Giảm ô nhiễm nhựa: Gỡ điểm nghẽn chính sách để thúc đẩy công nghệ xanh

Ngày 26/6, tại Hà Nội, hội thảo "Giảm thiểu ô nhiễm nhựa-Vai trò của chính sách, công nghệ và đổi mới sáng tạo" do Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Công ty Giải pháp Công nghệ BUYO cùng các đơn vị phối hợp tổ chức.

Tại đây, các chuyên gia nhận định, ô nhiễm nhựa không còn chỉ là vấn đề môi trường mà đã trở thành thách thức đối với phát triển bền vững, ảnh hưởng đến sức khỏe con người, đa dạng sinh học và tăng trưởng kinh tế.

Hội thảo "Giảm thiểu ô nhiễm nhựa-Vai trò của chính sách, công nghệ và đổi mới sáng tạo" thu hút sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và tổ chức trong, ngoài nước.

Tiến sĩ Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường cho biết: Tại Việt Nam, mỗi năm phát sinh khoảng 2,93-3,1 triệu tấn chất thải nhựa, trong đó gần 48% chưa được xử lý đúng cách và khoảng 180.000-200.000 tấn rò rỉ ra môi trường nước. Trong khi đó, túi ni-lông khó phân hủy và sản phẩm nhựa dùng một lần vẫn được sử dụng phổ biến.

Tiến sĩ Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường phát biểu tại hội thảo.

Nhận thức rõ thách thức đó, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm giảm thiểu ô nhiễm nhựa. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã đặt nền tảng cho việc thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tăng cường tái chế chất thải. Chính phủ cũng đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030, Đề án phát triển kinh tế tuần hoàn, cùng nhiều chính sách thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững, hạn chế sản phẩm nhựa dùng một lần và khuyến khích vật liệu thân thiện với môi trường.

Các đại biểu cho rằng, mặc dù Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 cùng nhiều chính sách đã được ban hành, song việc triển khai vẫn còn nhiều khó khăn. Hệ thống phân loại, thu gom và tái chế chưa đồng bộ, công nghệ xử lý còn hạn chế, thị trường vật liệu tái chế chưa phát triển tương xứng cùng với việc thay thế nhựa nguyên sinh vẫn gặp nhiều rào cản về chi phí và khả năng thương mại hóa.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Liễu, Phòng quản lý chất thải, Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng: khung chính sách hiện nay vẫn thiếu các công cụ kinh tế đủ mạnh để giảm sử dụng nhựa nguyên sinh; chưa có lộ trình bắt buộc về tỷ lệ nhựa tái chế trong một số sản phẩm, đồng thời hạ tầng phân loại, thu gom, tái chế và cơ sở dữ liệu về dòng vật liệu nhựa chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn… Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, chính sách cần được hoàn thiện song hành với đổi mới công nghệ và thúc đẩy các mô hình kinh doanh tuần hoàn.

Mở đường cho vật liệu sinh học và kinh tế tuần hoàn

Theo các chuyên gia và doanh nghiệp, một trong những hướng đi triển vọng nhằm giảm sử dụng nhựa nguyên sinh là phát triển vật liệu sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp và chất thải hữu cơ. Các vật liệu này có khả năng phân hủy sinh học, góp phần giảm phát sinh vi nhựa, tận dụng nguồn phụ phẩm và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Chia sẻ về xu hướng công nghệ mới, Giám đốc Công ty Giải pháp Công nghệ BUYO (BUYO Bioplastics) Đỗ Hồng Hạnh cho biết, nhiều quốc gia đang từng bước hoàn thiện chính sách để thúc đẩy vật liệu sinh học. Đơn cử, Quy định của Liên minh châu Âu về Bao bì và Chất thải bao bì (PPWR) đặt lộ trình tăng tỷ lệ nguyên liệu sinh học trong bao bì từ giai đoạn 2027-2028, đồng thời mở rộng các lĩnh vực bắt buộc sử dụng vật liệu có khả năng phân hủy sinh học…

Theo bà Đỗ Hồng Hạnh, tại Việt Nam, phụ phẩm nông nghiệp và công nghiệp như bã bia, bã mía... hoàn toàn có thể trở thành nguồn nguyên liệu sản xuất nhựa sinh học. Đây là hướng đi vừa góp phần giảm phụ thuộc vào nhựa có nguồn gốc dầu mỏ, vừa tận dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm, giảm phát thải và gia tăng giá trị trong chuỗi kinh tế tuần hoàn.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng quá trình chuyển đổi vẫn còn nhiều rào cản. Doanh nghiệp phát triển vật liệu sinh học và công nghệ tái chế đang gặp khó về tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận sản phẩm xanh, tiếp cận nguồn vốn, cơ chế mua sắm công xanh cũng như khả năng thương mại hóa công nghệ.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, giải quyết ô nhiễm nhựa cần được triển khai trên ba trụ cột gồm chính sách, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, chính sách cần tạo môi trường thuận lợi để thúc đẩy sản xuất sạch hơn, tiêu dùng bền vững và phát triển kinh tế tuần hoàn. Khoa học-công nghệ giữ vai trò phát triển vật liệu thay thế nhựa nguyên sinh, nâng cao hiệu quả tái chế, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong quản lý chất thải. Cùng với đó, đổi mới sáng tạo không chỉ là đổi mới công nghệ mà còn bao gồm đổi mới mô hình kinh doanh, chuỗi cung ứng và phương thức tiêu dùng, qua đó thúc đẩy chuyển đổi từ kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn.

Ông Nguyễn Tiến Huy, Giám đốc Văn phòng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chia sẻ trong chương trình.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Tiến Huy, Giám đốc Văn phòng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh thế giới chuyển mạnh sang mô hình kinh tế carbon thấp, doanh nghiệp phụ thuộc vào nhựa nguyên sinh sẽ đối mặt với nhiều rủi ro về thị trường và các tiêu chuẩn ESG. Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện chính sách, cần xây dựng hệ sinh thái thuận lợi cho đổi mới sáng tạo thông qua cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox), hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật và tạo điều kiện để các công nghệ vật liệu sinh học sớm được thương mại hóa.

Tọa đàm trong chương trình hội thảo.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Liễu cho rằng, thời gian tới cần từng bước quy định tỷ lệ tối thiểu nhựa tái chế trong một số nhóm sản phẩm, đồng thời xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và có cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng xanh nhằm khuyến khích doanh nghiệp sử dụng vật liệu tái chế và vật liệu thân thiện với môi trường.

Tại tọa đàm trong chương trình hội thảo, các đại biểu nhận định, việc tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế sẽ góp phần thúc đẩy chuyển giao công nghệ, lan tỏa các sáng kiến đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tuần hoàn, hướng tới mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm nhựa và phát triển bền vững.