Đừng vì tiện ích trước mắt để lại hậu quả lâu dài

Chu kỳ sử dụng của những chiếc hộp xốp, cốc nhựa, thìa dĩa này chỉ kéo dài vài chục phút nhưng hành trình phân hủy lại mất hàng trăm năm. Tiện ích trước mắt đang để lại di họa lâu dài, biến rác thải từ thực phẩm đường phố trở thành bài toán nan giải, thách thức toàn xã hội.

Đằng sau những suất đồ ăn nhanh, tiện lợi là gánh nặng không nhỏ cho môi trường. Ảnh minh họa

Cái giá phải trả cho những bữa ăn nhanh

11h30 một ngày đầu tháng 9-2026, sảnh tầng 1 tòa nhà Tasco (đường Phạm Hùng, phường Từ Liêm) tấp nập người xuống nhận đồ ăn từ nhân viên giao hàng. Cầm trên tay 5 hộp xốp vừa nhận, chị Hoàng Thu Phương, một nhân viên văn phòng làm việc tại tòa nhà chia sẻ: “Chúng tôi chỉ có 1 tiếng rưỡi nghỉ trưa nên mọi người thường mua cơm hộp, đồ ăn nhanh. Biết là đồ ăn nhanh được đựng trong hộp xốp, hộp nhựa, túi giấy dùng một lần... xả nhiều rác ra môi trường nhưng chúng tôi chưa có lựa chọn khác”.

Câu chuyện của chị Hoàng Thu Phương cũng cho thấy xu hướng chung, diễn ra ở rất nhiều nơi, nhất là với giới trẻ và những người làm việc văn phòng. Chỉ cần dạo một vòng quanh các khu phố ẩm thực, cổng trường học hay khu văn phòng vào giờ cao điểm, không khó để bắt gặp hình ảnh những túi nilon lớn nhỏ, bên trong chứa đầy hộp xốp đựng cơm, hộp nhựa đựng bánh tráng trộn, ly nhựa trà sữa và vô số thìa, dĩa, ống hút nhựa... Đặc thù của thức ăn nhanh và thức ăn đường phố là tính cơ động. Chính tâm lý “dùng một lần rồi thôi” của cả người bán và người mua đã biến nhóm ngành này trở thành nguồn phát thải nhựa dùng một lần lớn bậc nhất hiện nay.

Theo thống kê, trung bình mỗi năm, nước ta phát sinh khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa. Đáng chú ý, Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có lượng rác thải nhựa ra biển ở mức cao, với khoảng 0,28 - 0,73 triệu tấn/năm.

Những con số nêu trên không chỉ phản ánh mức độ tiêu thụ nhựa ngày càng lớn mà còn cho thấy áp lực ngày càng gia tăng đối với môi trường tự nhiên, đặc biệt khi phần lớn rác thải nhựa rất khó phân hủy, có thể tồn tại trong môi trường hàng chục đến hàng trăm năm. Các chuyên gia môi trường cho rằng, rác thải từ thức ăn đường phố, thức ăn nhanh có đặc điểm là rất khó thu gom và tái chế do chúng bị bám dính dầu mỡ, gia vị, vụn thức ăn. Về mặt kỹ thuật, việc tái chế các loại nhựa bẩn này tốn kém rất nhiều chi phí cho khâu làm sạch khiến các cơ sở tái chế không mặn mà. Phần lớn chúng bị tống ra các bãi chôn lấp hoặc bị vứt bỏ bừa bãi ra sông ngòi, kênh rạch...

Sớm tìm ra vật liệu thay thế

PGS.TS Vũ Thanh Ca, giảng viên cao cấp khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên - Môi trường Hà Nội cho rằng, một trong những lý do giúp các loại vật dụng đựng thức ăn nhanh như hộp xốp ngày càng được ưa chuộng bởi công nghệ sản xuất đơn giản, giá thành rất rẻ. Tuy nhiên, đổi lại, những loại hộp xốp, túi nilon lại có khả năng tái chế rất thấp, gần như bằng không; chi phí để thu gom, xử lý, tái chế cao... "Hộp xốp là sản phẩm không thể tái chế và cực kỳ nguy hiểm. Tôi cho rằng, trong tương lai phải cấm sử dụng loại này...” - PGS.TS Vũ Thanh Ca nói.

Để giảm mối nguy hại của rác thải nhựa đến từ thói quen sử dụng thức ăn nhanh, thức ăn đường phố, theo GS.TS Đặng Thị Kim Chi, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường, Đại học Bách khoa Hà Nội, cần có giải pháp quyết liệt và đồng bộ với sự vào cuộc của tất cả các bên. Đó là tăng cường tuyên truyền về tác hại của rác thải nhựa, áp dụng các chính sách kinh tế đối với bao bì nhựa khó phân hủy, thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong xử lý, tái chế rác thải nhựa; nâng cao quản lý đối với hoạt động sản xuất, sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần. Việc tăng cường kiểm tra, giám sát hành vi xả rác không đúng quy định cũng được xem là một trong những giải pháp góp phần hạn chế ô nhiễm môi trường. Đặc biệt, nhà nước cần khuyến khích phát triển công nghệ thay thế sản phẩm nhựa bằng sản phẩm thân thiện môi trường...

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) kiến nghị cần sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý để thúc đẩy việc nghiên cứu, sản xuất sản phẩm thay thế sản phẩm có nguồn gốc từ nhựa, đồng thời áp dụng các chính sách kinh tế như đánh thuế cao vào sản phẩm nhựa dùng một lần (hộp xốp, nilon...) để thúc đẩy thị trường chuyển dịch sang vật liệu thân thiện như bã mía, giấy, tre nứa... Giải pháp cốt lõi vẫn là thay đổi nhận thức của người tiêu dùng và áp dụng công cụ kinh tế; cần triển khai mạnh mẽ cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) - buộc các nhà sản xuất có trách nhiệm thu gom, tái chế bao bì do họ bán ra...

“

Theo PGS.TS Lưu Đức Hải, Phó Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, để giảm thiểu chất thải nhựa, việc áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn là điều rất quan trọng. Để làm được, Việt Nam cần tổ chức quản lý thu gom, phân loại tái sử dụng chất thải nhựa theo mô hình kinh tế tuần hoàn; tăng cường áp dụng các giải pháp công nghệ kỹ thuật để xử lý chất thải nhựa...