Lừa đảo núp bóng dịch vụ công trực tuyến

Người dân cần nhận diện sớm thủ đoạn trên và nắm rõ quy định của pháp luật để chủ động phòng tránh.

Tạo tình huống khẩn cấp để lừa nạn nhân

Lợi dụng việc nhiều dịch vụ công và giao dịch ngân hàng được thực hiện trên môi trường số, các đối tượng lừa đảo liên tục thay đổi phương thức hoạt động. Thay vì giả danh cơ quan điều tra như trước đây, chúng thường tự xưng là cán bộ công an, nhân viên ngân hàng, cán bộ BHXH hoặc cơ quan thuế để yêu cầu người dân cập nhật VNeID, chuẩn hóa thông tin căn cước công dân, xác thực sinh trắc học hoặc đồng bộ dữ liệu nhằm tránh bị khóa tài khoản.

Sau khi tạo được lòng tin, đối tượng sẽ gửi đường link, mã QR hoặc yêu cầu tải tệp cài đặt có định dạng APK đối với điện thoại Android. Đây thực chất là ứng dụng giả mạo chứa mã độc. Khi cài đặt, ứng dụng sẽ yêu cầu người dùng cấp quyền trợ năng (Accessibility), quyền đọc tin nhắn, quyền điều khiển thiết bị hoặc quyền hiển thị trên các ứng dụng khác. Nếu đồng ý, mã độc có thể theo dõi mọi thao tác trên điện thoại, đánh cắp tên đăng nhập, mật khẩu ngân hàng, mã OTP, Smart OTP rồi điều khiển thiết bị từ xa để chuyển tiền khỏi tài khoản.

Điểm chung của các vụ việc là đối tượng luôn tạo tâm lý cấp bách, yêu cầu nạn nhân thao tác ngay trong cuộc gọi. Trong khi đó, cơ quan công an, BHXH, ngân hàng hay các cơ quan nhà nước không yêu cầu người dân tải ứng dụng qua đường link, mã QR hoặc tệp APK gửi qua Zalo, Facebook, Messenger, SMS hay email. Tương tự, ngân hàng cũng không yêu cầu khách hàng cung cấp mật khẩu, mã OTP, Smart OTP hoặc chia sẻ màn hình điện thoại để hỗ trợ giao dịch.

Vì vậy, khi nhận được cuộc gọi hoặc tin nhắn yêu cầu cài đặt ứng dụng, người dân cần bình tĩnh kiểm chứng thông tin qua tổng đài hoặc kênh chính thức của cơ quan, tổ chức liên quan; tuyệt đối không cài đặt ứng dụng từ nguồn không rõ ràng và không cấp quyền điều khiển thiết bị cho ứng dụng lạ. Nếu đã lỡ cài đặt, cần ngắt kết nối Internet, liên hệ ngay ngân hàng để khóa tài khoản, đổi mật khẩu và trình báo cơ quan công an để được hỗ trợ.

Cẩn trọng khi cài đặt ứng dụng trên điện thoại

Hành vi giả mạo ứng dụng của cơ quan nhà nước hoặc ngân hàng để lừa người dân cài đặt, từ đó chiếm đoạt tài sản có thể bị xử lý cả về hành chính và hình sự.

Về xử phạt vi phạm hành chính, điểm a khoản 1 Điều 95 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 20 - 30 triệu đồng đối với cá nhân lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân. Theo quy định của nghị định, tổ chức vi phạm bị phạt gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân.

Bên cạnh đó, điểm a khoản 3 Điều 94 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 50 - 70 triệu đồng đối với tổ chức cung cấp dịch vụ mạng xã hội không thực hiện trách nhiệm ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật hoặc thông tin vi phạm pháp luật theo quy định. Ngoài hình thức phạt tiền, cơ quan có thẩm quyền còn có thể buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả khác.

Tuy nhiên, đối với các trường hợp giả danh cơ quan nhà nước hoặc ngân hàng nhằm chiếm đoạt tiền trong tài khoản, người vi phạm thường không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, người dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản trị giá từ 02 triệu đồng trở lên có thể bị truy cứu về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, với mức hình phạt từ cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 20 năm, thậm chí tù chung thân nếu chiếm đoạt tài sản có giá trị đặc biệt lớn.

Nếu hành vi được thực hiện thông qua mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử, người phạm tội còn có thể bị xử lý theo Điều 290 Bộ luật Hình sự năm 2015 về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, với mức phạt cao nhất đến 20 năm tù.

Các cơ quan chức năng khuyến cáo người dân chỉ cài đặt ứng dụng từ Google Play hoặc App Store, không cung cấp mật khẩu, mã OTP, Smart OTP cho bất kỳ ai và không cấp quyền điều khiển thiết bị cho ứng dụng không rõ nguồn gốc. Sự cảnh giác của mỗi người dân là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn chặn các thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi.

(Bài viết có sự phối hợp cung cấp dữ liệu và thông tin pháp lý từ LuatVietnam.vn trong khuôn khổ chuyên mục Phòng, chống tội phạm công nghệ cao)