Khắc phục “kẽ hở” để bảo hiểm thất nghiệp đến đúng người

Thực trạng này gây thất thoát Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp và cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện cơ chế quản lý, khắc phục những “kẽ hở” trong quản lý để quỹ được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng.

Giải quyết thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp cho người lao động tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội. Ảnh: Trung Tâm

Hiểu đúng để hưởng đúng

Sau hơn ba tháng hưởng trợ cấp thất nghiệp, anh Nguyễn Văn Thành (ở phường Xuân Đỉnh) ký hợp đồng lao động tại một doanh nghiệp mới. Theo quy định, ngay khi có việc làm, anh phải thông báo với cơ quan chức năng để chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp. Thế nhưng, do không thực hiện nghĩa vụ khai báo, anh tiếp tục nhận trợ cấp thất nghiệp thêm hai tháng. Chỉ đến khi cơ quan chức năng đối chiếu dữ liệu, khoản trợ cấp hưởng sai mới được phát hiện và yêu cầu hoàn trả. Anh Nguyễn Văn Thành chia sẻ: “Tôi nghĩ khoản trợ cấp đã được giải quyết thì sẽ được nhận hết thời gian hưởng. Đến khi doanh nghiệp ký hợp đồng lao động và đóng bảo hiểm xã hội, cơ quan chức năng đối soát dữ liệu, tôi phải hoàn trả số tiền đã nhận không đúng quy định”.

Trong quá trình giải quyết chế độ bảo hiểm thất nghiệp, các cơ quan chức năng ghi nhận nhiều người lao động đã ký hợp đồng lao động mới, tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại doanh nghiệp khác, nhưng vẫn tiếp tục nhận trợ cấp thất nghiệp. Cũng có trường hợp chậm thông báo tình trạng việc làm, dẫn đến phát sinh khoản tiền hưởng sai và phải thực hiện thu hồi.

Chị Đinh Thị Thêu (xã Nội Bài) là một trường hợp tương tự. Sau khi nghỉ việc tại Công ty TNHH Canon Việt Nam, chị làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp. Hai tháng sau, chị được tuyển vào làm thử việc tại một công ty khác. Do nghĩ rằng, khi chưa ký hợp đồng chính thức thì chưa được coi là có việc làm, chị vẫn nhận trợ cấp thất nghiệp hằng tháng. Sau khi dữ liệu được đối soát, chị nhận được thông báo phải hoàn trả số tiền hưởng sai.

Về thực trạng này, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm (Sở Nội vụ Hà Nội) Vũ Thị Thanh Liễu chia sẻ: “Đa số người lao động khi bị yêu cầu hoàn trả khoản trợ cấp đã nhận đều cho rằng, mình không nắm rõ quy định. Những cách hiểu chưa đầy đủ này khiến quá trình xác minh, thu hồi tiền hưởng sai mất nhiều thời gian, nguồn lực của cơ quan quản lý”.

Cần ứng dụng công nghệ để ngăn ngừa vi phạm

Trong quá trình tiếp nhận và giải quyết hồ sơ, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đã xử lý nhiều trường hợp hưởng trợ cấp thất nghiệp không đúng quy định. Tuy nhiên, chưa có số liệu thống kê đầy đủ để phân định rõ bao nhiêu trường hợp do người lao động thiếu hiểu biết pháp luật, bao nhiêu trường hợp là hành vi cố tình gian dối nhằm trục lợi chính sách.

“Trước đây, khi người lao động trực tiếp đến làm thủ tục, cán bộ Trung tâm Dịch vụ việc làm còn có điều kiện trao đổi, hướng dẫn cụ thể về quyền và nghĩa vụ trong thời gian hưởng trợ cấp. Nay, hồ sơ được nộp trực tuyến khiến việc tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật cũng gặp nhiều khó khăn hơn”, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội Vũ Thị Thanh Liễu cho biết thêm.

TS Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm Thông tin, phân tích dự báo chiến lược và dịch vụ công (Viện Khoa học tổ chức nhà nước và lao động, Bộ Nội vụ) cho rằng, để xây dựng được “hàng rào” phòng ngừa đủ chặt, cần đẩy nhanh tiến độ liên thông dữ liệu giữa ngành lao động, bảo hiểm xã hội và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; đồng thời ứng dụng công nghệ để cảnh báo tự động khi người lao động có việc làm mới. Bên cạnh đó, cần tăng cường tuyên truyền để người lao động hiểu đúng chính sách, chủ động tuân thủ các quy định.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp (Cục Việc làm, Bộ Nội vụ) Trần Tuấn Tú khẳng định: “Không chỉ phải hoàn trả khoản trợ cấp đã nhận sai quy định, người lao động còn phải đối mặt với nhiều hệ quả pháp lý khác, trong đó có việc không được bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp tương ứng với thời gian hưởng sai. Điều này đồng nghĩa khoảng thời gian đóng bảo hiểm đó không còn được cộng dồn để tính hưởng chế độ trong tương lai. Ngoài việc hoàn trả trợ cấp và không được bảo lưu thời gian đóng tương ứng, người vi phạm còn có thể bị xử phạt hành chính”.

Bảo hiểm thất nghiệp được xây dựng để không ai bị bỏ lại phía sau khi mất việc làm. Tuy nhiên, cũng chính vì ý nghĩa nhân văn ấy, mọi hành vi hưởng sai, dù vô tình hay cố ý đều cần được ngăn chặn bằng cơ chế quản lý chặt chẽ, minh bạch và hiện đại hơn. Khi dữ liệu được liên thông, công nghệ trở thành “người gác cổng” của chính sách và ý thức chấp hành pháp luật của người lao động được nâng lên, Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp sẽ thực sự trở thành nguồn lực an sinh bền vững, được chuyển đến đúng người, đúng thời điểm và đúng mục đích.