Nhân lực công nghệ - Động lực cho tăng trưởng mới

Trong cuộc cạnh tranh bằng tri thức và công nghệ, lợi thế của một thành phố không chỉ được đo bằng quy mô hạ tầng hay dòng vốn đầu tư, mà còn được quyết định bởi chất lượng nguồn nhân lực. Khi ngày càng nhiều người trẻ lựa chọn các ngành STEM, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vi mạch, khoa học dữ liệu hay robot, Hà Nội đang đứng trước cơ hội quan trọng để chuẩn bị nguồn nhân lực cho giai đoạn phát triển mới.

Nguồn nhân lực công nghệ sẽ là động lực cho tăng trưởng mới của Thủ đô. Ảnh: M.H

Tuy nhiên, Hà Nội vẫn đang đối mặt với một nghịch lý: Doanh nghiệp luôn trong tình trạng thiếu kỹ sư và nhân lực công nghệ, trong khi không ít sinh viên lại lo ngại khó tìm được việc làm phù hợp với chuyên môn sau khi tốt nghiệp. Để nguồn nhân lực công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng của Thủ đô, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết.

Khách mời tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Chương trình Hà Nội chuyển động với chủ đề “Nhân lực công nghệ - Động lực cho tăng trưởng mới” sẽ có sự tham gia của hai khách mời: PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội và Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Các khách mời sẽ phân tích những cơ hội, thách thức và đề xuất giải pháp phát triển nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao, góp phần biến lựa chọn của người trẻ hôm nay thành động lực tăng trưởng mới của Thủ đô.

Ngành công nghệ - lựa chọn ưu tiên của nhiều bạn trẻ

Cách đây vài năm, nhiều học sinh vẫn ưu tiên các ngành kinh tế, tài chính hay quản trị, nhưng hiện nay, các ngành công nghệ lại trở thành lựa chọn của rất nhiều bạn trẻ.

Chia sẻ về những yếu tố đang tạo nên sự thay đổi ấy, Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, số lượng thí sinh đăng ký vào các ngành công nghệ, kỹ thuật năm nay tăng lên so với các năm trước là một tín hiệu rất vui. Tín hiệu khả quan này không phải tự nhiên có, mà là kết quả chung của cả hệ thống chính trị với quyết tâm rất cao trong thời gian qua, được thể hiện thông qua nhiều nghị quyết của Đảng và Chính phủ. Đặc biệt, đó còn là sự nỗ lực của cả hệ thống trong việc thu hút các doanh nghiệp nước ngoài đến đầu tư tại Việt Nam, đồng thời kêu gọi các doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp.

Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội trao đổi tại chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

"Trong thời gian tới, chúng ta mong muốn biến Việt Nam trở thành một trung tâm chế tạo và sản xuất trên toàn cầu, đồng thời đóng vai trò dẫn dắt trong khu vực. Tín hiệu này cho thấy chúng ta đã thuyết phục được người dân. Sự thuyết phục ấy thể hiện rõ qua việc các gia đình và các em học sinh đã đặt niềm tin vào định hướng này - năm nay có trên 53% thí sinh đặt nguyện vọng đăng ký. Đây là một khởi đầu rất tốt và lạc quan, nhưng trong thời gian tới, chúng ta sẽ còn phải nỗ lực hơn rất nhiều để đạt được các mục tiêu đã đề ra", Giáo sư Chử Đức Trình nói.

Sự chuyển dịch mang tính chiến lược của cơ cấu nhân lực

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Trao đổi về phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhận định, xu hướng người trẻ lựa chọn các ngành khoa học, công nghệ, bán dẫn, vi mạch, trí tuệ nhân tạo, đường sắt hay năng lượng hạt nhân (STEM) là một tín hiệu đáng mừng, phản ánh sự chuyển dịch có cơ sở và mang tính bền vững của cơ cấu nhân lực.

Theo PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, mọi chiến lược phát triển đều phải bắt đầu từ nguồn nhân lực. Trước đây, xã hội từng lo ngại khi nhiều người trẻ tập trung vào các ngành kinh tế, quản trị kinh doanh, đây là những lĩnh vực được cho là học dễ tiếp cận và không quá khó. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy xu hướng đã thay đổi khi hơn 50% người trẻ lựa chọn theo đuổi STEM.

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa cho rằng, sự thay đổi này trước hết thể hiện tư duy thực tiễn hơn trong lựa chọn nghề nghiệp của người trẻ. Thay vì chạy theo những giá trị mang tính trào lưu, họ đang hướng tới con đường dài hạn, gắn với năng lực bản thân, nhu cầu xã hội và định hướng phát triển của đất nước.

