Ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản theo đuổi hướng đi riêng trong phát triển xe tự hành

Một mẫu xe tự hành trưng bày tại Tokyo Motor Show. Ảnh: Hoàng Linh

Công nghệ tự hành hướng đến nhu cầu thực tế

Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản (JAMA) xác định phát triển hệ thống di chuyển tích hợp công nghệ tự hành là một trong những ưu tiên của ngành. Chủ tịch JAMA Koji Sato, đồng thời là Chủ tịch Toyota, khẳng định các doanh nghiệp Nhật Bản vẫn có năng lực công nghệ cạnh tranh, nhưng cần đẩy nhanh việc đưa sản phẩm vào ứng dụng thực tế.

Cuộc đua tự hành đang chuyển trọng tâm từ các hệ thống hỗ trợ lái dựa trên những quy tắc được lập trình sẵn sang các mô hình AI có khả năng xử lý nhiều tình huống giao thông phức tạp. Một hướng phát triển đáng chú ý là công nghệ end-to-end (E2E), trong đó AI xử lý dữ liệu cảm biến để đưa ra quyết định điều khiển, thay vì phải thông qua nhiều mô-đun được thiết kế tách biệt.

Toyota dự kiến đưa công nghệ tự hành ứng dụng AI lên xe thương mại từ năm 2028. Theo kế hoạch được công bố, hãng sẽ kết hợp E2E với các cơ chế an toàn dựa trên quy tắc định sẵn, nhằm hạn chế rủi ro khi AI đưa ra quyết định không phù hợp. Toyota cũng đặt mục tiêu phát triển xe thương mại tự hành cấp độ 4 cho các ứng dụng như vận tải và xe đưa đón vào năm 2030.

Ban lãnh đạo JAMA trong cuộc họp về công nghệ xe tự hành. Ảnh: JAMA

Chiến lược này cho thấy Toyota không chỉ muốn nâng cấp hệ thống hỗ trợ lái trên xe cá nhân mà còn hướng đến những phương tiện có thể tự vận hành trong phạm vi và điều kiện xác định. Tuy nhiên, các mốc thời gian trên vẫn là kế hoạch phát triển, chưa đồng nghĩa công nghệ đã được triển khai rộng rãi.

Trong khi đó, Nissan lựa chọn kết hợp công nghệ AI của đối tác nước ngoài với năng lực phát triển phần cứng và hệ thống hỗ trợ lái của mình. Hãng hợp tác với công ty công nghệ Anh Wayve để phát triển thế hệ ProPILOT mới, sử dụng phần mềm Wayve AI Driver cùng công nghệ LiDAR thế hệ mới của Nissan. Hệ thống đã được trình diễn trên xe thử nghiệm Ariya tại Tokyo và dự kiến xuất hiện trên một số mẫu xe thương mại tại Nhật Bản trong năm tài chính 2027. Nissan nhấn mạnh đây là công nghệ hỗ trợ lái cấp độ 2, vẫn yêu cầu tài xế giám sát và sẵn sàng can thiệp.

Hợp tác với các công ty công nghệ rõ ràng đã trở thành hướng đi quan trọng của ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản. Thay vì tự phát triển toàn bộ công nghệ, các hãng tìm cách tận dụng những tiến bộ về AI, cảm biến và xử lý dữ liệu để rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.

Không chỉ cạnh tranh bằng chiếc xe

Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của Nhật Bản là chú trọng mối liên kết giữa phương tiện, hạ tầng đường bộ và hệ thống thông tin giao thông. Theo JAMA, việc phát triển xe tự hành cần đi cùng mạng lưới liên lạc, hệ thống quản lý dữ liệu và khả năng trao đổi thông tin giữa phương tiện với hạ tầng.

Chủ tịch JAMA Koji Sato, đồng thời là Chủ tịch Toyota. Ảnh: JAMA

Định hướng này xuất phát từ đặc điểm giao thông Nhật Bản, nơi xe cộ, người đi bộ, xe đạp và phương tiện thương mại thường hoạt động trong không gian chật hẹp. Một hệ thống tự hành không chỉ cần nhận diện vật cản mà còn phải xử lý những tình huống bất ngờ, tuân thủ tín hiệu giao thông và phối hợp với các phương tiện khác.

Toyota cũng đang mở rộng hợp tác với các đối tác ngoài ngành. Năm 2024, hãng và tập đoàn viễn thông NTT công bố kế hoạch đầu tư tổng cộng 500 tỷ yen đến năm 2030 để phát triển nền tảng AI phục vụ giao thông, với mục tiêu dự báo và giảm thiểu tai nạn. Năm 2025, Toyota tiếp tục đạt thỏa thuận sơ bộ với Waymo nhằm nghiên cứu nền tảng xe tự hành và khả năng ứng dụng công nghệ của đối tác lên xe cá nhân.

Theo JAMA, những vấn đề như phối hợp hạ tầng, xây dựng cơ chế giám sát an toàn và tạo niềm tin xã hội có thể được các doanh nghiệp cùng giải quyết. Ngược lại, năng lực AI và hiệu suất tự hành vẫn là lĩnh vực mỗi hãng phải cạnh tranh để tạo khác biệt.

Phó Chủ tịch JAMA Toshihiro Mibe, đồng thời là Chủ tịch Honda. Ảnh: JAMA

Bài toán già hóa dân số và thiếu tài xế

Công nghệ tự hành còn được kỳ vọng giải quyết những vấn đề xã hội ngày càng cấp thiết tại Nhật Bản. Dân số già hóa và tình trạng thiếu tài xế khiến nhiều địa phương gặp khó khăn trong duy trì tuyến xe buýt và các dịch vụ vận tải công cộng. Xe tự hành có thể hỗ trợ duy trì kết nối giao thông tại những khu vực ít dân cư, nơi việc vận hành phương tiện với tài xế truyền thống ngày càng tốn kém.

Nissan đã xác định dịch vụ di chuyển tự hành là một hướng phát triển nhằm giải quyết các vấn đề vận tải tại cộng đồng địa phương. Trong khi đó, kế hoạch của JAMA ưu tiên triển khai công nghệ tại những nơi người dân cần hỗ trợ di chuyển, thay vì chỉ tập trung vào các đô thị lớn hoặc xe cá nhân cao cấp.

Dù vậy, từ xe có khả năng hỗ trợ lái đến phương tiện tự vận hành hoàn toàn vẫn là một khoảng cách lớn. Các hãng cần chứng minh độ tin cậy trong điều kiện giao thông thực tế, xây dựng quy trình xử lý tai nạn và bảo đảm hệ thống không bị tấn công mạng. JAMA cũng cảnh báo việc sử dụng các mô hình AI tiên tiến có thể làm phát sinh nguy cơ an ninh mới, đòi hỏi ngành công nghiệp phải tăng cường bảo vệ phần mềm và dữ liệu.

Ghế robot của Toyota cho phép người khuyết tật hoặc người cao tuổi di chuyển hằng ngày và thậm chí lái ô tô. Ảnh: Hoàng Linh

Có thể thấy, với Nhật Bản lúc này, cuộc đua phát triển xe tự hành không đơn thuần là cuộc cạnh tranh về thuật toán hay cảm biến như nhiều nơi khác trên thế giới, mà mục tiêu lớn nhất là chuyển năng lực kỹ thuật thành những dịch vụ an toàn, hướng tới một xã hội không có người tử vong vì tai nạn giao thông và bảo đảm quyền di chuyển cho mọi người.