Y tế Na Khê, xã Bạch Đích tuyên truyền phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm cho người dân.

Biến đổi khí hậu không chỉ lấy đi nhà cửa, trường học và kế sinh nhai, nó còn làm trầm trọng thêm các yếu tố nguy cơ vốn đã đe dọa trẻ em: suy dinh dưỡng, bệnh truyền nhiễm, bạo lực, bóc lột sức lao động, và gián đoạn học hành. Khi thiên tai xảy ra, trẻ em là nhóm dễ bị bỏ sót trong các kế hoạch ứng phó và phục hồi. Trong nhiều trường hợp, các em gái và trẻ em dân tộc thiểu số còn chịu tác động kép từ sự bất bình đẳng giới và điều kiện sống khó khăn.

Từng có người thân mắc sốt xuất huyết nên hơn ai hết, chị Nguyễn Thanh Hoa, phường Minh Xuân hiểu rõ những ảnh hưởng mà dịch bệnh gây ra đối với sức khỏe và sinh hoạt của gia đình. Từ đó, gia đình chị đã thay đổi thói quen, lấy phòng bệnh là chính, chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh ngay từ sớm. Đặc biệt dịp hè, các cháu nhỏ sẽ là người dễ mắc bệnh nhất.

Gắn bó nhiều năm với công tác y tế dự phòng, Thạc sĩ Nguyễn Thị Giang, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Tuyên Quang hiểu rõ những biến chuyển bất thường của dịch tễ học địa phương. Chị cho biết, chúng ta không thể chống biến đổi khí hậu (BĐKH) bằng cảm tính. Phải có số liệu, có công cụ đánh giá sát sườn. Thực tế tại các trạm y tế cơ sở cho thấy, sau những đợt ngập lụt, tỷ lệ người dân mắc bệnh tiêu chảy và nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính tăng vọt. Đặc biệt, bệnh sốt xuất huyết Dengue – căn bệnh vốn nhạy cảm với nhiệt độ và độ ẩm đã trở thành mối đe dọa thường trực tại nhiều địa bàn.

Cán bộ Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật tỉnh phun khử khuẩn tại phường Hà Giang 2.

Tính đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh ghi nhận 14 ca mắc sốt xuất huyết Dengue rải rác tại các địa phương. Dù số ca mắc sốt xuất huyết tại tỉnh còn thấp, nhưng so với cùng kỳ năm 2025 đã tăng 5 ca. Thực tế cho thấy, số ca bệnh thường tăng mạnh từ tháng 7 đến cuối năm là thời điểm thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều, tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh sinh sôi, phát triển. Bên cạnh đó, tại các địa bàn đông dân cư, tốc độ đô thị hóa nhanh, nhiều công trường xây dựng, khu thuê trọ và dân số cơ học biến động thường xuyên, nguy cơ dịch bệnh vẫn luôn hiện hữu. Năm 2026 cũng được xác định là thời điểm có nguy cơ bùng phát dịch theo chu kỳ 3 đến 5 năm kể từ đợt dịch năm 2023.

Không dừng lại ở bệnh tật, những chấn thương vật lý và cả những sinh mạng bị tước đoạt trực tiếp từ lũ quét, sạt lở đất trong năm đã đặt hệ thống y tế Tuyên Quang vào trạng thái "báo động" với mức nguy cơ ở nhiều huyện chạm ngưỡng cấp độ 4, cấp độ 5.

Bác sĩ Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Tuyên Quang thăm khám cho bệnh nhi mắc bệnh đường hô hấp điều trị nội trú.

Theo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Thanh Hương, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, để tăng cường hiệu quả phòng, chống dịch bệnh, các địa phương cần chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp phòng bệnh, trong đó chú trọng tổ chức các chiến dịch vệ sinh môi trường. Nếu như người lớn vật lộn để xây dựng lại sinh kế, thì trẻ em lại là nạn nhân hứng chịu những tổn thương sâu sắc nhất cả về thể xác lẫn tinh thần, bởi thể trạng trẻ em vùng núi vốn đã đối mặt với nguy cơ suy dinh dưỡng thấp còi, nay thiên tai ập đến, việc thiếu hụt lương thực, nước sạch càng làm tình trạng trầm trọng hơn.

Cán bộ Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật tỉnh tuyên truyền cách phòng tránh bệnh cho trẻ nhỏ trước biến đổi khí hậu.

Trong những ngày chạy lũ, các gia đình phải tập trung tại các nhà văn hóa, trường học, trạm y tế để tránh trú. Khung cảnh hỗn loạn, thiếu ánh sáng và không gian chật chội vô tình tạo ra những rủi ro bạo lực, bóc lột và xâm hại trẻ em. Nhiều bậc phụ huynh vì mải lo cứu vớt tài sản mà để trẻ bơ vơ, thất lạc. Trong môi trường thiếu nhà vệ sinh riêng biệt cho nam và nữ, thiếu khóa an toàn, nguy cơ trẻ em gái bị xâm hại tình dục hoặc bạo lực giới tăng lên đáng kể. Hơn nữa, những di chứng về sức khỏe tâm thần là thứ khó chữa lành nhất. Nhiều đứa trẻ đã tận mắt chứng kiến đất đá vùi lấp nhà cửa, chứng kiến tiếng khóc than của người lớn. Từ 8% đến 29% trẻ vị thành niên có thể gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần sau thảm họa, biểu hiện qua những cơn hoảng loạn, thu mình, sợ hãi, hoặc mất ngủ kéo dài. Khi trường học nơi mang lại cho các em thói quen và sự ổn định bị tàn phá, các em càng dễ rơi vào cảm giác chênh vênh.

Trước thực tại khốc liệt ấy, ngành y tế Tuyên Quang không chịu khuất phục. Theo đánh giá từ Bộ chỉ số, một trong những nhiệm vụ then chốt là phải nâng cao năng lực thích ứng, bắt đầu từ việc đảm bảo tỷ lệ bác sĩ, số giường bệnh trên 10.000 dân và thiết lập các "bệnh viện an toàn trong tình huống khẩn cấp" (theo Quyết định số 4695/QĐ-BYT). Các trung tâm, tổ cấp cứu ngoài bệnh viện (Cấp cứu 115) đang được kiện toàn để đảm bảo khả năng tiếp cận người dân kịp thời. Bên cạnh các giải pháp y tế thuần túy, việc lồng ghép công tác bảo vệ trẻ em vào ứng phó thiên tai đang được triển khai đồng bộ.

Chuyên gia tổ chức UNICEF đo vòng cánh tay đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ tại điểm Trạm Y tế Ngọc Linh, xã Linh Hồ.

Cũng theo Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Thanh Hương, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, sau khi sáp nhập 2 tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang, địa bàn rộng, tiềm ẩn nhiều nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm do BĐKH dễ thành dịch nhất là tại vùng sâu, vùng xa. Hiện, Trung tâm đã chủ động phối hợp với trạm y tế các xã thành lập các đội cơ động phòng, chống dịch. Mỗi đội ít nhất 5 cán bộ, sẵn sàng ứng phó với các tình huống khẩn cấp, giám sát dịch bệnh, đặc biệt đối với các ổ dịch cũ của bệnh truyền nhiễm. Đồng thời kiểm tra định kỳ hàng quý nhằm phát hiện sớm, xử lý triệt để, không để dịch lây lan trên diện rộng, giảm thiểu tối đa hậu quả do dịch bệnh gây ra.

Bài, ảnh: Lê Duy