Bên cạnh đó, xu hướng này cũng cho thấy các chủ trương, chính sách về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã dần đi vào cuộc sống. Việc đào tạo nguồn nhân lực ngày càng gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, thị trường và xu hướng hội nhập, thay vì tách rời như trước đây.

Trong bối cảnh Hà Nội xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ đạo để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, theo PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, yêu cầu đặt ra không chỉ là đầu tư hạ tầng hay các dự án lớn, mà quan trọng hơn là xây dựng đội ngũ nhân lực đủ năng lực làm chủ và sáng tạo công nghệ.

Từ đó, PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa khẳng định, sự dịch chuyển của người trẻ sang các ngành STEM không đơn thuần là phản ứng trước nhu cầu thị trường hay các lĩnh vực “hot” như bán dẫn, dữ liệu lớn, mà là biểu hiện của một quá trình chuyển dịch cơ cấu nhân lực mang tính chiến lược, phù hợp với định hướng phát triển dài hạn của đất nước.

Ngành công nghệ đòi hỏi nền tảng rất vững

Có ý kiến cho rằng nhiều học sinh đang chọn ngành vì thấy AI, bán dẫn hay dữ liệu lớn là những lĩnh vực "hot". Nhưng công nghệ cũng là những ngành đòi hỏi nền tảng rất vững và quá trình học tập không hề dễ dàng. Vậy điều đáng lo nhất phía sau "làn sóng" người trẻ chọn công nghệ hiện nay là gì?

Trao đổi về nội dung này, Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh: "Trước xu hướng người trẻ chuẩn bị bước vào các ngành công nghệ mũi nhọn như Trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn hay dữ liệu lớn, có một số điều quan trọng mà chúng ta phải chuẩn bị.

Phòng thí nghiệm công nghệ cao tại Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Thứ nhất, về phía các cơ sở giáo dục đào tạo, cần chuẩn bị những chương trình đào tạo tốt hơn, cũng như hệ thống thực hành, thực tập chất lượng hơn để đáp ứng cho nguồn nhân lực sinh viên khi dấn thân vào các công việc cụ thể sau này. AI phát triển rất mạnh mẽ, tuy nhiên, AI hay các công nghệ tiên tiến khác đều không thể thay thế con người. Chúng ta phải là những người thông minh để sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, giúp nâng cao năng lực vốn có của con người. Muốn làm được như vậy, người trẻ cần phải được đào tạo bài bản dựa trên các kiến thức và kỹ năng tốt nhất.

Thứ hai, về phía hệ thống và thị trường lao động, khi số lượng sinh viên tốt nghiệp các lĩnh vực STEM, chế tạo gia tăng trong thời gian tới, thách thức đặt ra là cả hệ thống phải tạo ra đủ chỗ làm việc phù hợp nhằm thu hút và sử dụng lực lượng lao động trẻ này hiệu quả nhất. Đây chính là bài toán lớn cần phải triển khai ngay.

Quả thực, trí tuệ nhân tạo đang thay đổi rất nhanh cấu trúc việc làm. Chia sẻ quan điểm về nội dung: "Chúng ta nên chuẩn bị nguồn nhân lực để cạnh tranh với AI, hay để làm việc cùng AI", Giáo sư Chử Đức Trình lưu ý, làm việc với AI không chỉ là sử dụng công cụ, mà bản chất là làm việc để cạnh tranh với các quốc gia khác, với những con người khác cũng đang sử dụng AI.

"Chúng ta hoàn toàn có thể tự tin nếu đào tạo được nguồn nhân lực biết cách tối ưu hóa các công cụ AI trong điều kiện cho phép để đạt được mục tiêu mong muốn. Thách thức lớn nhất chính là làm sao để nguồn nhân lực của chúng ta cạnh tranh sòng phẳng được với những con người ở các quốc gia khác - những người vốn đang sở hữu nhiều công cụ mạnh mẽ và điều kiện tốt hơn chúng ta rất nhiều", Giáo sư Chử Đức Trình nói.

Ba trụ cột chính sách để biến “làn sóng” chọn ngành công nghệ thành lợi thế dài hạn

Để xu hướng người trẻ lựa chọn các ngành công nghệ hôm nay thành lợi thế cạnh tranh của Hà Nội trong 10 đến 20 năm tới, PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng chính sách phải đi trước một bước, với những giải pháp đủ mạnh và thực chất.

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội trao đổi tại chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Theo PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, trước hết cần nhìn nhận đây là “niềm vui có cơ sở”, nhưng đi kèm là một bài toán nghiêm túc đặt ra cho Thủ đô trong việc chuẩn bị nguồn lực và cơ chế để nuôi dưỡng, phát triển đội ngũ này. Nếu không có chính sách phù hợp, lợi thế ban đầu rất dễ bị phân tán trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực ngày càng gay gắt. PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa nhấn mạnh ba việc quan trọng Hà Nội cần làm ngay.

