Kết nối dữ liệu để quản lý tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng hiệu quả hơn

Quét mã QR để truy xuất thông tin sản phẩm. Ảnh: PV

Một nền tảng chung thay cho những nguồn dữ liệu rời rạc

Để quản lý một sản phẩm, hàng hóa không chỉ cần biết sản phẩm đó có đạt yêu cầu hay không, cơ quan quản lý còn cần những thông tin liên quan như tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, công bố hợp quy, chứng nhận hợp quy, kết quả thử nghiệm, hoạt động đánh giá sự phù hợp, kiểm tra, giám sát...

Nếu những thông tin này được tập hợp và kết nối, việc quản lý sẽ thuận lợi hơn nhiều so với phải tra cứu từ nhiều nguồn khác nhau. Đây chính là hướng mà Bộ Khoa học và Công nghệ đặt ra khi xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng (NQI).

Theo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), NQI là nền tảng số thống nhất, hiện đại, tích hợp dữ liệu của lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng, phục vụ quản lý nhà nước và cung cấp thông tin hỗ trợ tổ chức, cá nhân theo quy định pháp luật. Việc xây dựng nền tảng này được quy định tại Điều 8c của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật.

Người tiêu dùng truy xuất thông tin sản phẩm bằng smartphone. Ảnh: PV

Điểm cốt lõi của hệ thống không chỉ là số hóa các thông tin đang có, mà là tập trung, chuẩn hóa và đồng bộ dữ liệu trên phạm vi toàn quốc. Qua đó, các quy định về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng từng bước được triển khai thống nhất trên môi trường điện tử; thông tin được công khai, minh bạch hơn; người dân, doanh nghiệp thuận lợi hơn khi tra cứu, xác thực. Đồng thời, việc này góp phần giảm chi phí tuân thủ và hạn chế đầu tư dàn trải vào các hệ thống riêng lẻ.

Theo Nghị định 22/2026/NĐ-CP, cơ sở dữ liệu được xây dựng theo hướng kết nối, tập trung, thống nhất, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, bảo đảm thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời. Hệ thống cũng phải bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và khả năng kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, các cơ sở dữ liệu chuyên ngành và hệ thống thông tin khác.

Cơ sở dữ liệu được tổ chức thành 7 nhóm thông tin chính, gồm: Dữ liệu về tiêu chuẩn; quy chuẩn kỹ thuật; Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia; đo lường; hoạt động đánh giá sự phù hợp; thông báo và hỏi đáp về hàng rào kỹ thuật trong thương mại của quốc gia; thông tin phản ánh, xử lý kiến nghị của tổ chức, cá nhân.

Đây là phần việc đang được Bộ Khoa học và Công nghệ từng bước hoàn thiện. Hiện nền tảng NQI đang vận hành thử nghiệm, tiếp tục hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và các chức năng nghiệp vụ để từng bước đưa vào khai thác đồng bộ trên phạm vi cả nước. Trên hệ thống, người dân và doanh nghiệp có thể tra cứu tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, thực hiện thông báo tiêu chuẩn cơ sở, công bố hợp chuẩn, đăng ký bản công bố hợp quy và các thủ tục liên quan theo quy định.

Đối với các địa phương, hệ thống đã hỗ trợ cấp tài khoản để khai thác và quản lý dữ liệu trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng; tổng hợp số liệu, xây dựng báo cáo định kỳ, theo dõi tình hình thực hiện, phân tích dữ liệu bằng các biểu đồ thống kê, phục vụ chỉ đạo, điều hành.

Giới thiệu sản phẩm của Dược thảo Thiên Phúc đến khách hàng. Ảnh: PV

Từ quản lý bằng hồ sơ đến quản lý bằng dữ liệu

Theo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu có ý nghĩa quan trọng trong chuyển đổi phương thức quản lý nhà nước từ mô hình quản lý dựa trên hồ sơ, thủ tục sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Chẳng hạn, thay vì phải khai thác thông tin từ nhiều nguồn, cơ quan quản lý có thể tra cứu, đối chiếu dữ liệu về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, công bố hợp quy, chứng nhận hợp quy, kết quả thử nghiệm, phương tiện đo, tổ chức đánh giá sự phù hợp và kết quả kiểm tra, giám sát trên hệ thống. Từ đó, việc kiểm tra có thể lựa chọn đối tượng có trọng tâm, trọng điểm; đồng thời nâng cao khả năng cảnh báo rủi ro và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa.

Một lợi ích khác là hạn chế tình trạng kiểm tra trùng lặp, chồng chéo giữa cơ quan Trung ương và địa phương. Với doanh nghiệp, thay đổi này giúp giảm thời gian cung cấp hồ sơ, tài liệu; thuận lợi hơn trong công bố tiêu chuẩn áp dụng, công bố hợp quy, chứng nhận hợp quy và quản lý hồ sơ chất lượng.

Đặc biệt, việc kết nối dữ liệu về mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc và nhãn điện tử có thể tạo thành một hệ sinh thái thông tin thống nhất về sản phẩm, hàng hóa trong toàn bộ vòng đời. Doanh nghiệp có thể khai báo một lần nhưng sử dụng dữ liệu cho nhiều mục đích khác nhau, qua đó tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả quản trị dữ liệu sản phẩm.

Ở phía người tiêu dùng, lợi ích nằm ở khả năng tiếp cận thông tin minh bạch hơn. Khi quét mã trên sản phẩm, người tiêu dùng có thể tiếp cận đồng thời những thông tin được xác thực như nhãn hàng hóa, doanh nghiệp sản xuất, nguồn gốc, quá trình lưu thông và các chứng nhận liên quan.

Giới thiệu sản phẩm của Rạng Đông đến khách hàng. Ảnh: PV

Tuy nhiên, để cơ sở dữ liệu thực sự trở thành công cụ quản lý, việc xây dựng nền tảng mới chỉ là một phần. Theo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia, thời gian tới cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế cập nhật, khai thác, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý Trung ương, địa phương và các đơn vị liên quan. Đồng thời gắn dữ liệu về công bố hợp quy, chứng nhận hợp quy, thử nghiệm, kiểm tra, cảnh báo rủi ro với hoạt động kiểm tra chuyên ngành, thanh tra và xử lý vi phạm.

Đây cũng là điều quyết định NQI có trở thành một hạ tầng dữ liệu thực sự hữu ích hay không. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, chia sẻ đúng nơi và được sử dụng trong từng khâu quản lý, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ có thêm công cụ để nâng cao hiệu quả quản lý lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng; trong khi doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ và người tiêu dùng có thêm căn cứ để lựa chọn sản phẩm, hàng hóa.