Những lưu ý để tránh sập bẫy lừa đảo

“Kịch bản cũ”, chiêu trò mới

Người dân cần cảnh giác với lừa đảo trực tuyến. Ảnh minh họa: NCA

Lợi dụng dịp nghỉ lễ kéo dài, nhu cầu giao dịch trực tuyến tăng cao, tội phạm mạng gửi link độc hại và mạo danh ngân hàng để lừa đảo.

Các kịch bản thường được xây dựng theo hướng tạo tâm lý cấp bách, như thông báo tài khoản có dấu hiệu bất thường, yêu cầu xác minh tài khoản, cập nhật sinh trắc học hoặc mở khóa giao dịch.

Phổ biến trong dịp nghỉ lễ là mời đặt vé máy bay, khách sạn, tour du lịch hoặc mua sắm trực tuyến, với giá rẻ, ưu đãi giới hạn, hoặc tạo áp lực tâm lý như “chỉ còn vài suất cuối cùng”, “chốt đơn ngay để giữ giá”... để khách nhanh chóng chuyển tiền.

Đặc biệt, mức giá được quảng cáo không thấp quá phi lý, mà chỉ thấp hơn thị trường một khoảng vừa đủ để tạo cảm giác “săn được deal tốt”, qua đó giảm sự nghi ngờ của nạn nhân.

Sau khi nhận tiền đặt cọc, đối tượng gửi cho khách hàng hình ảnh xác nhận, hóa đơn điện tử, mã booking hoặc mã đặt phòng. Khi khách tin rằng mình đã có vé hoặc phòng, đối tượng tiếp tục yêu cầu chuyển phần tiền còn lại. Chỉ khi nạn nhân đến sân bay hoặc khách sạn mới biết mình là nạn nhân.

Điểm đáng chú ý, đối tượng lừa đảo lập hàng loạt fanpage và website giả mạo các thương hiệu du lịch, hãng hàng không lớn, sử dụng hình ảnh, logo và thông tin của doanh nghiệp thật, sao chép cả giao diện web để dẫn dụ khách hàng thực hiện các thao tác thanh toán vào tài khoản cá nhân hoặc tài khoản trung gian không rõ nguồn gốc.

Với trường hợp giả danh nhân viên ngân hàng, đối tượng tiếp cận nạn nhân với lý do hỗ trợ mở tài khoản, mở thẻ hoặc tham gia chương trình ưu đãi; sử dụng AI để giả mạo cuộc gọi, hình ảnh. Sau đó, đối tượng yêu cầu cung cấp thông tin căn cước công dân, dữ liệu cá nhân hoặc xác thực khuôn mặt để “hoàn tất hồ sơ”.

Ngoài ngân hàng, đối tượng xấu còn mạo danh cán bộ thuế hoặc cơ quan nhà nước để hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng giả, từ đó kiểm soát điện thoại và đánh cắp thông tin…

Thông tin từ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), 6 tháng đầu năm nay, ghi nhận 959 vụ lừa đảo trực tuyến, giảm 56% so với cùng kỳ 2025; thiệt hại được ghi nhận ước tính khoảng 1.500 tỷ đồng, giảm khoảng 38%.

Ghi nhớ “quy tắc 5 giây” và “15 phút vàng”

Các nhóm tội phạm mạng ứng dụng công nghệ Deepfake để lừa đảo trực tuyến. Ảnh: NCA

Điểm chung của những kịch bản này là tạo áp lực về thời gian để nạn nhân không kịp kiểm chứng. Vừa qua, nhiều ngân hàng, hãng hàng không đã liên tiếp đưa ra cảnh báo, khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác. Trong đó, các ngân hàng khuyến cáo khách hàng không cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin tài khoản, căn cước công dân hoặc dữ liệu khuôn mặt cho người tự xưng là nhân viên ngân hàng qua điện thoại, tin nhắn hay mạng xã hội. Các hãng hàng không khuyến cáo hành khách cảnh giác với các lời mời chào vé máy bay giá rẻ bất thường trên mạng xã hội.