Thứ nhất, tập trung nâng cao năng lực đào tạo của các trường đại học, đặc biệt theo hướng gắn với thực tiễn. Trong bối cảnh nhiều cơ sở giáo dục đang thực hiện cơ chế tự chủ, còn không ít khó khăn về nguồn lực, thành phố cần có chính sách hỗ trợ về tài chính, hạ tầng và điều kiện nghiên cứu. Đồng thời, phải thúc đẩy mô hình liên kết “ba nhà” (Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp), trong đó doanh nghiệp đặt bài toán, còn nhà trường tham gia giải “bài toán”, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo và khả năng thích ứng của sinh viên.

Thứ hai, khơi thông cơ chế, tạo môi trường để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo gắn chặt hơn với nhu cầu phát triển. Theo ông, không thể duy trì cách đào tạo thuần túy, tách rời thị trường. Hà Nội cần chủ động phối hợp với các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Giáo dục và Đào tạo, để hoàn thiện thể chế, giúp các trường đại học và trung tâm đổi mới sáng tạo hoạt động linh hoạt, hiệu quả hơn, tiến gần hơn tới thực tiễn.

Thứ ba, xây dựng chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài một cách thực chất. Hà Nội có lợi thế lớn về hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu, song việc giữ chân và thu hút người giỏi đòi hỏi những cơ chế đủ sức cạnh tranh, từ thu nhập, nhà ở đến môi trường làm việc và cơ hội thăng tiến.

“Trong bối cảnh cạnh tranh nguồn nhân lực là câu chuyện sống còn, người giỏi sẽ có quyền lựa chọn nơi làm việc tốt nhất. Nếu không có chính sách đủ hấp dẫn, rất khó giữ chân nhân tài”, ông Nghĩa nhấn mạnh.

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa cũng cho rằng, với những cơ chế đặc thù từ Luật Thủ đô năm 2026, Hà Nội đang có cơ hội mở rộng “dư địa” chính sách để tạo đột phá. Khi cơ chế được khơi thông và nguồn lực con người được phát huy đúng mức, mục tiêu tăng trưởng hai con số không phải là điều xa vời.

“Đào tạo thích nghi” và tầm nhìn về một xã hội học tập

Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Hiện không ít doanh nghiệp cho rằng, sinh viên mới tốt nghiệp vẫn phải mất một thời gian để đào tạo lại trước khi có thể tham gia công việc. Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ -Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, thuật ngữ "đào tạo lại" không thực sự phù hợp với bối cảnh thực tế mà nên gọi đó là "đào tạo thích nghi".

Giáo sư Chử Đức Trình chia sẻ, các chương trình đào tạo từ bậc dạy nghề đến đại học và sau đại học hiện nay được thiết kế cho một tập hợp việc làm hoặc cho cả một hệ sinh thái doanh nghiệp, thay vì chỉ nhắm đến một vị trí cụ thể. Chính vì vậy, sinh viên tốt nghiệp không thể khớp ngay lập tức vào một vị trí công việc nhất định mà cần có thời gian để thích nghi với văn hóa, bối cảnh công nghệ và các công cụ riêng biệt của từng đơn vị.

Theo ông, thời gian thích nghi thông thường kéo dài từ 3 đến 6 tháng tùy thuộc vào khoảng cách giữa chương trình đào tạo của nhà trường và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đây là một quá trình hoàn toàn bình thường mà mọi doanh nghiệp và người lao động đều trải qua.

Trong định hướng giáo dục, Giáo sư Chử Đức Trình nhấn mạnh, các chương trình đào tạo đều phải hướng tới hai mục tiêu song hành: Giúp sinh viên nhanh chóng tham gia thị trường lao động nhưng đồng thời phải có khả năng "sống lâu, sống dài" với nghề.

Giáo sư Chử Đức Trình cảnh báo rủi ro nếu chỉ đào tạo thích ứng ngay với công việc hiện tại mà bỏ qua các kiến thức và kỹ năng cơ bản. Ông dẫn chứng, có nhiều người sau 10 đến 15 năm tốt nghiệp không còn giữ được vị trí việc làm đúng chuyên môn hoặc phải chuyển sang làm những công việc hoàn toàn không phù hợp với trình độ đào tạo ban đầu.

Để giải quyết bài toán này, theo Giáo sư Chử Đức Trình, các chương trình đào tạo cần phải gắn kết chặt chẽ giữa kiến thức, kỹ năng cơ bản với các hoạt động thực hành, thực tập tại doanh nghiệp.

