Nhận diện rủi ro, giữ đạo đức nghề báo thời công nghệ số

Đây là diễn đàn chuyên sâu giúp các cơ quan báo chí, nhà quản lý và đội ngũ phóng viên, biên tập viên nhận diện rủi ro pháp lý, cập nhật các quy định mới và đề ra giải pháp phòng ngừa vi phạm từ bên trong tòa soạn.

Mở rộng không gian hoạt động, siết quy trình biên tập

Tại tọa đàm, các đại biểu, chuyên gia và đại diện cơ quan báo chí trao đổi, phân tích những nội dung trọng tâm của Luật Báo chí và các quy định pháp luật có liên quan hoạt động báo chí.

Trong đó, tập trung làm rõ những điểm mới, nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Báo chí; các quy định về quản lý và cung cấp thông tin; trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan báo chí; vấn đề bảo hộ bản quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động báo chí; cũng như cơ chế pháp lý bảo vệ nhà báo khi tác nghiệp đúng quy định.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), nhấn mạnh: "Luật Báo chí mới mở rộng rất nhiều không gian hoạt động cho báo chí. Bên cạnh báo in, báo điện tử trên tên miền truyền thống, báo chí có quyền mở kênh nội dung trên không gian mạng. Đây là bước mở ra một hệ sinh thái mới, tạo thêm dư địa để báo chí đổi mới cách tiếp cận độc giả, ứng dụng công nghệ và phát triển các nguồn thu theo quy định".

Ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, phát biểu tại tọa đàm. (Ảnh: T.H)

Thông qua tọa đàm, những người làm báo còn nhận diện các hành vi và tình huống dễ phát sinh vi phạm hoặc trách nhiệm pháp lý trong thực tiễn báo chí, như đăng tải thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng, xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư và các quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Các đại biểu cũng trao đổi về những rủi ro phát sinh từ xu hướng giật gân, chạy theo lượt xem, khai thác thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội và những giới hạn pháp lý người làm báo cần lưu ý trong quá trình thu thập, xử lý và xuất bản thông tin.

Để hạn chế tối đa các sai sót, giải pháp then chốt được các đại biểu đưa ra là thiết lập quy trình kiểm tra, xác minh, biên tập chặt chẽ ngay từ bên trong tòa soạn. Cơ chế phối hợp ba bên giữa phóng viên, biên tập viên và lãnh đạo cơ quan báo chí cùng sự phân định rõ ràng trách nhiệm ở từng khâu xuất bản là chìa khóa duy trì tính chuẩn xác của thông tin.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của tính chính xác và nguyên tắc thượng tôn pháp luật trong thông tin báo chí, nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, chia sẻ: "Một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ được đo bằng khả năng đưa tin nhanh hay tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa, mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của sự thật, trách nhiệm và tính thượng tôn pháp luật. Cùng với pháp luật, đạo đức nghề nghiệp chính là 'hàng rào' đầu tiên giúp người làm báo tự nhận diện và phòng ngừa rủi ro".

Kiểm soát rủi ro dữ liệu trước làn sóng AI

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số đang mang lại những công cụ hỗ trợ đắc lực cho hoạt động báo chí. Tuy nhiên, việc lạm dụng công nghệ thiếu kiểm soát có thể kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về pháp lý, bản quyền và độ tin cậy của báo chí.

Việc ứng dụng AI đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối về nguồn gốc nội dung. Các sản phẩm báo chí có sự can thiệp của AI như hình ảnh minh họa hay đồ họa bắt buộc phải gắn nhãn công khai để độc giả nhận biết.

Đặc biệt, những hình ảnh chứa thông tin nhạy cảm, biểu tượng chính trị hoặc khuôn mặt nhân vật thực tế cần được hạn chế tối đa việc tạo tự động bằng AI nhằm tránh rủi ro biến dạng hình ảnh hoặc khiếu kiện pháp lý liên quan quyền cá nhân.

Chia sẻ về thực tiễn ứng dụng AI, ông Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử (Báo Nhân Dân), nhận định: "AI đang đóng vai trò là một trợ lý rất quan trọng, chẳng hạn trong việc bóc băng phỏng vấn, dịch thuật… Tuy nhiên, tuyệt đối không nên để AI tự động xuất bản nội dung mà chưa có sự tham gia, kiểm soát của phóng viên và biên tập viên. Tất cả hình ảnh do AI tạo ra bắt buộc phải được gắn dấu, ghi rõ đây là hình ảnh do AI tạo ra".

Ông Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử (Báo Nhân Dân), phát biểu tại tọa đàm. (Ảnh: T.H)

Ông Nguyễn Hoàng Nhật lưu ý thêm: "Nếu chúng ta sử dụng một công cụ AI trực tuyến, đưa tài liệu lên hệ thống của một bên thứ ba để xử lý thì phải đặc biệt thận trọng. Đối với những tài liệu thuộc diện mật, nhạy cảm hoặc có yêu cầu bảo mật, tuyệt đối không được tùy tiện đưa lên các nền tảng AI công cộng. Dữ liệu mà phóng viên và biên tập viên tiếp cận trong quá trình tác nghiệp có thể bao gồm những thông tin chưa công bố, tài liệu nội bộ hoặc những nội dung liên quan bí mật nhà nước".

Theo ý kiến các nhà báo, chuyên gia công nghệ có thể thay đổi phương thức làm báo nhưng không thể thay thế bản lĩnh, chuyên môn và đạo đức của người làm báo.

Sự kết hợp giữa việc tuân thủ pháp luật, thực hiện nghiêm 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp và Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam, cũng như áp dụng các quy trình kiểm soát rủi ro chặt chẽ sẽ là nền tảng vững chắc để báo chí cách mạng Việt Nam giữ vững niềm tin với công chúng trong kỷ nguyên số.