Luật Chuyển đổi số điều chỉnh toàn diện quá trình chuyển đổi số tại Việt Nam

Trung tâm dữ liệu là một trong những hạ tầng quan trọng phục vụ chuyển đổi số quốc gia. Ảnh: Nhật Linh

Đây là đạo luật chuyên biệt đầu tiên của Việt Nam điều chỉnh toàn diện quá trình chuyển đổi số tại Việt Nam, từ cơ quan nhà nước cho đến khối doanh nghiệp và xã hội; tạo lập hành lang pháp lý thống nhất để thúc đẩy phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Đồng thời là đạo luật nền tảng, thiết lập khung pháp lý chung cho hoạt động chuyển đổi số quốc gia, không thay thế các luật chuyên ngành hiện hành về dữ liệu, giao dịch điện tử, an ninh mạng, viễn thông hay các lĩnh vực liên quan.

Một trong những nội dung quan trọng của Luật là lần đầu tiên xây dựng hệ thống khái niệm pháp lý thống nhất về chuyển đổi số. Các thuật ngữ như hệ thống số, nền tảng số, dữ liệu số, quy trình số, số hoá, Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số được quy định rõ ràng, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện và đánh hoá kết quả chuyển đổi số trên phạm vi cả nước. Bên cạnh đó, Luật xác định rõ chuyển đổi số không chỉ là quá trình ứng dụng công nghệ mà còn là quá trình chuyển đổi mới toàn diện phương thức quản trị, phương thức sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ dựa trên nền tảng công nghệ và dữ liệu số.

Luật cũng quy định các nội dung trọng tâm nhằm phát triển Chính phủ số theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, tăng cường số hoá hoạt động quản lý nhà nước, đẩy mạnh chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến và cải cách thủ tục hành chính.

Luật tạo cơ sở pháp lý để thúc đẩy phát triển kinh tế số thông qua khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi số, phát triển nền tảng số, dịch vụ số và các mô hình kinh doanh mới qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Song song với đó, Luật cũng đặt mục tiêu xây dựng xã hội số, trong đó mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận, sử dụng các dịch vụ số, nâng cao kỹ năng số và tham gia một cách an toàn, hiệu quả vào môi trường số.

Các điểm mới cốt lõi và quan trọng nhất của Luật Chuyển đổi số số 148/2025/QH15 cần chú ý. Trước hết là nguyên tắc "Khai báo một lần là mặc định", khi dữ liệu đã có sẵn trên hệ thống thông tin quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu dùng chung, hệ thống phải tự động liên thông, tích hợp; cơ quan nhà nước không được phép yêu cầu người dân, doanh nghiệp khai báo hoặc nộp lại các thông tin này khi thực hiện thủ tục hành chính.

Thứ hai, luật quy định thiết kế hệ thống bắt buộc theo chuẩn mở quốc gia, mọi hệ thống số, nền tảng số trong khu vực công phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn mở về mặt kỹ thuật; quy định này nhằm xóa bỏ các "ốc đảo dữ liệu", đảm bảo khả năng tích hợp, kết nối và đồng bộ thông suốt giữa các phần mềm, ứng dụng.

Thứ ba, luật hóa "cơ chế thử nghiệm có kiểm soát" (sandbox) tạo hành lang pháp lý an toàn để thử nghiệm các công nghệ mới, giải pháp số hoặc mô hình kinh doanh số chưa có quy định pháp luật điều chỉnh cụ thể; Việc thử nghiệm được giới hạn trong một không gian và thời gian được kiểm soát trước khi nhân rộng.

Thứ tư, luật quy định đa dạng hóa và gỡ nút thắt về nguồn lực tài chính. Cụ thể, cho phép huy động và sử dụng Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ để đầu tư, tài trợ trực tiếp cho các nhiệm vụ chuyển đổi số; cho phép áp dụng cơ chế đặc thù để thuê chuyên gia, nhân sự chất lượng cao bên ngoài tham gia phát triển, vận hành hệ thống thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào biên chế hành chính.

Thứ năm, xác định dữ liệu là tài nguyên và thúc đẩy "mở dữ liệu", dữ liệu số được định danh là nền tảng cốt lõi của kinh tế số và chính phủ số; cơ quan nhà nước có trách nhiệm công khai, "mở dữ liệu" (Open Data) để người dân và doanh nghiệp khai thác, cùng phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thay vì giữ độc quyền dữ liệu.

Thứ sáu, luật quy định các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về bảo mật và bảo vệ quyền riêng tư cá nhân khi liên thông dữ liệu; khi ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây (Cloud) hay các thuật toán ra quyết định tự động, đơn vị quản lý phải đảm bảo tính minh bạch và có trách nhiệm giải trình rõ ràng trước pháp luật.