Một yếu tố then chốt khác được Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ -Đại học Quốc gia Hà Nội đề cập là khả năng học tập suốt đời của mỗi cá nhân. Theo ông, mỗi người cần tự nhận thức được những kỹ năng mình còn thiếu hụt và sự thay đổi của xã hội để kịp thời thích ứng.

“Ngay cả những người đã đi làm và trở thành trụ cột trong doanh nghiệp vẫn cần phải duy trì tinh thần học tập. Tầm nhìn xa hơn là xây dựng một xã hội học tập, nơi không chỉ người trẻ mà cả người trưởng thành và người già đều không ngừng trau dồi tri thức”, Giáo sư Chử Đức Trình chia sẻ.

Nhà nước phải dẫn dắt liên kết nhà trường - doanh nghiệp

Theo PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường lao động, cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, trong đó Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, tạo "cú hích" về chính sách để phát triển nguồn nhân lực chất lượng.

Các trường cao đẳng, đại học đổi mới chương trình đào tạo, tích hợp kỹ năng số, bố trí cho sinh viên thực hành để có nguồn nhân lực chất lượng cao. Ảnh: HNIVC

Sự gắn kết thực chất giữa nhà trường và doanh nghiệp chỉ có thể hình thành khi có những cơ chế đủ mạnh và những "cú hích" về chính sách. Trong bối cảnh Hà Nội đang chuyển mình mạnh mẽ với quyết tâm phát triển trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, động lực tăng trưởng của cả nước, thành phố cần tiếp tục ban hành các cơ chế thông thoáng hơn để thúc đẩy hợp tác giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa cho rằng, hai bên chỉ có thể hợp tác bền vững khi cùng nhìn thấy lợi ích và cùng chia sẻ nguồn lực. Vì vậy, cần tháo gỡ các rào cản về cơ chế, đặc biệt trong quản lý tài sản công, quản lý ngân sách và sử dụng nguồn lực, tránh tình trạng các nguồn lực bị lãng phí chỉ vì e ngại vướng mắc về quy định. Mục tiêu của cơ chế này là tạo điều kiện để sinh viên được tiếp cận, thực hành với những công nghệ mới nhất, đồng thời giúp doanh nghiệp chủ động tìm kiếm, đặt hàng các trường đào tạo nguồn nhân lực cho cả nhu cầu hiện tại và các ngành nghề của tương lai. Sinh viên cần được trang bị nền tảng công nghệ, kỹ thuật vững chắc nhưng phải có khả năng thích ứng, đổi mới và học tập suốt đời trước sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động.

Theo PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, doanh nghiệp cần đóng vai trò dẫn dắt trong việc định hướng nhu cầu nhân lực, bởi rất khó để đội ngũ giảng viên vừa đảm bảo tính hàn lâm, chuẩn mực trong đào tạo, vừa theo kịp toàn bộ những biến động của thị trường. Vì vậy, nhà trường và doanh nghiệp cần gặp nhau trong quá trình xây dựng chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Việc thiết lập cơ chế kết nối giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp là trách nhiệm của Nhà nước, trong đó chính quyền địa phương giữ vai trò then chốt. Nếu Hà Nội coi phát triển nguồn nhân lực là một trọng tâm chiến lược, các trường đại học sẽ thuận lợi hơn trong đào tạo, doanh nghiệp cũng giảm khó khăn trong tuyển dụng và phát triển nhân lực chất lượng cao.

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa nhấn mạnh, đây không phải là câu chuyện riêng của các trường đại học hay doanh nghiệp mà là bài toán phát triển của Thủ đô. Để đón làn sóng đầu tư, xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng, chính quyền, nhà trường và doanh nghiệp cần cùng ngồi lại, chia sẻ trách nhiệm, tháo gỡ vướng mắc và xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực với tầm nhìn dài hạn.

Tự chủ đại học cần đi đôi với văn hóa trách nhiệm và quản trị tinh gọn

Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Theo Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội), với sự quyết tâm của Đảng và Chính phủ, các cơ sở giáo dục đại học dự kiến nhận được nhiều nguồn lực đầu tư hơn trong thời gian tới. Khi bài toán tự chủ đại học được tháo gỡ, trọng trách đặt lên vai các nhà trường chính là kỷ luật lao động và tính tự chủ.

Giáo sư Chử Đức Trình cho biết, biểu hiện rõ nét nhất của sự tự chủ chính là văn hóa hành động, văn hóa học tập và nghiên cứu khoa học trong mỗi đơn vị. Đặc biệt, điều cốt yếu là lao động một cách trách nhiệm: Trách nhiệm với bản thân, với người học, với xã hội và cao cả hơn là trách nhiệm quốc gia.

