Nền tảng cho mô hình quản trị thuế thông minh

Tại Hội thảo và Triển lãm Tài chính số Việt Nam 2026, ông Nguyễn Việt Hà, Cục trưởng Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số (Bộ Tài chính) cho biết, theo lộ trình, đến năm 2030, ngành tài chính sẽ tập trung thực hiện bốn cuộc chuyển đổi lớn. Đó là chuyển từ số hóa đơn thuần sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ việc ứng dụng AI đơn lẻ sang xây dựng năng lực AI toàn diện; từ các hệ thống công nghệ riêng lẻ, khép kín sang hệ sinh thái kết nối và liên thông đồng bộ; từ tư duy “an toàn đi sau” sang nguyên tắc “an toàn ngay từ thiết kế”.

Kiến tạo nền tài chính số hiện đại

Mục tiêu của quá trình chuyển đổi số ngành tài chính không phải để xây dựng thêm nhiều hệ thống công nghệ mà là kiến tạo một nền tài chính số hiện đại, thông minh, minh bạch và an toàn hơn, từ đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày một tốt hơn.

Thông tin tại hội thảo, đại diện Cục Thuế cho biết ngành thuế đang quản lý khối lượng dữ liệu rất lớn với hơn 30 tỷ hóa đơn; trung bình mỗi ngày tiếp nhận hơn 50 triệu hóa đơn điện tử được chuyển từ các đơn vị cung cấp giải pháp phần mềm.

Đến nay, cơ quan thuế đã thiết lập kết nối, chia sẻ dữ liệu với nhiều đơn vị, cơ quan trọng điểm như Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, cơ quan đăng ký kinh doanh, hải quan, Kho bạc Nhà nước… Đối với Bộ Công an, ngành thuế đã kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dữ liệu định danh, xuất nhập cảnh….; đối với Bộ Công thương, ngành thuế đã kết nối và chia sẻ dữ liệu liên quan với hơn 942 website thương mại điện tử và hơn 492 sàn thương mại điện tử.

Bên cạnh đó, ngành thuế cũng thực hiện mở rộng và kết nối, chia sẻ dữ liệu với Ngân hàng Nhà nước nhằm phục vụ quản lý theo dòng tiền và từng bước phân tích dòng tiền phục vụ công tác quản lý thuế.

Trong lĩnh vực đất đai, việc kết nối dữ liệu trong xác định và thanh toán các nghĩa vụ tài chính về đất đai đã tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp. Nhìn chung, việc hình thành cơ sở dữ liệu này đã hỗ trợ tích cực cho công tác quản lý thuế.

Tuy nhiên, thách thức lớn đang đặt ra hiện nay là mặc dù có kho dữ liệu lớn nhưng vẫn chưa thật sự cung cấp đầy đủ thông tin để hỗ trợ cơ quan quản lý có thể ra quyết định kịp thời.

Nguyên nhân là do dữ liệu còn phân tán, chưa được cập nhật, khai thác theo thời gian thực và vẫn được lưu trữ tại nhiều hệ thống, cơ quan khác nhau theo từng thủ tục hành chính.

Trong khi đó, các hoạt động kinh tế số, thương mại điện tử diễn ra ngày càng nhanh với quy mô ngày càng lớn.

Quang cảnh Hội thảo Tài chính số Việt Nam 2026. (Ảnh: CTV/TCT)

Tạo năng lực từ kết nối dữ liệu

Để đáp ứng yêu cầu phát triển mới, ngành thuế định hướng chuyển đổi cách tiếp cận từ kết nối các hệ thống đơn lẻ sang hình thành mạng lưới dữ liệu quản trị, đem lại giá trị thực tiễn cao hơn cho cả cơ quan quản lý và người nộp thuế.

Theo đó, việc kết nối dữ liệu không chỉ dừng ở trao đổi thông tin giữa các đơn vị mà phải tạo ra năng lực quản trị, năng lực quản lý và mang lại giá trị thật sự cho cả cơ quan quản lý nhà nước và người dân, doanh nghiệp khi sử dụng dịch vụ tài chính công.

Quá trình này cũng cần tạo lập dữ liệu nền tảng đầy đủ, chính xác để phục vụ các ứng dụng AI trong tương lai, mở ra phương thức quản trị mới cho tài chính công, hỗ trợ nâng cao chất lượng ra quyết định, quản lý rủi ro và tối ưu thủ tục hành chính.

Theo lộ trình đề ra, mục tiêu tổng quát là đến năm 2030 sẽ hình thành mạng lưới dữ liệu tài chính-thuế liên ngành, trong đó dữ liệu của cơ quan thuế, các đơn vị thuộc Bộ Tài chính, các bộ, ngành, địa phương và các chủ thể có liên quan được kết nối, chuẩn hóa, xác thực, chia sẻ và khai thác an toàn, đúng thẩm quyền; phục vụ hiệu quả công tác quản lý thuế, điều hành tài chính công…

Một trong những mục tiêu cụ thể của mạng lưới dữ liệu này là từng bước hình thành cơ chế định danh, đối soát và liên kết dữ liệu thống nhất giữa các hệ thống; quá trình này không tạo thêm một mã định danh mới mà bảo đảm khả năng nhận diện thống nhất cùng một chủ thể trên các hệ thống dữ liệu khác nhau theo nguyên tắc một đối tượng-một định danh-một góc nhìn thống nhất đối với các chủ thể quản lý trọng yếu như cá nhân, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, tài sản, giao dịch.

Bên cạnh đó, từng bước chuyển đổi phương thức chia sẻ dữ liệu từ trao đổi thủ công sang cung cấp dữ liệu theo dịch vụ đối với các nhóm dữ liệu có nhu cầu khai thác thường xuyên, nhằm bảo đảm dữ liệu được chia sẻ kịp thời, thống nhất, an toàn.

Đáng lưu ý, mạng lưới dữ liệu tài chính-thuế liên ngành cũng hướng đến mục tiêu hình thành hồ sơ 360° cho từng đối tượng. Trong đó, ngành Thuế cần từng bước hướng tới xây dựng Taxpayer 360 độ để có góc nhìn tổng thể, thống nhất về người nộp thuế trên cơ sở kết nối và khai thác dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau; đồng thời, giúp cơ quan thuế chuyển từ việc xem xét từng mảnh dữ liệu riêng lẻ sang nhìn nhận đầy đủ hơn về người nộp thuế và các mối quan hệ kinh tế có liên quan, góp phần nâng cao năng lực phân tích, quản lý rủi ro, thanh tra, kiểm tra và hỗ trợ tuân thủ.

Ngoài ra, hệ thống dữ liệu cũng hướng tới mục tiêu quản lý gần với thời gian thực, ứng dụng AI trở thành lớp hỗ trợ ra quyết định trên nền dữ liệu được quản trị…