Khơi thông dòng chảy dữ liệu, tăng tốc chuyển đổi số

Hoàn thiện hạ tầng dùng chung, tăng cường liên thông và nâng cao trải nghiệm người sử dụng là những yêu cầu để chuyển đổi số khu vực công tạo ra hiệu quả thực chất.

Gỡ điểm nghẽn từ những hệ thống phân mảnh

Chuyển đổi số khu vực công đang đặt ra yêu cầu cao hơn về hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Nhiều hệ thống công nghệ đã được xây dựng, quy trình nghiệp vụ từng bước được đưa lên môi trường số, nhưng khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan vẫn còn hạn chế. Khi thông tin được lưu trữ ở nhiều hệ thống với cấu trúc và tiêu chuẩn khác nhau, việc khai thác dữ liệu phục vụ điều hành gặp khó khăn, trong khi chi phí duy trì, vận hành có thể gia tăng.

Theo ông Nguyễn Ngọc Anh, Phó Vụ trưởng Khoa học công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số, Ban Chính sách Chiến lược Trung ương, một trong những điểm nghẽn hiện nay là dữ liệu chưa được kết nối, chia sẻ triệt để, cán bộ cơ sở vẫn phải sử dụng nhiều phần mềm rời rạc làm tăng áp lực xử lý công việc, hạn chế khả năng khai thác dữ liệu phục vụ quản trị.

Việc rà soát, làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu trên toàn hệ thống, tăng cường kết nối với Trung tâm Dữ liệu Quốc gia càng có ý nghĩa quan trọng. Khi thông tin được quản lý thống nhất và khai thác theo quy định, người dân, doanh nghiệp có thể giảm việc kê khai lại những dữ liệu đã có; cơ quan nhà nước cũng có thêm cơ sở để nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính. Quá trình cập nhật dữ liệu cần có quy trình xác minh rõ ràng, phân định trách nhiệm của đơn vị tiếp nhận và bảo đảm thông tin được sử dụng đúng mục đích.

Khả năng liên thông chỉ phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành lợi ích cụ thể cho người sử dụng. Một nền tảng được đầu tư đầy đủ về công nghệ vẫn khó tạo ra hiệu quả nếu quy trình phức tạp, thao tác thiếu thuận tiện hoặc người dân không nhận được kết quả như mong muốn. Chất lượng dịch vụ số cần được xem xét từ nhu cầu thực tế của người dân và doanh nghiệp. Các giải pháp cần tập trung xử lý những vướng mắc trong công việc, giúp tiết kiệm chi phí, nâng cao năng suất và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ. Với các ứng dụng hành chính công, giao diện dễ hiểu, thao tác thuận tiện và quy trình vận hành ổn định có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng tiếp nhận của người dùng.

Cách tiếp cận này đòi hỏi thay đổi trọng tâm trong phát triển ứng dụng, từ việc chú trọng xây dựng hệ thống sang đánh giá kết quả sử dụng. Mức độ thuận tiện của quy trình, khả năng kế thừa thông tin, thời gian giải quyết công việc và phản hồi của người dân cần được xem là những căn cứ quan trọng để đánh giá chất lượng dịch vụ số.

Theo Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Dịch vụ Viễn thông (VNPT VinaPhone) Đinh Đức Thụ, mặc dù đã có các tiêu chuẩn kỹ thuật phục vụ kết nối hệ thống, quá trình triển khai trên thực tế vẫn còn những hạn chế. Sự tham gia của nhiều đơn vị phát triển giải pháp có thể tạo ra các ứng dụng trùng lặp, trong khi dữ liệu giữa các nền tảng chưa được khai thác hiệu quả.

Do đó, việc phát triển ứng dụng cần gắn với kiến trúc tổng thể và tiêu chuẩn kết nối chung. Mỗi hệ thống cần xác định rõ chức năng, phạm vi dữ liệu quản lý và khả năng chia sẻ với những nền tảng liên quan. Cơ quan quản lý dữ liệu nghiệp vụ cũng cần phối hợp đơn vị phụ trách kỹ thuật để bảo đảm thông tin được cập nhật, sử dụng nhất quán và có thể kế thừa trong các quy trình tiếp theo.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa và các hệ thống có thể kết nối hiệu quả, cơ quan nhà nước sẽ thuận lợi hơn trong khai thác thông tin phục vụ điều hành. Đối với người dân, kết quả cần thể hiện ở việc giảm giấy tờ, giảm số lần kê khai và rút ngắn các bước thực hiện thủ tục.

Bảo đảm an toàn dữ liệu, duy trì dịch vụ thông suốt

Khi nhiều ứng dụng cùng khai thác thông tin, một lỗ hổng về tài khoản, quyền truy cập hoặc giao diện kết nối có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ thống liên quan. Vì vậy, an toàn thông tin cần được tính đến ngay từ khâu thiết kế, tổ chức vận hành và xây dựng phương án dự phòng.

Hội nghị quán triệt, tập huấn việc triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu vị trí việc làm của hệ thống chính trị do Ban Tổ chức Trung ương tổ chức ngày 22/10/2026. (Ảnh: TTXVN)

Ông Phạm Trung Thành, chuyên gia an toàn bảo mật, thành viên Ban Công nghệ và Hợp tác quốc tế của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, lưu ý các nguy cơ trong quá trình số hóa hồ sơ, tập trung dữ liệu và kết nối liên thông qua API. Việc mở rộng số lượng điểm kết nối đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ tài khoản, khóa truy cập và quyền khai thác dữ liệu. Nếu thông tin xác thực bị chiếm đoạt, nguy cơ ảnh hưởng đến nhiều hệ thống có thể gia tăng.

Do vậy, các cơ quan cần nhận diện đầy đủ dữ liệu đang quản lý, phân loại theo mức độ nhạy cảm, kiểm soát quyền truy cập và tổ chức giám sát thường xuyên. Công tác sao lưu phải gắn với phương án phục hồi cụ thể. Việc có bản sao lưu chưa đủ để bảo đảm hệ thống hoạt động trở lại sau sự cố; khả năng khôi phục dữ liệu và thời gian cần thiết để duy trì hoặc khôi phục dịch vụ cần được kiểm tra, diễn tập định kỳ.

Đối với các hệ thống cung cấp dịch vụ thiết yếu, phương án dự phòng cần được xây dựng theo mức độ quan trọng của dữ liệu và yêu cầu vận hành. Bản sao lưu phải được bảo vệ trước nguy cơ bị mã độc chỉnh sửa hoặc xóa bỏ, đồng thời được kiểm tra để xác định khả năng sử dụng khi hệ thống chính gặp sự cố.

Chuyển đổi số khu vực công vì vậy cần được triển khai đồng bộ từ quản trị dữ liệu, tổ chức hạ tầng đến bảo đảm an toàn thông tin. Dữ liệu được khai thác an toàn, quy trình được đơn giản hóa và dịch vụ vận hành thông suốt sẽ góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số đi vào chiều sâu.