Để hiện thực hóa những mục tiêu trên, theo Giáo sư Chử Đức Trình, mỗi thành viên trong hệ thống giáo dục cần thực hành sâu sắc tinh thần làm chủ tập thể. Cụ thể, người học phải làm chủ bài học, chủ động học tập để có kiến thức thực sự cho bản thân chứ không chỉ dừng lại ở việc đi thi; người dạy phải làm chủ và liên tục cập nhật bài giảng để tránh sự lạc hậu; còn người quản trị phải khai thác được triệt để sự sáng tạo và thế mạnh của từng bên liên quan, giúp người thầy có thể tập trung giảng dạy thay vì phải xử lý quá nhiều thủ tục hành chính.

Giáo sư Chử Đức Trình chia sẻ, hiện nhiều trường đã áp dụng mô hình quản trị tinh gọn để khuếch đại vai trò của các bên liên quan. Riêng tại Trường Đại học Công nghệ, trong thời gian tới sẽ áp dụng mô hình quản trị hành chính tập trung, hướng tới sự hiệu quả và chuyên nghiệp.

Bàn về mối quan hệ trong "tam giác" phát triển, theo Giáo sư Chử Đức Trình, doanh nghiệp đóng vai trò là trung tâm - nơi thu hút và sử dụng lao động hiệu quả để tạo ra sản phẩm chiếm lĩnh thị trường toàn cầu. Trong mối quan hệ này, thể chế đóng vai trò kiến tạo chính sách, còn nhà trường có nhiệm vụ tạo ra sản phẩm đào tạo tốt nhất thông qua hệ thống quản trị hiệu quả và tinh gọn nhất.

Doanh nghiệp cần trở thành đối tác đồng kiến tạo với đại học

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, để doanh nghiệp thực sự coi đại học là đối tác chiến lược trong nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển nhân lực, cần thay đổi tư duy từ "đào tạo là chi phí" sang "đầu tư cho nguồn nhân lực là đầu tư cho sự phát triển bền vững".

Theo ông Đỗ Chí Nghĩa, cộng đồng doanh nghiệp hiện nay rất đa dạng, từ các tập đoàn lớn có tầm nhìn dài hạn đến các doanh nghiệp nhỏ, khởi nghiệp với nguồn lực còn hạn chế. Vì vậy, không thể áp dụng một mô hình hay yêu cầu giống nhau đối với tất cả doanh nghiệp. Tuy nhiên, về tổng thể, doanh nghiệp không thể tách rời các cơ sở đào tạo, cũng như các trường đại học không thể đứng ngoài nhu cầu của thị trường lao động.

Trong bối cảnh công nghệ và thị trường lao động liên tục thay đổi, doanh nghiệp cần chủ động tham gia vào quá trình đào tạo thay vì chỉ chờ tuyển dụng nguồn nhân lực sau khi tốt nghiệp. PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa cho rằng, mô hình "đồng kiến tạo trí thức" cần được thúc đẩy, trong đó doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình đào tạo, đặt hàng nhân lực theo nhu cầu và đồng hành cùng nhà trường trong quá trình đào tạo.

Bên cạnh đó, các trường đại học cần phát huy vai trò là trung tâm kết nối và tập hợp nguồn lực trí thức của xã hội. Nhà trường không nên giới hạn hoạt động đào tạo trong đội ngũ giảng viên hiện có mà cần mở rộng hợp tác, mời chuyên gia, doanh nhân, kỹ sư, nghệ nhân và những người có kinh nghiệm thực tiễn tham gia giảng dạy, hướng dẫn sinh viên. Qua đó, hoạt động đào tạo sẽ gắn chặt hơn với yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường.

Đồng thời, các trường cần chủ động giải quyết những "đầu bài" do doanh nghiệp và địa phương đặt ra, từ nghiên cứu công nghệ đến các vấn đề phát triển đô thị như ngập úng, ùn tắc giao thông hay môi trường. Việc liên kết giữa các cơ sở đào tạo để giải quyết những bài toán lớn sẽ giúp nâng cao giá trị nghiên cứu, tăng khả năng ứng dụng vào thực tiễn, tạo động lực phát triển cho cả doanh nghiệp và Thủ đô.

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa nhấn mạnh, sự hợp tác giữa doanh nghiệp và trường đại học cần được xây dựng trên tinh thần tự nguyện, chủ động và tin cậy lẫn nhau. Khi hai bên cùng đồng hành để giải quyết các bài toán phát triển của đất nước và Hà Nội, nhiều điểm nghẽn trong đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo sẽ từng bước được tháo gỡ, tạo nền tảng cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai.

