Gỡ rào cản để người trẻ tự tin kết hôn và sinh con

Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) tại Việt Nam đã tiến hành khảo sát tương lai nhân khẩu học trong đó đề cập tới “Cuộc sống, lựa chọn và tương lai: Người trẻ mong muốn gì và điều gì định hình các quyết định của họ về mối quan hệ và việc làm cha mẹ”.

Theo đó, người trẻ sử dụng Internet tham gia khảo sát đến từ 73 quốc gia ở tất cả các khu vực trên thế giới trong độ tuổi từ 18-39 tuổi, trong đó có Việt Nam, với các dữ liệu thu thập từ quý IV/2025 đến quý I/2026.

Báo cáo công bố kết quả khảo sát của UNFPA.

Liên quan tới việc “người trẻ mong muốn điều gì cho tương lai”, khảo sát cho thấy, khoảng 90% người trẻ xem an toàn kinh tế, sức khỏe và thể chất là những điều quan trọng trong cuộc sống; 2/3 người trẻ cảm thấy tích cực về tương lai: lạc quan, không bi quan. Về đời sống gia đình, bao gồm mối quan hệ gắn bó và con cái, kết quả khảo sát đã chỉ ra, đây đều là nội dung có ý nghĩa với nhiều người trẻ.

Đặc biệt, người trẻ vẫn coi trọng quan hệ gắn bó lâu dài, hơn 2/3 mong muốn kết hôn trong tương lai, dù kết hôn ngay hoặc sau một thời gian chung sống. Điều này cũng có nghĩa là không phải người trẻ không coi trọng các mối quan hệ. Minh chứng là 81% kết quả khảo sát cho rằng, an toàn tài chính là yếu tố hàng đầu khi người trẻ cân nhắc mối quan hệ; 57% cho rằng các rào cản về kinh tế và nhà ở là trở ngại phổ biến nhất.

Trả lời khảo sát về khoảng cách nằm giữa khát vọng và điều kiện thực tế mà người trẻ đang phải đối mặt, người trẻ mong muốn xây dựng gia đình nhưng cần điều kiện phù hợp, trong đó, quy mô gia đình 2 con là mong muốn phổ biến nhất với tỷ lệ 79% nam, 72% nữ tham gia khảo sát đồng ý. Trong nhóm 35-39 tuổi chưa có con được khảo sât, họ cho biết, bản thân vẫn mong muốn có con nhưng cần đi kèm các điều kiện: 88% cần an toàn tài chính, 87% cần việc làm ổn định, 85% cần sự sẵn sàng về mặt cảm xúc.

Việt Nam vẫn đang ở trong giai đoạn "dân số vàng" nhưng cần chủ động để ứng phó với sự già hóa dân số tới đây.

Một thực tế không thể phủ nhận là ở gần như tất cả các quốc gia có đối tượng tham gia khảo sát, nhóm 35-39 tuổi hiện có ít con hơn số con lý tưởng mà người trẻ mong muốn.

Khảo sát chỉ ra, niềm vui và hạnh phúc mà con cái mang lại là động lực hàng đầu để trở thành cha mẹ.

Trong khi đó, sự khuyến khích của chính phủ và nhu cầu về lực lượng lao động tương lai không nằm trong lựa chọn quyết định sinh con của họ.

Khảo sát cũng chỉ ra các rào cản đến từ điều kiện thực tế, không phải vì người trẻ thiếu mong muốn. 72% coi kinh tế và nhà ở là rào cản hàng đầu đối với việc có con; 57% cho rằng đó cũng là rào cản hàng đầu khi xây dựng mối quan hệ gắn bó lâu dài. Thêm vào đó là các rào cản khác như: thiếu một người đồng hành phù hợp và những lo ngại về sức khỏe, sức khỏe sinh sản cũng là những rào cản đáng kể; các chuẩn mực giới tiếp tục ảnh hưởng đến đời sống gia đình...

Đáng chú ý, nữ giới đánh giá tất cả các điều kiện nền tảng và rào cản liên quan việc có con ở mức cao hơn so với nam giới. Song song là kỳ vọng xã hội vẫn đặt ra những chuẩn mực khác nhau đối với vai trò của người mẹ và người cha mà ở đó, phụ nữ chịu áp lực kỳ vọng lớn hơn.

Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, ông Matt Jackson.

Có thể thấy rằng, người trẻ vẫn coi trọng các mối quan hệ gắn bó và mong muốn có gia đình. Điều quan trọng ở đây chính là cần tháo gỡ các rào cản để họ hiện thực hóa mong muốn đó.

Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân, ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam cho rằng, với Việt Nam, thông điệp đặt ra là không nên chỉ nhìn vào mức sinh mà cần tập trung vào những điều kiện giúp người trẻ tự tin xây dựng tương lai, các mối quan hệ và gia đình theo mong muốn của mình.

Theo Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, chính sách dân số vừa là câu chuyện về mức sinh, vừa gồm những điều kiện thiết thực như: nhà ở, chăm sóc trẻ em, chế độ nghỉ thai sản cho cha mẹ, sự làm việc linh hoạt, sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới.

Mục tiêu không phải là gây áp lực mà là tạo điều kiện để người trẻ có thêm lựa chọn, sự tự tin và hỗ trợ cần thiết đồng thời đầu tư cho người trẻ, cho quyền và lựa chọn của họ.

“Đầu tư cho người trẻ là đầu tư cho tương lai chung của Việt Nam”, ông Matt Jackson nhận định.