Người dùng nên tự truy cập website hoặc ứng dụng chính thức thay vì nhấp vào link được gửi. Với các khoản tiền lớn, việc gọi trực tiếp đến hotline được công bố trên kênh chính thức để xác nhận thông tin có thể mất thêm vài phút, nhưng giúp tránh thiệt hại lớn.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, một chuyến du lịch hiện nay để lại rất nhiều dấu vết số. Từ lúc đặt vé, khách hàng có thể cung cấp họ tên, số điện thoại, ngày sinh, thông tin giấy tờ tùy thân, email, thông tin chuyến bay, lịch trình, nơi lưu trú và phương thức thanh toán.

Nếu giao dịch được thực hiện trên một website hoặc fanpage giả, những dữ liệu cá nhân này sẽ bị thu thập có thể được sử dụng cho những cuộc gọi giả danh ngân hàng, cơ quan chức năng, hãng hàng không hoặc khách sạn trong những lần tiếp theo…

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu cho biết, nhận thức của người dân về lừa đảo trực tuyến đã được cải thiện đáng kể nhờ hoạt động tuyên truyền, cảnh báo và xử lý của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, việc bị lừa đảo trên không gian mạng vẫn xảy ra, trong đó có những vụ việc thiệt hại lên tới hàng tỷ đồng, cho thấy lừa đảo trực tuyến đang trở nên nguy hiểm hơn nhờ sự hỗ trợ của AI để cá nhân hóa kịch bản theo từng nạn nhân.

Do vậy, người dân cần ghi nhớ “quy tắc 5 giây" để nhận diện nhanh các hình thức lừa đảo phổ biến, gồm: Cuộc gọi mạo danh cơ quan chức năng để gây áp lực, tin nhắn chứa link hoặc mã QR dẫn đến website giả mạo, các kịch bản dụ dỗ tình cảm hoặc đầu tư có sử dụng công nghệ Deepfake để giả dạng hình ảnh, giọng nói.

Đáng chú ý, ngay cả những người có trình độ cao vẫn có thể sập bẫy, bởi tội phạm hiện nay tổ chức rất bài bản, chuyên thu thập dữ liệu cá nhân và danh sách bạn bè để xây dựng "bản đồ mối quan hệ", từ đó tạo ra những cái bẫy tâm lý cực kỳ tinh vi.

Để tự bảo vệ mình, chuyên gia khuyến cáo người dùng cần hạn chế công khai hình ảnh cá nhân, thông tin gia đình và danh sách bạn bè trên mạng xã hội nhằm triệt tiêu nguồn dữ liệu của kẻ xấu.

Trong trường hợp nghi ngờ hoặc đã lỡ sa bẫy, người dùng phải tận dụng tối đa "15 phút vàng" để xử lý với các bước cấp bách cần thực hiện ngay lập tức, như: Dừng mọi tương tác với đối tượng, cô lập thiết bị hoặc tài khoản có nguy cơ, liên hệ ngân hàng để khóa thẻ, đồng thời thay đổi toàn bộ mật khẩu và phương thức xác thực. Việc lưu lại bằng chứng như tin nhắn, số điện thoại và lịch sử giao dịch cũng là yếu tố then chốt để phục vụ điều tra.

Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, trong vòng 1 tháng (từ cuối tháng 6 sang cuối tháng 7-2026), hệ thống cảnh báo giao dịch thanh toán SIMO đã ghi nhận khoảng 460 triệu lượt khách hàng được cảnh báo và khoảng 105 triệu giao dịch được ngăn chặn.

Do vậy, việc kết nối dữ liệu liên thông giữa ngân hàng và các cơ quan chức năng để đưa ra cảnh báo thời gian thực, giúp bảo vệ người dùng một cách chủ động và hiệu quả hơn.