Một hệ sinh thái công nghệ mạnh cần cả "đại bàng" và "chim sẻ"

Trao đổi về quan điểm một nền kinh tế muốn phát triển bền vững cần cả "đại bàng" và "chim sẻ", Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, để xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh, Việt Nam không chỉ cần những doanh nghiệp lớn mà còn phải đặc biệt quan tâm phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ - những đơn vị có khả năng thích ứng nhanh, đổi mới linh hoạt và tạo ra các sản phẩm ngách có sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội trao đổi tại chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Theo Giáo sư Chử Đức Trình, khi nhắc đến "đại bàng", người ta thường liên tưởng đến những doanh nghiệp quy mô lớn, sở hữu nhiều sản phẩm, thị trường rộng và lực lượng lao động đông đảo. Đây là những doanh nghiệp có vai trò dẫn dắt, tạo ra những đổi mới với phạm vi tác động lớn. Tuy nhiên, chính vì quy mô lớn nên việc chuyển đổi, thích ứng trước những thay đổi của thị trường thường không dễ dàng.

Trong khi đó, xung quanh các doanh nghiệp lớn luôn cần có hệ thống doanh nghiệp vệ tinh, hay các doanh nghiệp vừa và nhỏ - được ví như những "chim sẻ". Mặc dù có quy mô vốn và nhân lực khiêm tốn, nhưng các doanh nghiệp này lại có lợi thế lớn về sự linh hoạt, khả năng chuyển mình nhanh và thích nghi tốt với những biến động của xã hội cũng như thị trường.

Giáo sư Chử Đức Trình cho rằng, việc phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng tạo điều kiện thuận lợi để Nhà nước ban hành các chính sách hỗ trợ, đồng thời huy động hiệu quả các nguồn lực trong nhân dân. Nguồn lực ở đây không chỉ là nguồn vốn mà còn là trí tuệ, động lực, sức sáng tạo và tinh thần khởi nghiệp của người dân. Theo ông, đây chính là lực lượng quan trọng góp phần thúc đẩy sự phát triển của cả nền kinh tế.

Dẫn chứng từ kinh nghiệm quốc tế, Giáo sư Chử Đức Trình cho biết, tại nhiều quốc gia như Nhật Bản, khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng vai trò rất lớn trong nền kinh tế. Có những doanh nghiệp chỉ có vài nhân sự nhưng vẫn tạo ra những sản phẩm đặc sắc, có vị thế trên thị trường quốc tế.

Từ thực tiễn đó, ông cho rằng, trong thời gian tới, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái và thể chế để thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Theo ông, doanh nghiệp có thể nhỏ về quy mô, ít về nhân lực và nguồn vốn, nhưng khát vọng phải đủ lớn. Điều quan trọng không phải doanh nghiệp lớn hay nhỏ mà là phải tạo ra được những sản phẩm ngách có khả năng chiếm lĩnh thị trường toàn cầu.

Giáo sư Chử Đức Trình bày tỏ tin tưởng, nếu xây dựng được một hệ sinh thái phát triển hài hòa giữa các doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời khơi dậy được khát vọng sáng tạo của cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam sẽ có nhiều sản phẩm mang dấu ấn riêng vươn ra thế giới, góp phần đưa đất nước phát triển bền vững.

Hà Nội cần có tầm nhìn chiến lược trong hoạch định chính sách

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Trao đổi về chính sách phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, để phát triển bền vững, Hà Nội không chỉ thu hút các tập đoàn công nghệ lớn mà còn phải nuôi dưỡng cộng đồng startup và doanh nghiệp công nghệ trong nước.

Theo ông, một nền kinh tế muốn phát triển lâu dài cần có sự cộng hưởng của cả “đại bàng” và “chim sẻ”. Trong đó, các doanh nghiệp lớn đóng vai trò trụ cột, dẫn dắt thị trường, còn các doanh nghiệp nhỏ và khởi nghiệp tham gia vào chuỗi giá trị, tạo ra sự năng động và sức sống cho toàn hệ sinh thái.

“Từ thực tiễn nhiều quốc gia trong khu vực cho thấy, khi các doanh nghiệp lớn phát triển mạnh, họ không chỉ tạo ra giá trị trực tiếp mà còn kéo theo sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ trong hệ sinh thái. Đây là mối quan hệ tương hỗ, không thể tách rời”, PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa nhấn mạnh.

Từ góc độ chính sách, ông cho rằng Hà Nội cần có cách tiếp cận cân bằng và đồng bộ. Một mặt, thành phố phải quan tâm thu hút và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp lớn, các tập đoàn công nghệ với những “đầu bài” đủ lớn, đi kèm cơ chế, nguồn lực và môi trường thuận lợi để phát huy vai trò dẫn dắt.

