Niềm vui của em

Có những bài hát cất lên là thấy cả một bầu trời ký ức tuổi thơ ùa về. “Khi ông mặt trời thức dậy, mẹ lên rẫy, em đến trường, cùng đàn chim hòa vang tiếng hát...” - giai điệu quen thuộc ấy đã nuôi dưỡng tâm hồn của biết bao thế hệ thiếu nhi Việt Nam. Tác phẩm không chỉ nằm trong Top 50 ca khúc thiếu nhi hay nhất thế kỷ XX mà còn được Bộ Giáo dục và Đào tạo lựa chọn đưa vào chương trình giảng dạy Âm nhạc lớp 6. Nhưng ít ai biết rằng, tác giả của những nốt nhạc trong trẻo ấy lại từng là một trinh sát hình sự dạn dày kinh nghiệm của Công an thành phố Đà Nẵng - Nhạc sĩ, nhà báo Nguyễn Huy Hùng.

Niềm vui đến trường của học sinh miền núi Tuyên Quang.

Tốt nghiệp Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Huế năm 1970, ngọn lửa đam mê nghệ thuật luôn âm ỉ trong lòng người chiến sĩ trẻ. Sau những năm tháng trực tiếp tham gia phá án, bảo vệ sự bình yên cho Nhân dân, ông chuyển sang công tác tại Đài Phát thanh - Truyền hình Quảng Nam, phụ trách mảng văn nghệ để sống trọn vẹn với cái duyên âm nhạc.

Nguồn gốc ra đời “Niềm vui của em” bắt nguồn từ một chuyến đi thực tế rất đặc biệt vào năm 1982. Khi ấy, nhạc sĩ Nguyễn Huy Hùng lên công tác tại Trại giáo dục thiếu niên với ý định viết một bài báo và tìm chất liệu sáng tác hướng thiện. Sáng sớm hôm ấy, giữa ngàn mây trập trùng, ông bắt gặp một hình ảnh khiến tim mình rung lên những nhịp đập xao xuyến.

Sương mờ còn giăng dày trên cành cây, tiếng suối róc rách hòa cùng tiếng chim rừng tạo thành một bản hòa tấu rộn ràng. Trên con đường đất đỏ gập ghềnh, từng tốp nhỏ học sinh người dân tộc Cơ Tu mặc những bộ quần áo vải mộc giản dị, chân đi đất, đầu không nón đội nhưng ánh mắt em nào cũng trong veo, rạng rỡ rủ nhau cắp sách tới trường. Xa xa, khi mặt trời nhô lên khỏi đỉnh núi, những người mẹ vùng cao mang gùi, cầm rựa lại lục tục lên nương tỉa bắp. Sự bình yên và tinh khôi ấy đã níu giữ trọn vẹn tâm trí ông. Đêm đó, bên ngọn đèn dầu leo lét giữa núi rừng, những cảm xúc chân thành nhất đã tự cất lời. Không cần gọt giũa cầu kỳ, những câu hát đầu tiên ra đời: “Khi ông mặt trời thức dậy, mẹ lên rẫy, em đến trường...”.

Tác phẩm mang trong mình một thông điệp vô cùng sâu sắc về tình yêu thương và khát vọng vươn lên. Không chỉ có niềm vui đi học của con trẻ, bài hát còn khắc họa bức tranh xóa mù chữ cảm động của hai thế hệ. Ban ngày mẹ lên nương làm lụng vất vả nhưng khi đêm xuống, dưới ánh đèn dầu miệt mài, mẹ lại đến lớp học chữ. “Mẹ đến lớp bên ánh đèn, bản làng em rộn vang khúc hát/Niềm tin bao la mẹ viết trang đầu...” - ánh sáng tri thức cất lên từ lớp học đêm ấy chính là chiếc chìa khóa mở ra tương lai, là điểm tựa để người mẹ gửi gắm niềm tin vào bước đường trưởng thành của con mình.

