Một ngày làm YouTuber

Sáng sớm ở xã Lâm Bình, sương vẫn còn vắt ngang sườn núi, quẩn quanh dưới mái nhà sàn. Chúng tôi chưa kịp nghĩ đến chuyện quay chụp thì đã được kéo vào nhịp sống của bản. “Cứ sống, cứ trải nghiệm đã, rồi hãy quay”, anh Đàm Văn Cảnh, Tổ trưởng tổ điều phối du lịch xã, nhắc lại khi cả đoàn còn đang loay hoay kiểm tra điện thoại.

Người dân xã Lâm Bình sáng tạo nội dung số qua các video ghi lại cuộc sống đời thường.

Không kịch bản, không phân vai, hành trình bắt đầu theo cách rất “đời”. Điểm dừng chân đầu tiên là con suối nhỏ dưới chân bản Khau Cau. Nước mát lạnh, trơn đá, những bước chân ban đầu còn dè dặt. Rồi ai cũng xắn quần, lội xuống, tập bắt cá như người dân vẫn làm mỗi ngày. Có người trượt chân, có người loay hoay mãi không bắt được con nào, tiếng cười khua vang dòng nước. Những khoảnh khắc ấy không cần dàn dựng, cũng không cần góc máy hoàn hảo.

Rời con suối, chúng tôi tiếp tục với những công việc quen thuộc của người bản địa: nhổ rau, hái bí, chăn lợn, thả gà. Bùn đất dính lên tay, mồ hôi lấm tấm trên trán, nhưng đổi lại là cảm giác được chạm vào nhịp sống thực sự của vùng cao. Máy quay lúc này không còn là nhân vật chính, mà chỉ lặng lẽ ghi lại những gì đang diễn ra. Chị Phan Thu Thu, du khách đến từ Hà Nội, vừa cười vừa lau tay sau buổi làm vườn: “Lúc đầu tôi nghĩ chỉ quay vài clip cho vui, nhưng khi mình thực sự làm, thì câu chuyện tự nhiên có cảm xúc hơn”.

Buổi trưa, cả đoàn xuống chợ. Không còn là khách du lịch đi ngang qua, mỗi người tự chọn rau, chọn cá, mặc cả như một người nội trợ thực thụ. Trở về nhà sàn, ai vào việc nấy: người nhặt rau, người nhóm bếp, người nấu ăn. Khói bếp bốc lên, quyện với mùi thức ăn và tiếng nói cười. Ở một góc nhỏ, chiếc điện thoại được đặt lại, lặng lẽ ghi hình, như một người chứng kiến hơn là người sắp đặt.

Buổi chiều, hành trình “ghi hình” tiếp tục, nhưng không phải những khung hình dàn dựng. Đó là bước chân trên con đường đất, là ánh mắt nhìn qua thửa ruộng đang chuyển vàng, là khoảnh khắc dừng lại giữa núi rừng. Bản Khau Cau - Nà Khậu hiện lên không phải qua góc máy chuyên nghiệp, mà qua chính cảm nhận của những người lần đầu được sống chậm lại giữa không gian này.

Khi hoàng hôn buông xuống, phần “làm YouTuber” mới thực sự bắt đầu. Dưới ánh đèn vàng trong nhà sàn, những đoạn video rời rạc trong ngày được mở lại, cắt ghép, thêm nhạc, chèn chữ. Từ những trải nghiệm rất thật ban ngày, mỗi người dần hoàn thiện một câu chuyện của riêng mình không cầu kỳ, nhưng đủ để lưu giữ một ngày đã sống trọn ở Lâm Bình.

Anh Đàm Văn Cảnh chia sẻ: “Chúng tôi không dạy du khách làm YouTuber chuyên nghiệp. Điều chúng tôi muốn là mỗi người kể được câu chuyện của mình. Khi câu chuyện thật, cảm xúc thật, thì tự nhiên nó sẽ chạm tới người xem”.

Buổi tối ở Lâm Bình xuống rất nhanh. Sương bắt đầu phủ kín lối đi, nhưng trong những căn nhà sàn vừa đón khách ban ngày, ánh sáng từ màn hình điện thoại vẫn còn hắt ra từng khoảng nhỏ.

Chủ kênh Youtube Lý Thị Ca chia sẻ với du khách kinh nghiệm làm Youtube.