Mặt khác, không thể bỏ quên khu vực doanh nghiệp nhỏ và startup. Đây là khu vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao nếu được hỗ trợ đúng cách. Theo đó, cần có các chính sách thiết thực về vốn, đầu tư, hạ tầng và môi trường kinh doanh, giúp các doanh nghiệp này phát triển bền vững, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính công bằng trong chính sách. Không nên chỉ ưu tiên doanh nghiệp lớn hay nhỏ, mà cần nhìn trên tổng thể hiệu quả và đóng góp cho nền kinh tế. Với vai trò là Thủ đô, Hà Nội cần có tầm nhìn chiến lược trong hoạch định chính sách, xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, trong đó các thành phần doanh nghiệp được kết nối, hỗ trợ lẫn nhau, góp phần tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Phòng thí nghiệm công nghệ cao tại Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Kiến tạo hệ sinh thái đủ mạnh để Hà Nội bứt phá về đổi mới sáng tạo

Trao đổi về định hướng đưa Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực trong 10 năm tới, Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, Hà Nội hiện đã là một trung tâm đổi mới sáng tạo. Điều quan trọng là tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng hệ sinh thái đủ mạnh để gia tăng giá trị, khẳng định vị thế và phát huy lợi thế trên nhiều lĩnh vực.

Ông cho rằng, với vai trò và thẩm quyền của mình, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để kiến tạo một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện, trong đó Nhà nước đóng vai trò tạo lập môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và xã hội cùng phát triển.

Đối với doanh nghiệp, cần có những chính sách phù hợp với từng nhóm đối tượng. Doanh nghiệp lớn cần được bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao và môi trường đầu tư thuận lợi. Trong khi đó, doanh nghiệp vừa và nhỏ cần được hỗ trợ ngay từ giai đoạn khởi đầu thông qua các nguồn vốn, cơ chế hỗ trợ và điều kiện phát triển.

Việc hình thành các không gian dùng chung còn tạo điều kiện để chia sẻ tri thức giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo. Ông cho rằng, tri thức chỉ thực sự được nhân lên thông qua chia sẻ và đây là yếu tố quan trọng để hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển bền vững.

Giáo sư Chử Đức Trình cũng cho rằng, Hà Nội không nên chỉ tập trung vào đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực công nghệ hay công nghiệp. Thành phố còn nhiều lợi thế cần được khai thác như nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến sau thu hoạch và đặc biệt là công nghiệp văn hóa. Theo ông, khi Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng có thể đưa các sản phẩm công nghiệp văn hóa ra thị trường quốc tế, đó sẽ là một dấu mốc quan trọng khẳng định vị thế của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Ông bày tỏ tin tưởng rằng, nếu xây dựng được một hệ sinh thái đồng bộ, phát huy được thế mạnh của nhiều lĩnh vực và tạo môi trường để tri thức, nguồn lực cùng được chia sẻ, Hà Nội sẽ không chỉ là trung tâm đổi mới sáng tạo về công nghệ mà còn trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo về văn hóa, xã hội của khu vực. Khi đó, thành phố sẽ có điều kiện cân bằng và phát triển hài hòa giữa các lĩnh vực như STEM, kinh tế, văn hóa, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

Thủ đô văn minh, hiện đại nhưng phải giữ trọn cốt cách văn hóa và lòng nhân ái

Các khách mời trao đổi tại chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội bày tỏ niềm tin tưởng sâu sắc vào thế hệ trẻ của Thủ đô. Ông kỳ vọng những người trẻ sẽ có sức bền, không nản lòng trước khó khăn và luôn có một tầm nhìn xa gắn liền với sự phát triển bền vững của Hà Nội cũng như của cả đất nước.

Đối với công tác quản lý, PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa kỳ vọng trong thời kỳ mới, các chính sách được ban hành sẽ lấy con người làm trung tâm, đặc biệt là cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài để cùng xây dựng một Hà Nội văn minh, hiện đại. Ông cho rằng, hình ảnh Thủ đô trong tương lai không đơn thuần là sự phát triển về công nghiệp, khoa học công nghệ hay đổi mới sáng tạo. Hà Nội phải giữ vững được cốt cách văn hóa, chiều sâu nhân văn và những giá trị bền vững. Đó là những giá trị để bạn bè quốc tế khi đến với Thủ đô phải nể trọng, còn đồng bào cả nước khi về Hà Nội sẽ cảm thấy xúc động và yêu hơn Tổ quốc mình.