Nhớ lại mạch cảm xúc năm xưa, nhạc sĩ Nguyễn Huy Hùng từng bộc bạch: “Không hiểu sao lúc đó mọi thứ diễn ra trước mắt tôi thật ấn tượng, trong trẻo. Ngay đêm hôm đó, tôi hoàn thành ca khúc “Niềm vui của em”. Mỗi lần nhớ lại, cảm xúc ấy vẫn ngỡ như ngày hôm qua. Tôi luôn muốn trải lòng mình để hòa cùng nhịp đập với thế giới trong trắng của tuổi thơ”.

Cái hay và cái đẹp của “Niềm vui của em” nằm ở chính sự giản dị. Nhạc sĩ Nguyễn Huy Hùng không dùng những kỹ thuật thanh nhạc phức tạp hay những từ ngữ xa xôi. Ca từ của bài hát như những lời kể chuyện tự nhiên, bắt gặp những hình ảnh rất thực của núi rừng: “hạt sương long lanh nhẹ thấm trên vai”, “nụ hoa xinh tươi luôn hé môi cười”, hay tiếng “con gà rừng gáy đâu đây”. Giai điệu mượt mà, trong sáng, vừa có nhịp điệu tung tăng của bước chân em nhỏ, vừa có độ sâu lắng của tình mẹ bao la.

Một điểm đặc biệt khiến ca khúc có sức sống bền bỉ là nhạc sĩ không gắn bài hát với một địa danh cụ thể nào. Nhờ vậy, “Niềm vui của em” trở thành tiếng hát chung cho tất cả trẻ em vùng cao trên khắp mọi miền Tổ quốc. Bất kỳ ai nghe bài hát cũng tìm thấy ở đó sự ấm áp, thân thương của tuổi thơ. Đã có nhiều ca sĩ thể hiện thành công bài hát này như Hiền Thục, Xuân Mai, hay em Nguyễn Hoàng Mây Linh - người từng giành giải Nhất Hội thi “Tiếng hát học sinh - sinh viên toàn quốc 2007”.

Điều kỳ diệu là qua hàng thập kỷ, ca khúc vượt khỏi khuôn khổ của một bài hát thiếu nhi truyền thống để trở thành một hiện tượng văn hóa đại chúng trên không gian số. Nhiều ca sĩ trẻ và những người sáng tạo nội dung đình đám như Hương Ly hay nhà sáng tạo nội dung Chan La Cà đã chọn “Niềm vui của em” để làm mới bằng những bản phối hiện đại nhưng vẫn giữ trọn nét mộc mạc nguyên bản.

Những video âm nhạc và thước phim trải nghiệm đời thực ghi lại cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ cùng nụ cười rạng rỡ của trẻ em miền núi trên nền nhạc ca khúc này nhanh chóng “gây bão” mạng xã hội, thu hút hàng triệu lượt xem. Hình ảnh các em nhỏ người Mông, Dao, Tày với ánh mắt trong veo giữa sương mờ núi rừng hòa quyện cùng giai điệu truyền cảm đã chạm đến trái tim của đông đảo người trẻ, khơi gợi tình yêu quê hương và tinh thần sẻ chia đối với giáo dục vùng cao.

Cô giáo Hoàng Thị Huệ, Trường Tiểu học Yên Lâm, xã Yên Phú một người đã có hơn 10 năm gắn bó với điểm trường vùng cao Tuyên Quang, xúc động chia sẻ: “Mỗi lần đến ngày khai giảng hay dạy bài hát này cho các em học sinh, tôi lại thấy sống mũi mình cay cay. Bài hát giản dị, đúng từng nét vẽ về cuộc sống nơi đây. Giai điệu bài hát giúp chúng tôi có thêm động lực để cắm bản, gieo chữ giữa ngàn mây”.

Mùa khai trường lại về trên khắp các bản làng ngàn mây. Tiếng trống trường giục giã hòa cùng giai điệu “Niềm vui của em” vang lên giữa đại ngàn như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu sắc về trách nhiệm của cộng đồng đối với giáo dục vùng cao. Tác phẩm của nhạc sĩ Nguyễn Huy Hùng không chỉ là một tác phẩm âm nhạc thiếu nhi nổi tiếng, mà còn là khúc ca tôn vinh ánh sáng tri thức, nâng niu những ước mơ thơ ngây để đưa các em “vào đời đẹp những ước mơ”.

Diệu Kỳ