Không còn tiếng nước suối, không còn bước chân ngoài đồng, giờ là lúc những “YouTuber một ngày” ngồi lại với chính những gì mình vừa trải qua. Có người tua đi tua lại một đoạn video chỉ vài giây, có người ngập ngừng không biết nên giữ hay bỏ một khoảnh khắc tưởng chừng rất vụn vặt. Ở một góc bàn, anh Triệu Mạnh Dương, chủ một kênh YouTuber với hơn 1 triệu lượt theo dõi vừa thao tác vừa hướng dẫn: “Đoạn này dài quá, cắt bớt đi. Người xem không chờ mình đâu. Nhưng cái này thì phải giữ, vì nó thật”. Cách anh nói chuyện giản dị, gần như không có khoảng cách giữa một người làm nội dung chuyên nghiệp và những du khách mới cầm máy lần đầu. Ít ai nghĩ rằng, ngay tại một xã vùng cao, việc quay video, dựng clip, đăng tải lên nền tảng số lại trở thành công việc quen thuộc với nhiều người dân. Anh Dương kể, hành trình của mình cũng bắt đầu rất “tình cờ”: “Ban đầu quay cho vui thôi, thấy cảnh đẹp thì đăng lên. Dần dần có người xem, rồi có thu nhập, mình mới học cách làm bài bản hơn”.

Từ những câu chuyện “quay chơi”, một hướng đi mới đã dần hình thành ở Lâm Bình. Nhiều kênh YouTube, TikTok, Facebook của người dân thu hút lượng theo dõi lớn, mang lại nguồn thu không nhỏ. Hiện xã Lâm Bình đã có hàng trăm kênh Youtube, Tiktok, Facebook cho doanh thu cao. Chỉ trong 4 tháng đầu năm, doanh thu từ các nền tảng số ước đạt hơn 46 tỷ đồng, nguồn thu thuế từ hoạt động này chiếm trên 23% tổng thu ngân sách của xã, một con số không dễ hình dung nếu chỉ nhìn vào dáng vẻ yên bình của vùng cao.

Tuy vậy, đằng sau sự sôi động ấy vẫn là một thực tế: hoạt động sáng tạo nội dung còn mang tính tự phát, mạnh ai nấy làm; chưa có sự liên kết thành hệ sinh thái, chưa gắn chặt với du lịch hay tiêu thụ sản phẩm địa phương. Cũng từ những trăn trở đó, xã Lâm Bình bắt đầu định hình một hướng đi rõ ràng hơn không chỉ là “làm YouTuber”, mà là xây dựng một “làng sáng tạo nội dung số”.

Đồng chí Trương Văn Quang, Chủ tịch UBND xã, chia sẻ: “Chúng tôi xác định kinh tế số là động lực, công nghệ số là công cụ, còn người dân là trung tâm. Đề án Làng sáng tạo nội dung số được thành lập với mục tiêu không chỉ là tăng thu nhập, mà còn tạo sinh kế bền vững và giữ được bản sắc địa phương”.

Theo định hướng này, sáng tạo nội dung không tách rời đời sống, mà bám vào chính những gì người dân đang có: ruộng vườn, nếp nhà, văn hóa bản địa. Du lịch cộng đồng, nông nghiệp, thương mại điện tử và các nền tảng số được kết nối lại, để mỗi video không chỉ là một sản phẩm giải trí, mà còn là một “cánh cửa” đưa hình ảnh địa phương ra bên ngoài vì vậy sản phẩm du lịch trải nghiệm Một ngày làm Youtuber ra đời. Trong thời gian tới, xã Lâm Bình dự kiến đầu tư nâng cấp hạ tầng số: đường truyền Internet tốc độ cao, phủ sóng 5G, 6G ổn định, phát WiFi miễn phí tại các khu vực trung tâm; xây dựng các “không gian sinh hoạt số” để người dân học tập, chia sẻ kinh nghiệm. Đồng thời, việc tiếp cận các công cụ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) trên điện thoại cũng sẽ được hướng dẫn, giúp người dân tự chỉnh sửa video, tạo phụ đề, nâng cao chất lượng nội dung.

Nhưng đi cùng với cơ hội là yêu cầu về trách nhiệm. Những người làm nội dung không chỉ kể chuyện, mà còn đang góp phần định hình hình ảnh của chính quê hương mình. Vì vậy, chính quyền địa phương cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng: nội dung phải trung thực, lành mạnh, không làm sai lệch giá trị văn hóa bản địa.

Hành trình “Một ngày làm YouTuber” ở Làng sáng tạo nội dung số Lâm Bình khép lại khi sương đêm phủ kín bản làng. Nhưng trong những căn nhà sàn, ánh màn hình vẫn còn sáng. Ở đó, người dân không chỉ sống cuộc sống của mình, mà còn biết cách kể lại nó.

Trang Hoàng