Ông nhấn mạnh, dù kinh tế hay công nghệ có phát triển đến đâu, mọi hoạt động vẫn phải dựa trên nền tảng văn hóa và truyền thống văn hiến của Thủ đô. Điều này cần được thể hiện rõ nét trong cách ứng xử với con người, trong các dự án, công trình và cả trong việc hoạch định tương lai.

Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội khẳng định, không thể chạy theo những lợi ích cụ thể trước mắt hay sự dồn nén mà bỏ quên những giá trị cốt lõi, quý giá mà Hà Nội đã tích lũy, hội tụ qua bao nhiêu năm. Ông tin, lãnh đạo Thủ đô - những nhà hoạch định chính sách cùng thế hệ trẻ sẽ thấu hiểu điều này để luôn tạo ra những giá trị mới trong giai đoạn phát triển của một Thủ đô Văn hiến ngày hôm nay.

Xây dựng niềm tin và tinh thần làm chủ công nghệ để vươn tầm thế giới

Theo Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, các cơ sở giáo dục, đặc biệt là giáo dục đại học đóng vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa niềm tin vào sự phát triển lâu dài của Thủ đô và đất nước. Lãnh đạo các nhà trường cần nỗ lực xây dựng và vận hành những chương trình đào tạo dựa trên tầm nhìn đưa Việt Nam trở thành một quốc gia phát triển trong 5 đến 10 năm tới. Để đạt được mục tiêu đó, theo ông, chương trình đào tạo phải được thiết kế hay, khó với chuẩn đầu ra không chỉ phục vụ nhu cầu trước mắt mà phải mang tính bền vững cho tương lai.

Giáo sư Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Bàn về tính cạnh tranh của giáo dục, theo ông Chử Đức Trình, các cơ sở đào tạo phải xây dựng được những chương trình có thể so sánh với các chương trình đào tạo tương đương trên toàn cầu. Chia sẻ về thực tiễn tại đơn vị, ông cho biết: "Với Trường Đại học Công nghệ, chúng tôi đã thiết kế chương trình đào tạo và tất cả các chuẩn đầu ra đều so sánh được với những chương trình đào tạo số một trên thế giới".

Bên cạnh niềm tin, Giáo sư Chử Đức Trình đặc biệt lưu ý giới trẻ về tinh thần làm chủ, bao gồm làm chủ bản thân và làm chủ tập thể. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và máy tính đang hỗ trợ đắc lực cho con người, theo ông, sinh viên không nên lo lắng về việc công nghệ thay thế việc học.

Ngược lại, ông khuyên các bạn trẻ hãy coi AI và công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ đắc lực cho quá trình học tập. Theo ông, nếu người trẻ không dùng công nghệ để phục vụ cho những mục tiêu ngắn hạn như gian lận trong thi cử, mà biết tận dụng nó để phát triển bản thân, thì chắc chắn sẽ chạm đến thành công.

Ba cấp độ thành công của người trẻ

Chia sẻ về quá trình rèn luyện của sinh viên, Giáo sư Chử Đức Trình nhấn mạnh, bên cạnh những kỹ năng và kiến thức đã được nhà trường thiết kế, các bạn trẻ cần tăng cường việc đọc và học hỏi. Chỉ khi nào sinh viên đem được những kiến thức, kỹ năng học tập từ trong nhà trường ra ứng dụng xã hội thành công thì khi đó mới thực sự trở thành tài năng.

Theo ông, nếu tất cả kiến thức học tập xong chỉ để hướng đến điểm số, đạt điểm 9 hay điểm 10 thì như vậy mới chỉ thành công một nửa, thậm chí là không thành công.

“Điểm số không đem lại giá trị cho xã hội thì nó chỉ tạo ra cho mình sự tự tin giả tạo. Làm sao mà tài năng đó phải là tài năng cuối cùng tạo ra được sản phẩm”, Giáo sư khẳng định.

Đề cập đến vai trò của thế hệ trẻ trong sự phát triển chung, theo Giáo sư Chử Đức Trình, những sinh viên tài năng, bên cạnh việc thành công trong công việc cá nhân thì còn một nhiệm vụ rất quan trọng nữa là làm sao để sự thành công của mình kéo theo cả một tập thể thành công.

Ông khái quát về ba cấp độ thành công của người trẻ mà xã hội thường nhắc đến: Thứ nhất là dẫn dắt bản thân thành công; thứ hai là dẫn dắt đội nhóm thành công và thứ ba - rất quan trọng là dẫn dắt một tổ chức thành công.

Giáo sư Chử Đức Trình kỳ vọng, thời gian tới, thế hệ trẻ sẽ trở thành những người tài để dẫn dắt gia đình và đất nước đi đến thành công Chỉ khi đạt được những cấp độ đó, chúng ta mới thực sự giải quyết được bài toán về phát triển tài năng và đóng góp cho xã hội.